Кіріспе

Лорик Агим Кана (; 27 шілде 1983 жылы туған) – албандық бұрынғы кәсіби футболшы. Қазіргі уақытта ол Албаниядағы балалар футболының өкілі болып табылады, бұл қызметке Албания футбол қауымдастығы 26 қазан 2017 жылы тағайындады. Кана Франция, Англия, Италия және Түркияның жоғары лигаларында өнер көрсетті, «Пари Сен-Жермен», «Сандерленд», «Галатасарай», «Лацио», «ФК Нант» және «Олимпик де Марсель» клубтарында доп қуды. Сондай-ақ, ол Албания ұлттық құрамасының құрамында 2003 жылы дебют жасағаннан бастап 2016 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 93 матч өткізді, ол Албания тарихындағы ең көп ойын өткізген футболшы атанды. Бастапқыда қорғаушы және орталық жартылай қорғаушы ретінде ойнаған, кейіннен орталық қорғаушыға ауысты. Ол Албанияның тұңғыш ірі халықаралық турнирі – Францияда өткен УЕФА Еуро-2016 турниріне қатысты. 16 жасында Кана «Арсенал» клубына сынаққа шақырылды, бірақ британдық виза алмағандықтан қатыса алмады. Ол кәсіби карьерасын «Пари Сен-Жермен» клубында бастады, ал 2004 жылы қарсыласы «Олимпик де Марсель» клубымен келісімшарт жасады, содан кейін ол капитандыққа ие болды. 2009 жылы Кана «Сандерленд» клубында лигадағы тұңғыш ойынын өткізіп, Премьер-лигада ойнаған алғашқы албандық футболшы болды. Кейіннен ол Түркияның ең сәтті футбол клубы «Галатасарайға» қосылды. Екі жыл өткен соң, Кана Италияның «Серия А» лигасындағы «Лацио» клубымен келісімшарт жасады, онда төрт жыл ойнады. 2015 жылы Кана Францияға оралды, мансабын бастаған жеріне, «Нант» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Кана Албания, Швейцария және Францияның үш паспортына ие болғандықтан, кез келген үш құраманың құрамында ойнауға құқылы болды. Ол Албанияны таңдап, 2003 жылдың маусымында 19 жасында халықаралық дебютін жасады. Кана – Албанияның барлық уақыттағы ең көп ойын өткізген футболшысы, 93 матчте қатысып, 2011 жылы құрама капитаны болып тағайындалды. УЕФА Еуро-2016 турнирі аяқталғаннан кейін Кана футболдан зейнеткерлікке шығуын жариялады.

Ерте өмір

Лорик Кана Косовоның Приштина қаласында дүниеге келді, оның ата-анасы бастапқыда Гякова қаласынан шыққан. Ол "Приштина" футбол клубының бұрынғы ойыншысы Агим Кананың ұлы. Кана 5 жасынан бері "Приштинаның" барлық ойындарын қадағалап, өзін команданың жанкүйері деп есептейді. Кананың әкесінің футболдағы тәжірибесі оны осы спортқа баулуға ықпал етті. 1992 жылы Югославия соғыстарының салдарынан бүкіл отбасы Швейцарияға көшіп кетті.

Ерте мансап

1997 жылы Кана Лозаннадағы албан қауымдастығы құрған "Дардания Лозанна" әуесқой футбол клубына қосылды, оған оның әкесі баптылық жасады. Ол 2000 жылға дейін "Дардания" командасында ойнады, содан кейін француз клубы "Пари Сен-Жермен" оны байқап, келісімшартқа шақырды.

