Кіріспе

Мемфремагог көлі (memfrəMAYgog; ) – АҚШ-тың Вермонт штатының Ньюпорт қаласы мен Канаданың Квебек провинциясының Магог қаласы шекарасында орналасқан тұщы сулы мұздық көл. Көл Квебек пен Вермонт аймақтарында жатыр, бірақ көбірек бөлігі Квебекке тиесілі. Көлге су жеткізетін су жиналатын алаптың көп бөлігі Вермонтта орналасқан және ол жинақталған фосфор, шөгінділер және басқа да ластаушы заттардың көзі болып табылады. 1980-жылдардың соңынан бері жүргізіліп келе жатқан тазалау шаралары су сапасын жақсартты. Көл 200 мың адамды ауыз сумен қамтамасыз етеді.

Физикалық сипаттамалары

Көлдің ұзындығы 31 миль (50 км), оның бетінің 73 пайызы Квебек провинциясында орналасқан және Магог өзеніне құяды. Дегенмен, оның су жиналатын алабының үштен екі бөлігі, 489 шаршы миль (1267 км²) Вермонт штатында жатыр. Жалпы ауданы 687 шаршы миль (1779 км²), оның ішінде Квебекте 198 шаршы миль (513 км²) орналасқан. Вермонт штатында көл Дерби және Ньюпорт қалаларының аумақтарында, сондай-ақ Орлеанс округіндегі Ньюпорт қаласында орналасқан. Квебекте көл Остин, Магог, Огден, Поттон, Сен-Бенуа-дю-Лак және Станстед муниципалитеттерінің бір бөлігін қамтиды. Көлдің көп бөлігі Вермонт штатының Табиғи ресурстар агенттігі "17-аудан" деп атап кеткен аймақта орналасқан. Көлдің оңтүстік жағында Оңтүстік шығанақ бар, ол көлдің ең тар бөлігі арқылы жалғасады. Көлдің деңгейі орташа теңіз деңгейінен шамамен 682 фут (208 м) биіктікте. Көлдің екі шеті де салыстырмалы түрде жайлы, тереңдігі 20 футтан (6 м) 30 футқа (9 м) дейін жетеді. Көлдің түбі Канадада, Мон-Оулдың басына қарама-қарсы жағынан басталып, Гибралтар нүктесіне дейін солтүстікке қарай күрт төмендейді, содан кейін солтүстік жағалауының жайлы жерлеріне қарай көтеріле бастайды. Оның максималды тереңдігі 351 фут (107 м) және ол Канадада, Джуетт нүктесіне қарама-қарсы орналасқан (шамамен). Көл Вермонт штатындағы ең терең көлдердің үшіншісі болып табылады. Онда 21 арал бар, олардың ең ірісі – Провинция аралы, ол халықаралық шекарамен бөлінген. Көлдің пішіні дұрыс емес, жағалауында әртүрлі ойыстар бар, кейбір жерлері төмен, ал басқалары биік және тасты. Көлдің батыс жағалауында бірнеше таулар бар, олардың ішінде Буранның басы, Элефантис және Шошқаның арқасы ең танымалдары.

Аралдар

Мемфремагог көлінде 21 арал бар. Олардың бесеуі АҚШ-та, біреуі халықаралық аймақта, ал 15-і Канадада орналасқан. Көптеген аралдар тарих барысында әртүрлі атаулармен белгілі болған, қазіргі атаулары көрсетілген.

Құрама Штаттардағы аралдар

Хорсенек аралы (шамамен) - көлдің ең оңтүстік аралы және шығыс жағалауына жақын орналасқан. Белл аралы (шамамен) – Твин Систер аралдарының бірі (екіншісі – Қара арал) және Гул Рокс пен Қара аралдың оңтүстігінде жатыр. Гул Рокс (шамамен) – Белл аралының солтүстігінде және Қара аралдың оңтүстігінде орналасқан. Қара арал (шамамен) – Твин Систер аралдарының бірі (екіншісі Белл аралы) және Гул Рокс пен Белл аралының солтүстігінде жатыр. Коув аралы (шамамен) – Қара аралдың шығысында орналасқан.

