Кіріспе

Арансас шығанағы – Техас штатының Мексика шығанағындағы шығанақ. Корпус-Кристи қаласынан шамамен 48 шақырым солтүстік-шығысқа және Сан-Антонио қаласынан 278 шақырым оңтүстікке орналасқан. Сан-Хосе аралы (Сент-Джозеф аралы деп те аталады) арқылы Мексика шығанағынан бөлінген. Арансас асуы – шығанақтың Мексика шығанағына ең тікелей қатынас жолы болып табылады. Арансас және Порт-Арансас қалалары оңтүстік жағалауда, ал Рокпорт орталық-батыс жағалауда орналасқан. Шығанақ солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған және Redfish Bay (оңтүстік-батысқа қарай), Copano Bay (батысқа қарай), Saint Charles Bay (солтүстікке қарай) және Mesquite Bay (солтүстік-шығысқа қарай) арқылы кеңейтілген. Арансас шығанағы Миссия Арансас ұлттық эстуарлық зерттеу қорығының құрамына кіреді. Арансас шығанағы – Техас штатының Мексика шығанағындағы жеті ірі сағаның бірі. Шығанақта ежелгі заманнан бері қоныстану тарихы бай, оның ішінде мыңжылдықтар бұрынғы ежелгі американдықтардың тұрақтары, 19 ғасырдағы еуропалық иммигранттардың Ламар және Арансас сияқты қалалары, сондай-ақ қазіргі Рокпорт, Фултон және Арансас асуы қалалары бар. Шығанақта немесе оның жанында шампанша, балық, устрица және мұнай сияқты пайдалы қазбалар кездеседі, олар жергілікті экономикаға үлкен үлес қосады.

Тарих

Адамдар Арнансас шығанағын қоршаған аймақты шамамен 6000–8000 жыл бұрын мекендеген. Атауы осы жерде тұрған үндістер тобының атынан шыққан, олар Арнансас үндістері деп аталды, олардың 4000 жылдық тұрақтары шығанақ жанынан табылған. Көшпелі Арнансас тайпасы шамамен 1200–1300 жылдары бұл аймақты қалдырған. Археологтардың мәліметінше, 1400 жылға қарай Каранкава және Коахуилтека тайпалары бірігіп, осы аймаққа қоныс аударған. Олар ауыр шығындарға ұшырады және 1800 жылдарға қарай еуропалық саяхатшылардан жұқтырған жаңа жұқпалы аурулар салдарынан азайып кетті. 1519 жыл шамасында испандық Алонсо Альварес де Пинеда бұл шығанақты алғаш зерттеген еуропалық болып есептеледі. Одан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы испандықтар бұл аймаққа қызығушылық танытпады, тек 17 ғасырдың соңында Техасқа француз колониясы құрылғанда ғана қызығушылық артты. Сол кезде Алонсо Де Леонға осы аймақта қоныс салуға бұйрық берілді, бірақ шығанақта тұрақты колония құрылмады. Соғыс салдарынан келген қиратудың нәтижесінде 1860 жылдардың соңында Фултон және Рокпорт жаңа порты құрылды. Алғашқыда Рокпорт терең сулы порт ретінде жоспарланған, бірақ бірқатар мәселелер туындағаннан кейін, 20 ғасырдың соңында аймақтың табиғи сұлулығына негізделген даму басталды. 1960 жылдары Рокпорт пен Фултон арасында сәнді Ки Аллегро курорты салынды. 2000 жылға қарай Арнансас округінде, Рокпорт, Фултон, Арнансас Пасс қалаларында және Ки Аллегро, Холидей Бич және Эстес елді мекендерінде 24 615 адам тұрды. Копано шығанағының жағалауында орналасқан Рефухио округінде 7828 тұрғын болды.