Париж Сен-Жермен

Кана бұған дейін 2000 жылы 16 жасында Арсенал клубына сынақтан өтуге шақырылған, бірақ британдық виза алмағандықтан бара алмады. ПСЖ сапындағы тұңғыш ойынында ол матчтың үздік ойыншысы деп танылды. Одан кейін ол тағы 2 матчта ойнады, олардың біреуінде жартылай уақытқа дейін, екіншісінде толық 90 минут бойы алаңда болды. 2003–04 маусымында ол бас жаттықтырушы Вахид Халиходжичтің құрамында негізгі ойыншы ретінде бекітіліп, тағы бір жас қорғаушы жартылай қорғаушы Модесте М’бамимен бірге ойнады. Олар тәжірибесі аз болғанымен, клубтың сәтті маусымында маңызды рөл атқарды. Кана өзі 32 ойынға қатысып, бір гол соқты, команда Франция кубогын жеңіп, Лига 1-де екінші орынға табан тіреді. Бұл оның карьерасындағы ең табысты маусымдардың бірі болды. Келесі маусымда да ол Париж командасы үшін 32 ойын өткізіп, бір гол соқты.

Марсель Олимпик клубы

2005-06 маусымның басында «Пари Сен-Жермен» клубында бас жаттықтырушы ауысты, нәтижесінде Кана команданың құрамына кірмей қалды. Бұл оны Францияның оңтүстігіне, Марсель клубына көшуге итермеледі. OM-ға қосылғаннан кейін, ол негізгі құрамдағы орнын нығайтып, Марсель мен бұрынғы клубы ПСЖ арасындағы алғашқы ойында жеңіс голын соқты. Кана 78-ші минутта бос добынан соққан баспен гол енгізді. Кана Марсельдегі алғашқы маусымын барлық турнирлерде 43 матч, лигада 28 толық 90 минут, кубокта 6, лига кубогында 1 және 2005-06 жылғы УЕФА кубогында 8 матчпен аяқтады. Марсель лигада 60 ұпай жинап, бұрынғы маусымдармен салыстырғанда жақсы нәтиже көрсетті және 5-орынды иеленді, бұл 2006 жылғы УЕФА Интертото кубогына қатысуға мүмкіндік берді. Марсель 2006 жылғы Франция кубогының финалына шықты, бірақ Кананың бұрынғы клубы ПСЖ-ға 1–2 есебімен есе жіберді. 2006-07 маусымда бас жаттықтырушы Альберт Эмон басшылығымен ол негізгі құрамдағы орнын сақтап қалды. Ол лигада 33 толық 90 минуттық матч ойнады, «Марсельдің» 64 ұпаймен «Лионнан» кейінгі екінші орынды жеңіп алуына көмектесті. Ол 2006-07 жылғы Франция кубогында капитандыққа тағайындалды және командасын финалға дейін жеткізді, бірақ 2007 жылдың 12 мамырында «Марсель» «Сошо Монбельярдқа» қарсы пенальтилер сериясында 4–5 есебімен жеңіліске ұшырады, онда Кананың өзі үшінші пенальтиді соқты.