Халықаралық аралдар

Провинция аралы (шамамен) халықаралық шекарамен кесіледі. Аралдың оңтүстік жағының шамамен онда бір бөлігі АҚШ-та, ал қалғаны Канадада орналасқан.

Канададағы аралдар

Чай үстел аралы (шамамен) Провинция аралының солтүстік-шығысында, Рид шығанағының батысында және Седарвилл кемежайының оңтүстігінде орналасқан. Round Island (шамамен) көлдің батыс жағалауының жанында орналасқан. Уетстон аралы (шамамен) Фитч шығанағының шығыс жағалауында, кіреберісінде және Гул аралының оңтүстігінде орналасқан. Оның аты сол жерде өндірілген новакулит тасынан қойылған. Gull Island (шамамен) Уетстон аралының солтүстігінде және Фитч шығанағының кіреберісінде орналасқан. Лоон аралы (шамамен) Фитч шығанағында орналасқан. Миноу аралы (шамамен) Скиннер аралының шығысында орналасқан. Скиннер аралы (шамамен) Миноу аралының батысында және Лонг-Айлендтің оңтүстігінде орналасқан. Лонг-Айленд (шамамен) Скиннер аралының солтүстігінде орналасқан. Молсон аралы (шамамен) шығыс жағалауда орналасқан. Лорд аралы (шамамен). Eagle Island (шамамен) Эрмитаж Пойнттан солтүстікке және Эрмитаж шығанағынан батысқа қарай орналасқан. Үш бауырлас (шамамен, және) – үш кішкентай арал, олар бірге топтасқан. Шарест аралы (шамамен) – Квебек штатының Магог қаласында орналасқан көлдің ең солтүстік аралы.

Гидрология

Вермонт штатының төрт өзені – Клайд, Бартон, Блэк және Джонс өзендері тікелей көлге құяды. Қыстың ортасында көлдегі мұздың қалыңдығы 3 футқа (1 метрге) жетеді. Квебектегі Магог өзені көлді солтүстік-шығысқа қарай кемеді. Магог өзеніндегі Мемфемагог су электр станциясы көлдің су деңгейін реттейді. Көлдің су деңгейі 1935 жылы АҚШ және Канада арасында жасалған келісіммен реттеледі, ол Магог көлі, Бромптон көлі және Сент-Франсуа су алабының көп бөлігін, соның ішінде Шығыс Ангус, Шербрук және Виндзор қалаларын қамтыды. 1994 жылы көл және өзендердің мәселелерін шешуге бағытталған Мемфремагог көлінің су алабы қауымдастығы құрылды. 2008 жылы жасалған сынақтар артық азот пен фосфордың себебін анықтауға мүмкіндік бермеді. 2010 жылғы зерттеулер фермалардың қоректік заттардың көп бөлігіне үлкен үлес қосатынын көрсетті. Фермалар дренаж аймағының жер пайдалануының 16%-ын құраса да, олар ағын судың 44%-ын құрайды. Көл үшін базалық деңгейдегі қоректік заттардың мөлшері судың әр литріне 14 микрограмм фосфорды құрайды. Көлдегі көрсеткіш 17 микрограммды көрсетті, бұл стандарттан 18% жоғары. Егіншілікке бөлінген жер көлемі азайғанмен, зейнеткерлікке шығарылған жерлер көбінесе құрылысқа пайдаланылды, ол өзі де ағын судың көзі болып табылады.

Атаудың шығу тегі

Бұл көл бастапқыда Абенаки тайпасы қоныстанған үлкен аумақтың ішінде орналасқан. Көлдің атауы – Мемфремагог, ол алгонк тілінен шыққан: Мемфремагог сөзі "үлкен су кеңістігі бар жер" деген мағына беретін Мемрахабегек сөзінен туындаған. Мемфремагог сонымен қатар "Мамфремагог" деп те айтылған. Бұл Абенаки тайпасының "Мамлаубагак" сөзінен келген, ол "ұзын және кең су беті" дегенді білдіреді. "Мамлау" префиксі кеңдікті немесе молдықты көрсетеді; "бага" бөлшегі суды білдіреді; ал "к" әрпі – бұл атаудың жергілікті тілде берілгенін көрсетеді.