Ерекшеліктері

Орташа есепте, Арансас шығанағы жүйесінің тереңдігі 3 метрді құрайды және ол шамамен 539 шаршы километрді алып жатыр. Жүйе шығанақтың өзінен және оның тармақтарынан тұрады. Басты тармақтарға мыналар жатады: Ламар түбегінің шығысында орналасқан Сент-Чарльз шығанағы; Лайв-Ок және Ламар түбектерінің батысындағы Копано шығанағы, шығанақтың солтүстік-шығысындағы Мескит шығанағы және оңтүстік-батысындағы Редфиш шығанағы. Редфиш шығанағы кейде Корпус-Кристи шығанағының бір бөлігі деп есептеледі. Арансас шығанағы және оның тармақтары Техас штатының шығанақ жағалауындағы жеті ірі сағаның бірін құрайды, оған Миссия және Арансас өзендерінен, сондай-ақ Копано сағасы сияқты кішірек арналардан су құйылады. Гуадалупе өзенінің Сан-Антонио шығанағына тигізген әсерінен де тұщы су ағып түседі. Жалпы алғанда, тұщы судың әсері жүйенің көлемінің 60-70 пайызын құрайды, бұл минималды деңгей деп саналады. Тас жолға 1,5 шақырымдық Копано шығанағының көпірі кіреді, ол Копано мен Арансас шығанақтарының қосылған жерінде Лайв-Ок және Ламар түбектерін байланыстырады. Алғашқы көпір 1933 жылы салынған, бірақ 1966 жылы Линдон Бейнс Джонсон атындағы көпірмен ауыстырылды. Ескі көпір кейін балық аулауға арналған орынға айналдырылды. 1981 жылы күніне шамамен 10 000 көлік осы көпірден өтіп кеткен.

Экожүйе

Арансас шығанағында және оның айналасында әртүрлі жануарлар дүниесін кездестіруге болады. Техас парктері мен жануарлар дүниесі департаментінің мәліметінше, шығанақта келесі балықтар ұсталған: сом, қара барабан, қызыл барабан, балық, оңтүстік табан балығы, кревальді джек, сары құйрықты амберджек, ледифиш, күміс перч, шошқа балығы, пинфиш, теңіз алабы, қарақұйрықты акула, бұқа акула, қой балығы, мангров снапперы, жалпақ балық және жабайы балық. Суда сондай-ақ креветкалар, устрицалар және крабтар да кездеседі. Көптеген жерлерде кездесетін теңіз шөптерінің кілемдері балықтардың тіршілік ету ортасын және шағылысу үшін қолайлы орынды қамтамасыз етеді. Бұл шөптер сонымен қатар сүзгі ретінде қызмет етіп, шығанақты қоршаған ортаны ластайтын заттардан тазартады. Көптеген құстар Аррансас шығанағы маңындағы аймаққа, әсіресе Аррансас ұлттық жануарлар қорығына көшіп келеді. Жыл бойында кездесетін құстар: аққұба, қоңыр пеликан, неоторпикалық құсқар, ақ бетті ибис, қызғылт қорапша, қарақұйрықты сыбызғылаушы үйрек, қаз, ақ құйрықты соқа, қырлы қарақарақ, паураку, алтын маңдайлы тоқылдақ, үлкен кискади, жасыл жаңқа, ұзын мүңкілді торғай, зәйтүн құсқарсығы, жағажай құсқарсығы және қола құсқарсығы. Сонымен қатар, шығанақтың жанында құрып бара жатқан ақ қаз да кездеседі. 1900 жылы олардың саны 15 болса, бүгінде табиғатта 180-нен астам жекелеген дарақтар бар. Ақ қаздың және басқа құстардың өмір сүруі көк крабтың болуына байланысты. Халықты сақтау үшін мыңдаған краб тұзақтары алынып тасталды.

Өнеркәсіп

Арансас шығанағының орналасуына байланысты, кеме қатынасы әрқашан маңызды сала болып келді. Азамат соғысынан кейін ет өңдеу өнеркәсібі шығанақтағы порттар үшін, әсіресе Рокпорт пен Фултон үшін, маңызды табыс көзіне айналды, сол жерде көптеген қасапханалар салынды. Ет өңдеудің алғашқы жылдары мал тек терісі үшін сойылды, себебі етті тоңдатуға мүмкіндік болмады. Соның салдарынан, шошқа жемі ретінде пайдаланылмаған сиырдың қалған бөліктерінің көпшілігі шығанаққа тасталды. Бұл 1871 жылы, бір қаптама зауытына мұз машинасы орнатылғанда өзгерді. Осы кезде Арансас шығанағы маңындағы ет өңдеу өнеркәсібі өркендеуге жетті. Аймақтағы өнеркәсіптің төмендеуінен бұрын, 1880 жылы, Техас қасапханаларынан алынған сиыр етінің 93% Рокпорт-Фултонда өңделді, мұнда шығанақтың жалғыз жағажайы (Рокпорт жағажайы) орналасқан.