2007-08 жылғы маусым

2007 жылдың жазында Хабиб Бей Ньюкасл Юнайтедке кеткеннен кейін Кана команданың капитаны болды. Капитандық мансабындағы алғашқы маусымында Кана командасын барлық лига матчтарының 38-інен 34-інде толық 90 минут ойнатып, 1-лигада 3-орынға жеткізіп, келесі маусымда УЕФА Чемпиондар лигасына қатысу жолдамасын алды. Кана 2007-08 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіндегі барлық 6 матчта ойнады. «Марсель» Анфилдте жеңіске жеткен алғашқы француз командасы болды, 2007 жылғы турнирдің финалисі «Ливерпульді» 1:0 есебімен жеңіп, алғашқы екі ойында барлық мүмкін алты ұпайды жинады. Олар тағы бір матчты тең түйістірді, ал барлық нәрсені шешетін соңғы матчта «Ливерпульге» 4:0 есебімен жеңіліп, Чемпиондар лигасының А тобында үшінші орынға ие болды, осылайша 2007-08 жылғы УЕФА кубогының финалдық кезеңіне қатысуға мүмкіндік алды. Онда «Марсель» «Спартак Москва» командасымен екі ойында да Кана толық 90 минут ойнаған кезде үшінші турдан өтті. Сонымен қатар, ол әр матчта сары карточка алып, «Зенит» Санкт-Петербургке қарсы 1/16 финалдың бірінші ойынына қатыса алмады. Бұл матчта «Марсель» 3:1 есебімен жеңіске жетті. Ол екінші ойында толық ойнады, бірақ «Марсель» 2:0 есебімен жеңіліп, саяхатта гол айырмасы бойынша турнирден шықты. Маусымның екінші жартысында Кана орталық қорғаушы ретінде ойнауға көшті. Жылдам арада команданың капитаны болып, бас жаттықтырушы Стив Брюс оған сенім артты, бірақ Брюс кейіннен капитан әлі тағайындалмағанын мәлімдеді. 15 тамызда Кана «Сандерленд» сапында лигадағы тұңғыш ойынын өткізіп, «Болтон Уондерерс» клубын 1:0 есебімен жеңіске жеткізіп, Премьер-лигада ойнаған алғашқы албан футболшысы атанды. 3 қыркүйекте ол 2009-2010 маусымында «Сандерлендтің» капитаны болып тағайындалды. Ол барлық турнирлерде 35 матчта командасын жетектеді. «Сандерленд» лигада 13-орынды иеленді, EFL кубогында 1/16 финалға, ал FA кубогында 4-турға дейін жетті.

Галатасарай

Кана 2010 жылғы 8 шілдеде 4,5 миллион еуролық трансфер құнымен «Галатасарай» клубына қосылды. Ол маусымына 2 миллион еуродан және ойынға қатысуларына байланысты бонус қосылған төрт жылдық келісімшартқа қол қойды. Оның клубтағы өтеуі маусым ортасында арқа жарақатының кедергісінен қиын болды. Команда бүкіл маусым бойы қиын жағдайға тап болғандықтан, Кана көп үлес қоса алмады, бірақ оның алаңдағы қайсарлығы үшін жанкүйерлердің сүйіктісі болды.

