Кіріспе

"Sarek" - американдық ғылыми-фантастикалық телесериалдың үшінші маусымының 23-ші бөлімі, жалпы 71-ші бөлімі. Ол алғаш рет 1990 жылдың 14 мамырында эфирде көрсетілді. Эпизодтың сюжетін Марк Кушман мен Джейк Джейкобс жасады, ал телесценарийін Питер С. Бигл жазды. "Sarek" эпизодын Лес Ландау режиссерлік етті. Оқиға 24-ші ғасырда өрбітеді, сериал Федерацияның «Энтерпрайз D» жұлдыздық кемесінің Жұлдыздық флоты экипажының шытырман оқиғаларын баяндайды. Бұл эпизодта Споктың әкесі, өте беделді, бірақ қарт елші Сарек (Марк Ленард) Федерация үшін соңғы миссиясын орындау үшін «Энтерпрайз» кемесімен саяхаттайды. Ол кемеде болған кезде экипаж мүшелерінің арасында түсініксіз ашу сезімі пайда болады. Саректің Бендии синдромы бар екені анықталады, ол экипаж арасында телепатиялық проблемаларды тудырады. Бұл мәселе капитан Жан-Люк Пикардпен (Патрик Стюарт) вулкандық ақыл-ойы біріккеннен кейін ғана шешіледі. Леонард Нимойдың Спок рөлін қайта ойнауы тым қымбатқа түсуі мүмкін деген күдік болғандықтан, Ленардтың рөлін Ген Родденберри Нимойға балама ретінде ұсынған. Родденберри бұрын «Жұлдыздар жолы: The Original Series» сериалына сілтеме жасауға «The Next Generation» сериалында тыйым салған, бірақ ол TNG-нің «Фарпойнтта кездесу» фильмінде Леонард Маккой рөліне ДеФорест Келлиді шақыруға тырысқан. Саректің өз атымен аталатын эпизодқа кіріктірілуі, сондай-ақ Споктың есімінің айтылуы «The Next Generation» командасы үшін үлкен жетістік деп есептелді, бұл оларға болашақта «The Original Series» сериалына еркін сілтеме жасауға мүмкіндік берді. Саректің денсаулығының нашарлауы Родденберридің денсаулығының нашарлауын көрсететін мақсатта жасалған. "Sarek" эпизоды Nielsen рейтингісі бойынша 10,6 пайыз көрсеткішті алды; сыншылар Ленард пен Стюарттың актерлік шеберлігін жоғары бағалады.

