Кіріспе

Lac Saint Jean (Канада француз: lak sẽ ʒã) – Канаданың Квебек провинциясының оңтүстік-орталық бөлігінде, Лоренциан таулы аймағында орналасқан үлкен, салыстырмалы түрде көлденең көл. Ол Сент-Лоуренс өзенінің солтүстігінде жатыр және Сагуэнай өзені арқылы оған құяды. Көлдің ауданы шақырымды құрайды, ал ең терең жері шақырымға жетеді. Инну тілінде оны Пиэкуакаму деп атайды.

Сипаттама

Көлге ондаған шағын өзендер құяды, оның ішінде Ашуапмушуан, Мистассини, Перибонка, Дес-Ольна, Метабетшуан және Уиатшуан өзендері. Оның жағалауындағы қалалар: Альма, Долбо-Мистассини, Робервал, Нормандин және Сент-Фелисиен. Көл жағалауында үш аймақтық округтік муниципалитет орналасқан: Lac Saint Jean Est, Le Domaine du Roy және Maria Chapdelaine.

Тарих

Бұл көлді иннулар – Еуропалықтар келген кезде осы аймақты мекендеген жергілікті халық – Пиэкуаками деп атаған. Ол француз тіліндегі атауын 1647 жылы оның жағалауына алғаш келген иезуит миссионері Жан де Кэннің құрметіне алған. Көлдегі өнеркәсіп 19 ғасырға дейін тері саудасымен басылған. Сагуэнай-Лак-Сен-Жан аймағындағы отарлау 19 ғасырдың басында басталып, 20 ғасырдың басына дейін қарқынды түрде жалғасты. Өнеркәсіп негізінен орман шаруашылығы және ауыл шаруашылығы салаларын қамтыды. 20 ғасырда целлюлоза-қағаз фабрикалары мен алюминий қорыту өндірісі маңызға ие болды, бұл Алма және Перибонка өзеніндегі гидроэлектр станцияларының құрылысымен жеңілді. Лак-Сен-Жан маңызды жазғы демалыс орны және спорттық балық аулау өнеркәсібіне де ие. Аймақ 1914 жылы жарық көрген және кейіннен жиырма тілге аударылған Луи Эмонның француз тіліндегі классикалық романы «Мария Шапделен» романында бейнеленген. 1940 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Лак-Сен-Жан, Канаданың Сагуэнай, Сент-Гелен аралы және Квебектің Халл сияқты басқа да аймақтарымен бірге әскери тұтқындар лагерьлері орналасқан. Лак-Сен-Жандағы лагерь, Канаданың көптеген басқа да соғыс тұтқындарының лагерьлері сияқты, нөмірленген, бірақ атауы болмаған. Тұтқындар ұлты мен азаматтық немесе әскери мәртебесіне қарай санаттарға бөлінді. Лак-Сен-Жан Сен-Жан көлінің төмендігі деп аталатын созылған жарық аңғарының ішінде орналасқан. Бұл төмендіктер Гренвиллдің кристалды тау жыныстарының ығысуы нәтижесінде пайда болған Сагуэнай Грабенымен қалыптасқан, созылып жатқан, жазық түбі бар алап. Бұл алап ұзын және кең. Алаптың ұзындығына параллель жүретін қалыпты жарылымдармен шектеледі. Ол Лак-Сен-Жаннан батысқа қарай Сагуэнай өзені бойымен Сент-Лоуренс аңғарына дейін созылып, онда Сент-Лоуренс жарылым жүйесімен тоқтатылады. Лак-Сен-Жан төмендігінің астында жатқан Сагуэнай Грабены төртіншілік кезеңдегі шөгінділердің (құм, қиыршық тас, саз және балшық) жиналуын және жинақталуын бақылайды, олар орталық төмендіктердің астында бірнеше метрге жете алады. Төртіншілік шөгінділерге мұздық, теңіздік, мұздық-көлдік шөгінділер және мұздықтан кейінгі аллювиалды және дельталық жазықтық шөгінділері жатады. Плейстоцен кезеңінде аймақ бірнеше рет мұзбен жабылған. Сагуэнай Грабенымен қалыптасқан аңғар мұздық ағынына шамамен параллель бағытталғандықтан, мұз ағынының басты жолы болды және тау жыныстарында терең ойылымдар жасады. Мұздықтар грабенді кесіп өтіп, кейбір жерлерде кеңейтіп, басқаларында тереңдетті. Соңғы мұздық шегіну кезінде аймақ заманауи теңіз деңгейінен төмен түсті. Нәтижесінде, Лорантид мұздығы шегінуімен Сагуэнай Грабены теңіз суларымен су басып, Лафламм теңізін құрды. Жердің айтарлықтай көтерілуіне байланысты Сагуэнай Грабенынің түбі Сагуэнай өзенімен дельталық және құрлықтағы өзендік шөгінділермен жабылған, нәтижесінде қазіргі Лак-Сен-Жан төмендігі пайда болды.