Лацио

3 шілде 2011 жылы Кана Фернандо Муслераның «Галатасарайға» трансферінің бөлігі ретінде итальяндық «Серия А» клубы «Лациоға» ауысты. Трансфер 800 000 евроға аяқталды, ал ойыншы маусымдық жалақысы 1,7 миллион евроны құрап, 2016 жылдың маусымына дейін келісімшартқа отырды. Оның алғашқы ойындық үлесі 10 желтоқсанда «Лекчеге» қарсы өткен 7-ші матчында болды, ол ойын соңында 2:3 есебімен жеңіске жеткенде, алаңға шыққаннан бір минут өткен соң екінші голды соқты. Кананың елордалық клубтағы алғашқы айлары үнемі шағын жарақаттармен қиындыққа толы болды. 2012 жылдың 31 қаңтарында «Лацио» Кананың жаттығуда алған жарақат салдарынан алты аптаға дейін алаңға шыға алмайтынын растады. Кана жазылып оралғаннан кейін жақсы формаға енді, «Лацио» ойыншыларының жарақаттары мен дисквалификацияларының арқасында негізгі құрамда орын алды. 6 мамыр 2012 жылы «Аталантаға» қарсы өткен матчта 25 метрден гол соқты, бұл «Лационың» Чемпиондар лигасына үміттерін сақтап қалды. Римдегі алғашқы маусымын 15 лигалық матчта аяқтады, «Лацио» чемпионатта 4-орынды иеленді. 2012-13 маусымында бас жаттықтырушы Владимир Петкович Кананы орталық қорғаушы ретінде пайдалана бастады. Бұл шешім итальяндық БАҚ-та мақтауға ие болды. 23 ақпан 2013 жылы Кана 2012-13 жылғы Еуропа лигасының 1/16 финалында «Боруссия Мёнхенгладбахты» 2:0 есебімен жеңген кезде керемет өнер көрсетті, бұл оған УЕФА-ның аптаның үздік құрамында орын алуға мүмкіндік берді. Кана 2012-13 маусымын орындықтан және алаңнан кезекпен шығып өткізді, барлық турнирлерде 38 матч өткізді, оның ішінде лигада 24 матч. Сондай-ақ, ол 5 кубок матчына қатысты, соның ішінде финалда «Лацио» қалалық қарсыласы «Романы» жеңіп, 6-шы рет кубокты жеңіп алды. Бұл жеңіс Кананың «Лациодағы» алғашқы трофесі болды. Кана 2013-14 маусымының бірінші жартысында тұрақты түрде негізгі құрамда ойнады. 24 қараша 2013 жылы маусымның алғашқы голын соқты, «Сампдориямен» 1:1 есебімен тең түсуге көмектесті. Бұл оның 18 айдан кейінгі алғашқы голы еді. Алайда, жаңа бас жаттықтырушы Эди Рея басқаруымен Кана екінші жартысында ойнауға қиналды, себебі итальяндық жаттықтырушы оны негізгі құрам ойыншысы ретінде қарастырмады. Кана 2 наурыз 2014 жылы «Фиорентинаға» қарсы өткен матчта велосипедпен соққы беріп, ерте гол соқты, нәтижесінде «Лацио» 1:0 есебімен жеңіске жетті. Кана екінші «Лацио» маусымын барлық турнирлерде 32 матч ойнап аяқтады. 16 матчта 344 допты қайтарып алған Кана «Серия А»-дағы төртінші үздік қорғаушы ретінде танылды. Кана 2014-15 маусымында жаңадан келген қорғаушылар Стефан де Врий және Сантьяго Джентилеттимен бәсекелестікке байланысты ойын уақыты үшін күресті. Алайда, Кана 2014-15 жылғы «Серия А»-ның ашылу матчында «Миланға» қарсы 90 минут ойнады, бұл матч «Сан-Сирода» 1:3 есебімен аяқталды. 7 желтоқсанда «Лацио» сапында 100-ші матчын өткізіп, «Пармаға» қарсы өткен матчта 1:2 есебімен жеңіске жетті. Италиядағы төртінші маусымының көп бөлігін орындықта өткізді, лига мен кубок матчтарында барлығы 20 матчқа қатысты. Одан кейін клубтан кетті.

Нант

Италиядағы «Лацио» командасында төрт жылдан кейін, 2015 жылдың 31 тамызында Кана француз Лига 1-іне қайта оралды және «Нант» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. 2015 жылдың 21 қарашасында «Монакоға» қарсы өткен сыртқы ойында 0:1 есебімен жеңілген кезде ол Лига 1-дегі 200-ші матчын өткізді. 2016 жылғы жазда клубтан кетіп қалды.

