Кіріспе

Мыс қорытпаларындағы тотығу

Өрт дағы – металл қорытпаларында мыс бар заттардың бетінде пайда болатын, олар қыздырылған кезде, мысалы, зергер жөндеу кезінде дәнекерлеу үшін сақинаны қыздырғанда көрінетін тотықтардың қабаты. Алтын немесе күміс қорытпаларындағы (мысалы, стерлинг күмісі) мыс қызыл немесе күлгін түсті дақ түрінде көрінеді. Бұл жоғары температурада оттегі мыспен араласып, мыс(I) оксидін, содан кейін мыс(II) оксидін түзетініне байланысты, олардың екеуі де дайын өнімнің жылтырланған бетін бұзады. Өрт дағын болдырмау немесе жою үшін әртүрлі әдістер қолданылады.

Алдын алу әдістері

Отты лектеуді көбінесе затты оттегі немесе аммиак сияқты басқа жанғыш газбен ауыстырылған атмосферада қыздыру арқылы толығымен болдырмауға болады. Флюс деп аталатын химиялық заттар металдарды қыздыру алдында қолданғанда отты лектеуді азайта алады. Флюс әдетте боракстан жасалады, бірақ басқа химиялық қосылыстар да флюс ретінде қолданылады.

Емдеу әдістері

Жылтырату, тегістеу, ұнтақтау, қайрау және сыммен тазалау сияқты әдістер қолданылатын өрттің салдарынан пайда болған іздерді жоюға болады. Өрт салдарынан пайда болған қабат көбінесе терең болмайтындықтан, жеткілікті күш-жігер мен уақыт жұмсаса, осы тәсілмен оны жоюға болады. Дегенмен, бұл сөзсіз бұйымнан материалдың жоғалуына және оның барлық ұсақ бөлшектерінің жойылуына әкеледі. Бірақ, бұл арнайы газдарды қолдануды немесе бұйымның төңірегіндегі қыздыру атмосферасын өзгертуді қажет етпейді. Тағы бір емдеу әдісі ретінде заттарды "бомбалау" немесе электролиттік жолмен тазарту қолданылады. Бұл оларды әдетте цианид негізіндегі ерітіндіге (кейде оның орнына азот қышқылы сияқты басқа ерітінділер де қолданылуы мүмкін) батырып, жұмыс дайындамасы анод ретінде жұмыс істеуі үшін жоғары тығыздықтағы электр тогын жіберуді қамтиды. Басқа тәсілдерге қорытпаның негізгі металлымен затты электролық жалату, сондай-ақ стерлинг күмісі және оған ұқсас сапалы күмістер үшін күміспен қаптау, ал алтын-мыс қорытпалары үшін төмен пайызды күкірт қышқылы бар натрий дихроматы ерітіндісі кейде тиімді болып табылады. Алайда, бұл тәсілдер уақытша шешімдер, себебі олар тек өрттің салдарынан пайда болған іздерді жабады ғана: уақыт өте келе, ол металл қабатының жұқа арқасында қайтадан көрінеді. Өрттің салдарынан пайда болған іздердің пайда болуын болдырмаудың жалғыз ұзақ мерзімді жолдары – оны физикалық жолмен уақытты қажет ететіндей алып тастау немесе оның пайда болуын алдын алу, оттегісіз ортаны қолдану (бұл көбінесе қымбатқа түседі және арнайы жабдықтарды қажет етеді) немесе аргентиум сияқты өртке төзімді қорытпаны пайдалану.