Тарих

1753 жылы Абенаки тайпасы құтқарылған Джон Старкты көл арқылы алып келіп, қазіргі Ньюпорт қаласының жағасына түсті. Роджерстің саперлері 1759 жылы Квебекке қарасты Сент-Франциске жасаған шабуылдан кейін оңтүстікке шегінуге мәжбүр болды. Олар қудалаушыларын жаңылыстыру үшін көлдің шығыс жағалауында тарап кетті. Картаның алғашқы нақты бейнесі 1776 жылы жасалды. Бұл жерді мекендеушілердің қызығушылығының басталуын білдіреді. "Маунтин Мейд" дөңгелекті кемесі 1850 жылдан 1870 жылға дейін жұмыс істеді. "Көлдің ханымы" атанған бу кемесі 1867 жылы жолға шықты. Ол 1917 жылы қызметін тоқтатты. Оның базасы Ньюпорт қаласында орналасқан. "Антемис" кемесі 1909 жылы 300 адамды тасымалдау үшін салынды. Ол 1945 жылдан кейін жұмыс істемеді. 2010 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі Канадамен шектес Игл-Пойнттағы көл жағалауындағы игерілмеген жерді мұраға алды. 2020 жылдың қыркүйегінде Вермонт штатының Ньюпорт қаласындағы сарқырамалық тазарту станциясындағы ақау салдарынан көлге шамамен 7000 галлон ағынды су құйылды.

Мемфре

Мемфремагог көлінде Мемфре (немесе Мемфре) деп аталатын құпия жаратылыс бар деген әңгіме бар, оны 18 ғасырдан бері көріп жүр және ол осы аймақтың халық ауыз әңгімелерінде сақталып келеді. Мемфренің көрінуі туралы хабар 2000 жылы жарияланды.

Маяктар

Мемфремагог көлі Вермонт жағында кем дегенде үш, ал Квебек жағында жеті маякқа ие болғандығы мәлім. Бұл маяктар үлкен көлдің суларында кеме жүргізушілерге бағыт беру үшін пайдаланылған.

Вермонт маяктары

Барлық үш бастапқы маяк бұзылып жатыр.

Максфилд нүктесі

Максфилд Пойнт Лайт - 1879 жылы Мемфремагог көлінің Вермонт жағында салынған шағын маяқ. Конус пішіндес, құйма темірден жасалған, биіктігі 25 фут (7,6 м), ал шоғырланған жарық теңіз деңгейінен 40 фут (12,2 м) биіктікте орналасқан. Ол 10 миль (16 км) қашықтықтан көрінетін тұрақты ақ жарық берді. Маяк қазір жоқ; оған не болғаны немесе қашан тоқтатылғаны белгісіз.

Ньюпорт Уорф Лайт

Ньюпорт Уорф Лайт - 1879 жылы Мемфремагог көлінің Ньюпорт аймағында салынған мұнара. Маяк – бетон негізге орнатылған, қызыл түске боялған темір қаңқалы мұнара. Мұнарадан 19 шақырымға дейін көрінетін тұрақты қызыл жарық шықты, оның фокустық жазықтығының биіктігі 37 фут (11,2 метр) болды. Максфилд Пойнт маяғы сияқты, осы маяқтың қырылу күні де белгісіз.

Whipple Point Light (Шыбырату нүктесі)

Уиппл Пойнт-Лайт – Мемфремагог көліндегі Уиппл Пойнт-Пайрдың соңында салынған шам мұнарасы. 1879 жылы салынған бұл мұнара алтыбұрышты пішінде ағаштан жасалған және 4 метр биіктікте болған. Шам тұрақты ақ түсті болды және 16 км қашықтықта көрінетін, 7,6 метрлік фокустық жазықтығына ие еді. Маяк шамамен 1906 жылы өшіріліп, нақты уақыты белгісіз күйде бұзылған.