2003-09: Бірінші жылдары

Қана үш паспорты болғандықтан Албания, Швейцария немесе Франция құрамаларының бірінен ойнауға құқылы еді, содан кейін сол кездегі бас жаттықтырушы Ханс Петер Бригельдің шақыруымен құрамаға қабылданды. Кананың халықаралық аренадағы дебюті 2003 жылғы 11 маусымда 19 жасында өтті. Ол 2004 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу турниріндегі Швейцарияға қарсы матчта қосалқы құрамда алаңға шықты, бұл матч сыртқы алаңда 3–2 есебімен аяқталды. Іріктеу кампаниясында ол тағы 2 матч өткізді, екеуі де қыркүйек айында Грузияға қарсы болды. Албания сыртқы алаңда 3–0 есебімен жеңіліп, өз алаңында 3–1 есебімен жеңіске жетті, 10-топта 8 ұпаймен Грузиядан жоғары 4-орында аяқтады. 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Гери Чипидің жоқтығына байланысты Кана орталық қорғаушыға ауыстырылды. Ол Ханс Петер Бригельдің басшылығымен тұрақты түрде негізгі құрамда ойнады және жақсы өнер көрсетті, Грузияға қарсы 8-ші турда сары карточка алғандықтан алаңға шыға алмады, бірақ Албания 2-топта 5-орынды иеленді. Кана өзінің 16-шы матчында алғашқы халықаралық голын соқты, бұл гол Албанияның Әзірбайжанға қарсы өткен матчындағы 2–1 есебімен жеңісіне екінші гол болды. Канаға жаңа бас тренер Отто Барич жаңа рөл берді, ол оны Альтин Лаламен бірге қорғаныс жартылай қорғаушыға ауыстырды. УЕФА Еуро-2008 іріктеу турнирінде Кана 2007 жылғы 12 қыркүйекте Нидерландқа қарсы матчта Уэсли Снайдермен және Руд ван Нистелроймен болған жанжалдан кейін алғашқы қызыл карточкасын алды. Бұл салдарынан Албания 10 ойыншымен 91-минутта гол жіберіп, 0–1 есебімен жеңілді. Бұл тәртіпсіздік үшін Кана келесі екі матчтан шеттетілді. Кана 17 қарашада Беларусьқа қарсы матчта алаңға оралды, онда ол Эржон Богданидің уақытша теңестіру голына нәтижелі пас берді. Алайда, Албания бұл матчты 2–4 есебімен жеңіліске ұшырады. Албания G тобында 7 команданың ішінде 11 ұпаймен 5-орынды иеленді, Словениямен ұпай саны тең болды, бірақ гол айырмашылығы арқасында жоғарырақ орын алды. Кананың өзі 8 матчта өнер көрсетті.

200811: 50-ші рет, капитандық міндетін атқарады

2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Кана тұрақты түрде негізгі құрамда ойнады, 8 матчта 720 минутқа қатысты, Албания 1-топты 5-орында аяқтады, тек Мальтадан кейін қалды. Ол іріктеу науқанын қорғаныс жартылай қорғаушы ретінде бастады, содан кейін көбінесе Дебатик Курримен бірге орталық қорғаушы ретінде ойнады. Кана 2010 жылдың 25 мамырында Черногорияға қарсы өткен жолдастық ойында алғаш рет Албания құрамасының капитаны болды. Капитан ретіндегі алғашқы ресми ойыны 2010 жылдың 8 қазанында Босния және Герцеговинаға қарсы, УЕФА Еуро-2012 іріктеу кезеңінің 3-турында өтті. Бұл ойын Камал Стафа стадионында 1:1 есебімен тең аяқталып, Албания уақытша көшбасшылыққа шықты. Кана 2011 жылдың 7 маусымында осы командаға қарсы өткен ойында Албания құрамасы сапында 50-ге жуық ойын өткізді, бірақ 10 ойыншысы бар Албания 0:2 есебімен жеңілді. 2011 жылдың қазан айында Еуро-2012 іріктеу кезеңі аяқталғаннан кейін Алтин Лала мен Эрвин Скела халықаралық футболдан кету туралы шешім қабылдады, осылайша Кана Албания құрамасының тұрақты капитаны атанды.

2012-13: Де Биасимен бірге көтерілу

Албандықтар 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Джанни Де Биаси басшылығымен күшті қарсыласқа айналды. Кана капитаны болған Албания бір кезде топта екінші орында тұрды, алда 4 матч қалғанда, бірақ команда бұрынғы деңгейін сақтай алмады және нәтижесінде 11 ұпаймен 5-ші орынға түсті. Дегенмен, Албания Словениямен өз алаңында 1:0 есебімен жеңіске жетті, бұл олардың тарихындағы алғашқы жеңісі болды, сондай-ақ Норвегияға қарсы тарихи 1:0 есебімен жеңіске қол жеткізді. Кана құрамасымен әлем чемпионатына іріктеуден өтпеген ойыншылардың арасынан 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатының үздік XI құрамына енді.