Сюжет

Федерацияның елшісі Сарек (Марк Ленард) өзінің адам әйелі Перринмен (Джоанна Майлс) бірге «Энтерпрайз» кемесіне келді. Оның міндеті – Федерация мен Легарандар деп аталатын жаратылыстар арасындағы сауда қатынастарын орнату жөніндегі конференцияға қатысу, содан кейін ол жасының қарттығына байланысты зейнетке шығады. Капитан Жан-Люк Пикард (Патрик Стюарт) және оның экипажы Саректің жағдайын жақсартуға тырысып, оған камералық музыка концерті ұйымдастырғанмен, елші алаңдаушылық пен наразылық білдіреді. Пикард Саректің өнерлеудің ортасында жылай бастағанына таңғалады, мұндай эмоционалдық көрініс вулкандықтар үшін ерекше емес. Кемеде экипаж мүшелері бір-біріне қатысты бұрынғыдан бейшаралықпен әрекет ете бастайды, нәтижесінде Ten Forward лаунжда ірі төбелес орын алады. Осы оқиғалардың басталуы Саректің келуімен байланысты. Кеме кеңесшісі Диана Трой (Марина Сиртис) және бас дәрігер доктор Беверли Крашер (Гейтс МакФадден) Саректің Бендии синдромынан зардап шегуі мүмкін деп санайды, бұл қарт вулкандықтарға ғана әсер ететін прогрессивті неврологиялық ауру. Бұл жағдай адамның эмоцияларын бақылауын жоғалтуына және «эмпатиялық таралым» шығаруына себеп болады, бұл оның айналасындағы адамдардың сезімдерін тұрақсыздандырады. Пикард Сарекпен осы мәселе туралы сөйлесуге тырысады, бірақ Саректің көмекшілері ешқандай мәселе жоқ екенін жоққа шығарады. Пикард лейтенант-командир Датаны (Брент Спиннер) Саректің екінші көмекшісі Саккатпен (Рокко Систо) сөйлесуіне сұрайды, олар Датамен өзара құрметпен қарым-қатынас жасайды; Дата Саккаттың эмоционалдық күшін Сарекке бағыттауға тырысқанын, бірақ конференцияның қысымына шыдамағанын растайды. Пикард бұл мәселе бойынша Сарекпен тікелей сөйлейді, ол мәселені мойындаудан бас тартады. Сарек Пикардтың алдында эмоциялық тұрғыдан қиын жағдайға түскенде, Пикард конференцияны тоқтату қажеттігін түсінеді. Пикард Легарандармен келісімді бұзуға дайындалып жатқанда, Перрин келіп, басқа нұсқаны ұсынады: Сарек басқа біреумен сананы біріктіріп, эмоцияларын уақытша басқа біреуге беруге болады. Бұл Сарекке конференцияны сәтті аяқтауға және оның қадір-қасиетін, беделін және ар-намысын сақтауға мүмкіндік береді. Алайда Сарек, оның күшті эмоциялары қабылдаушының санасына зиян келтіруі мүмкін екенін ескертеді. Пикард қабылдаушы болуға келіседі. Сарек Пикардпен сананы біріктіру рәсімін орындайды және конференция барысында эмоцияларын толық бақылай алады. Алайда, доктор Крашердің қадағалауындағы Пикард Саректің жылдар бойы жинаған көптеген эмоцияларына, оның ішінде әйелі Амандаға, ұлы Спокқа немесе қазіргі әйелі Перринге деген махаббатын білдіре алмағаны үшін өкінішіне қарсы күреседі. Конференция сәтті аяқталып, Сарек кететін уақытқа дайындалады. Пикард Перринге Саректің оған деген сезімдерін айтады, ал Перрин оны әрқашан білгенін айтады. Сарек Пикардқа көрсеткен мейірімділігі үшін алғыс айтып, терең құрметпен: «Біз әрқашан бір-біріміздің ең жақсы бөлігін өзімізде сақтаймыз» дейді.