Квебек маяктары

Квебек провинциясының көптеген маяктары алғаш рет 1878 жылы орнатылған. Алғашқы маяктардың ешқайсысы бүгінгі күнге жетпеген, алайда олардың кейбіреулері қарапайым кеме жүргізу шамдарымен алмастырылған. Солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан маяктар:

Магог маяк үйі

Магог маяғы жүк сарайының үстінде орналасқан және 8 миль (13 км) көрінетін тұрақты қызыл жарығы болған. Ол 1910 жылы Магогқа жақын салынды және белгісіз күні бұзылды.

Семсерлік шоал маяк

Магогтың оңтүстік-батысына қарай шамамен 0,5 шақырым (1 км) жерде Witch Shoal Lighthouse орналасқан. Алғашқы маяк 1878 жылы кемежайда 6 метрлік ақ түсті төртбұрышты ағаш мұнара ретінде салынған. Онда су деңгейінен 6 метр биіктікте орналасқан бекітілген ақ диоптриялық шам болған, оның көріну қашықтығы 14 шақырым (9 миль) құрады. 1900 жылы ол қайта салынды. 1933 жылғы сәуір айында көл деңгейінің көтерілуінен туындаған мұздың қысымынан қирады. 1960 жылы шағын металл мұнара ретінде қайта салынды, бірақ 1978 жылы көктемгі мұз оны алып кетті. 1980 жылдан бері оның орнына қойылған мачта жыл сайын мамырдан қазанға дейін орнында қалдырылады. Мұнараның биіктігі 7 метр, оның көріну қашықтығы 14 шақырым (9 миль) болатын бекітілген ақ шам және 9 метрлік фокус жазықтығы бар. Бұл маяк Теңіз сақшыларының меншігінде және жеке мердігерлермен күтіледі.

Блэк Пойнт маяк үйі

Блэк Пойнт маяктасы көлдің батыс жағында, Witch Shoal маяктасынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 5 шақырым жерде орналасқан. Ол сондай-ақ Грин Пойнт маяктасы деп те аталатын. 1878 жылы 7 метрлік ақ түсті төртбұрышты ағаш мұнара ретінде салынған. Оның биіктігі жоғары су деңгейінен 7 метрде орналасқан, ал шамның көріну қашықтығы 13 шақырымға (8 миль) жететін тұрақты ақ катоптрикалық жарығы болған.

Уадлидің нүктесі маяк

Уадлидің нүктесіндегі маяк көліктің батыс жағында, Блэк Пойнт маягынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 6 км жерде орналасқан. Ол Брайант қонуындағы шам деп те аталатын, Остин қаласына жақын болған. Алғашқы маяк 1878 жылы 22 фут (6 метр) биіктіктегі ақ түсті шаршы ағаш мұнара ретінде салынды. Оның шамдары су деңгейінен 9 метр биіктікте орналасып, 13 км қашықтыққа көрінетін болған.

Шато-де-Силва маяк үйі

Шато-де-Сильва маяғы көлдің батыс жағында, Ревир Хаус (бұрынғы Шато-де-Сильва) қонақ үйінің кемежайында, Уадли Пойнт маяғынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Ол 1878 жылы 22 фут (7 м) биіктіктегі ақ шаршы ағаш мұнара ретінде салынды, оның жоғары су деңгейінен 20 фут (6 м) биіктікте орналасқан тұрақты ақ катоптрикалық жарығы 8 миль (13 км) қашықтыққа көрінетін.

Молсон аралы маяк

Молсон аралы маяғы Мольсон аралының оңтүстік-батыс бөлігінде, Шато-де-Силва маяғынан шамамен 2 миль (3 км) оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Бұл Джорджвиллге жақын көлдің шығыс жағында еді. Ол 1878 жылы 22 фут (7 м) биіктіктегі ақ шаршы ағаш мұнара ретінде салынды, және 8 миль (13 км) көрінетін тұрақты ақ катоптрикалық жарығы болды. Жарық белгілі бір уақытта жарықтандырылған теңіз шамымен ауыстырылды.