2014-16: Рекордтар мен УЕФА Еуро-2016 даңқы

Кана 2016 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңін Португалияға қарсы 1–0 есебімен тарихи жеңіспен бастады. Бұл Португалияға қарсы алғашқы жеңісі болды. Кейін 14 қазанда Сербиямен өткен қиын матчта Кана серб жанкүйерін жерге түсірді. Бұрын Беким Балажды орындықпен ұрған жанкүйер Кананың саусағын тістеп, тісімен кесіп тастауға тырысты. Кана бұл оқиғадан жарақат алғанын мәлімдеді. Матчтан кейін Кана мен Таулант Xхака Косовоның Митровица қаласының мэрі тарапынан ұлттық символдарды қорғаған ерлігі үшін құрметті азаматтар деп жарияланды. Кана Албанияның солтүстігіндегі Баджрам-Курри қаласынан да осындай награда алды. Армениямен өткен соңғы іріктеу матчында Албанияның тікелей іріктеуге өтудің жалғыз жолы Вазген Саркисян республикалық стадионында жеңіске жету болатын. Кана Албания құрамасының капитаны ретінде 3–0 есебімен тарихи жеңіске жетті, бұл I топта екінші орын алып, УЕФА Еуро-2016 жолдамасын қамтамасыз етті. Бұл Албанияның ерлер футбол турниріндегі алғашқы қатысуы болды. 2016 жылдың 21 мамырында Кана УЕФА Еуро-2016 үшін Албанияның алдын ала 27 ойыншыдан тұратын құрамына, ал 31 мамырда – соңғы 23 ойыншыдан тұратын құрамына енді. Кана Албанияның Швейцарияға қарсы А тобындағы ашылу матчында капитандық етті. Ол Блерим Дземайлиға жасаған фол үшін ерте сар карточка алды, содан кейін жартылай уақыттан бұрын алаңнан қуылды, допты алаңнан тыс ұстағаны үшін. Ол 83-ші минутта Румынияға қарсы матчта Миджен Башаның орнына алаңға шықты, бұл матч Албания үшін тарихи 1–0 есебімен жеңіспен аяқталды, голды Армандо Садику соқты. Албания үш ұпаймен және –2 гол айырмасымен топта үшінші орынды иеленді, үшінші орын алған командалардың арасында соңғы орында қалды.

Зейнеткерлік

Кана 2016 жылдың 23 маусымында халықаралық футболдан қанағаттандырып зейнетке шыққандығын жариялады. Кана қазіргі уақытта Албания құрамасының тарихындағы ең көп ойын өткізген футболшы, ол 92 рет алаңға шықты. Ол сондай-ақ ФИФА Әлем Чемпионатына іріктеу турниріндегі ең көп ойын өткізген албан футболшысы болып табылады, бұл көрсеткіш 28 ойынды құрайды (Эрвин Скеламен бірге). Ол сонымен қатар, Еуропа Чемпионатының финалдық және іріктеу кезеңдеріндегі ең көп ойын өткізген албан футболшысы (барлығы 29 ойын) және капитан ретінде ең көп ойын өткізген (41 ойын) футболшы. Ол 2011 жылдан бастап Албанияның алғашқы ірі халықаралық турнирі – 2016 жылғы Францияда өткен Еуропа Чемпионатына қатысқанға дейін капитан болды. Сонымен қатар, ол албан футболшылары арасындағы ең нашар тәртіптік көрсеткішке ие, ол 26 сары және 2 қызыл карточка алды.

Жеке өмір

Лорик Кана зейнеткер футболшы Агим Кананың ұлы. Ол – БҰҰ-ның кедейлікке қарсы тұру жөніндегі елшісі. Сұхбатында Кана археологияның өзіне қатты қызығушылық тудыратынын және тарих мамандығы бойынша университетті бітірген соң футболшылық карьерасын аяқтағаннан кейін альбанология саласында жұмыс істеуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2015 жылдың 15 қаңтарында Кана Косовоның құрметті елшісі атанды.