Қорғасын кен орындары маяк

Lead Mines Lighthouse көлдің батыс жағында, Молсон аралы маягынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 4 миль (6 км) қашықтықта орналасқан. Ол Лидвилл қаласының жанында, "Көмік бас" тауының етегінде салынған. 1878 жылы 22 фут (7 м) биіктіктегі ақ шаршы ағаш мұнара ретінде салынды, оның жоғары су деңгейінен 20 фут биіктікте орналасқан тұрақты ақ катоптрикалық жарығы 8 миль (13 км) қашықтыққа көрінетін.

Экономика

Вермонттағы суайдымалар көбінесе ауыл шаруашылығы және ормандық жерлерді құрайды, соңғы жылдары Вермонт пен Квебек екеуінде де тұрғын үйлердің саны артып келеді. Көл 200 мың адамды ішуге жарамды сумен қамтамасыз етеді.

Су сапасы

Мемфремагог көлінің Вермонт бөлігі, 2016-2021 жылдар аралығында федералды және мемлекеттік агенттіктер таза су жобаларына 10 миллион доллар инвестиция салғандарына қарамастан, қолданыстағы су сапасы стандарттарына сай келмейді. 2021 жылғы су сапасы, судың жаттық түрлері және цианобактериялар туралы мәліметтер Мемфремагог көлінің әлі де нашар күйде екенін, бірақ жағдай тұрақтап келе жатқанын көрсетеді.

Саргент шығанағындағы яхт клубы

Sargent's Bay Yacht Club, атында айтылғандай, Sargent's Bay шығанағында орналасқан шағын балалар қайықтарымен желкендеу клубы. Ол жаздың сегіз аптасы бойы жұмыс істейді, аптасына 40-қа дейін кемпірлерді қабылдайды және 5-7 адамнан тұратын қызметкерлер тобымен қамтамасыз етіледі. Бұл клуб 1935 жылы шығанақтағы бірнеше отбасы тарапынан олардың балаларына өте жақын болған желкендеу спортының негіздерін үйрету мақсатымен құрылған. 1935 жылдан бері Фишер отбасы клубтың олардың жерінде жұмыс істеуіне ықыласпен рұқсат беріп келеді.

Танымал мәдениет

Мемфремагог көлі Крис Боджалианның «Көзіңді жап, қолыңды ұста» романында еске алынады, онда көлде катастрофалық апатқа ұшыраған ядролық реактор орналасқан. Мемфремагог көлі Кеннет Робертстің 1759 жылғы Роджерс рейнджерлерінің шабуылы туралы «Солтүстік жол» тарихи романында айтылады. «Солтүстік жол» романы негізінде түсірілген 1940 жылғы фильмде Спенсер Трейси Мемфремагог көлін және оның төңірегін көрсететін картаны пайдаланады. 1986 жылғы «Америка империясының құлдырауы» фильмі 1985 жылдың қыркүйек-қазан айларында Мемфремагог көлінде түсірілді. Канадалық «The Tragically Hip» тобы 2002 жылы жарық көрмеген «Problem Bears» әнінде Мемфремагог көлін атады, бұл ән «In Violet Light» альбомының жазбаларының бөлігі болды. Мемфремагог көлі Джей Крейвеннің 2006 жылғы «Жоғалулар» фильмінде еске алынып, бейнеленді, онда Крис Кристоферсон, Чарли Макдермот және Женевье Буйолд түсті. Говард Франк Мошердің Вермонт штатының Солтүстік-Шығыс Корольдігі туралы кітаптарында, соның ішінде «Құдайдың Корольдігі» (St. Martin's Press, 2015) кітабында көлдің ойдан шығарылған нұсқалары пайда болады. Мемфремагог көлі Кеннет Батлердің «Киелі ақымақ» (TouchPoint Press, 2015) сатирикалық романындағы шешімдік сахнаның оқиғасының орны болды.