Өндіріс

Жаратушы Джин Родденберридің "The Next Generation" фильмінде Леонард Нимойдың Спок рөлін ойнауына мүмкіндік болмайтыны туралы ұсынысынан кейін, Марк Ленардтың Споктың экрандағы әкесі Сарек рөлінде болуы мүмкін екені туралы хабарлама жазылды. Ленард алғаш рет "Жұлдыздар жолы: Бастапқы серия" эпизодындағы "Бабилге саяхат" эпизодында Сарек рөлін сомдаған. Трент Кристофер Ганино мен Эрик А. Стиллвелл Ленардты Сарек рөліне, ал Дениз Кросбиді Таша Яр рөліне қатысты сценарийді жазуға кірісті. Бұл Кросби Стиллвеллге өзінің кейіпкері "The Next Generation" сериалының бірінші маусымындағы "Skin of Evil" эпизодында қаза тапқаннан кейін шоуға қайта оралуды қалағанын айтқандықтан болды. Бұл сценарий уақыт өте келе "Кешегі Энтерпрайз" болып өзгерді. Ганино мен Стиллвеллдің "Бірігу" атты бастапқы ұсынымында Сарек басқаратын Вулкан ғалымдары тобы болды. Олар кездейсоқ Мәңгілік Қамқоршыны (The Original Series эпизодындағы "Мәңгілік шегіндегі қала") пайдаланып, өткенге сапар шегеді және қазіргі заманғы Вулкан логикасының негізін қалаушы Суракты өлтіреді. Олар қазіргі заманға оралғанда, вулкандықтардың ромулдықтармен одақтасып, Федерациямен соғысып жатқанын біледі. Тек Сарек пен оның вулкандық ғалымдары өзгеріске ұшырамайды, сондықтан ол өткенге оралып, Суракты алмастырып, уақыт желісін қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Майкл Пиллер бұл сценарийге риза болмады, өйткені ол эпизодтың "The Next Generation" актерлік құрамына көбірек бағытталуын қалады; сондықтан Сарек пен Қамқоршы оқиғадан шығарылды. Марк Кушман мен Джейк Джейкобс ұсынған кезде "Сарек" идеясының негізінде Саректің орнына түпнұсқа кейіпкер болды. Жазушылар дегенеративті аурулар туралы түсінік көрермендерге таныс тақырып болады деп ойлады, өйткені бұл қарт адамдардағы деменцияның метафорасы болуы мүмкін. Кейіннен науқастың команданың қалған бөлігіне телепатиялық проблемалар тудыратын сюжеттік желі жасалды, Сарек көрермендерге эмоциялық әсер ету үшін сюжетке кейінірек қосылды. Пиллер: "Бұл тіпті ең ұлы адамдардың да ауруға шалдығуға бейім екенін еске түсіреді" деді. Ол сондай-ақ сюжет Родденберридің денсаулығының нашарлауына тікелей сілтеме жасағанын айтты. Сценарийді 1968 жылы жарық көрген "Соңғы біржан" романымен танымал фантастика авторы Питер С. Бигл жазды. "The Original Series" және "The Next Generation" сериалдарының хронологиялық айырмашылығынан кейін, Саректің бірінші әйелі Аманда Грейсон "Сарек" оқиғалары кезінде қайтыс болған деп шешілді. Осылайша Перрин кейіпкері Саректің екінші әйелі ретінде құрылды. Перрин рөлін Джоанна Майлз өзінің алғашқы "Жұлдызды жол" сериалдық рөлінде сомдады. Майлз бен Ленард бесінші маусымның "Бірігу" эпизодының бірінші бөлігінде бірдей рөлдерде қайта оралады. Жазушылар мен продюсерлер "Сарек" эпизодында Спокты атаудан қорқып, сценарийдің алғашқы нұсқасында Пикардтың Саректің ұлының үйлену тойына ғана сілтеме жасауы керек еді. Үшінші маусымда Родденберридің бұрынғы режиссерлік нұсқауында "The Next Generation" сериалы "The Original Series" сериалының кейбір аспектілеріне тиіспеуі керек болды. Бұл әсіресе "Сарек" эпизодының соңында көрінді, онда Пикард ақыл-ойының бірігуі кезінде Спокты есімімен атайды. Пиллер кейін бұл әрекетті "Бұл бізге есіктерді ашуға мүмкіндік берді, өткенімізді қабылдауға мүмкіндік берді" деп сипаттады. Эпизодта Вольфганг Амадей Моцарттың музыкасын қосатын концертте классикалық музыканың бірнеше туындылары орындалады. Алғашқы туынды - Моцарттың No.19 C мажордағы струнный квартеті, екіншісі - Иоганнес Брамстың No.1 струнный секстеті. Эпизодтың қалған бөлігіне Деннис Маккарти музыка жазды; "Сарек" ол жұмыс істеген бірнеше эпизодтардың бірі болды. Сюжет редакторы Рональд Д. Мур "Сарек" фильмін "Бабилге саяхат" фильмінен жақсы деп ойлады және Ленардқа "нақты актерлік" көрсетуге мүмкіндік берді. Режиссер Лес Ландау да Ленардтың өнерін жоғары бағалап, Саректің бетінен жас тамған сәт "ерекше" деп сипаттады. Ол ақыл-ойының бірігу көрінісінің динамикасы "Жұлдызды жол" тарихындағы классикалық деңгейге жеткенін" айтты және Стюарттың өнерін "шын мәнінде керемет" деп сипаттады. Ақыл-ойының бірігу көрінісі бір кадрда түсірілді.

Сыни қабылдау

Марк Джонс пен Ланс Паркин өздерінің "Жұлдызды жол: Авторлықсыз шолу" кітабында "Сарек" кейіпкері "жай ғана жанкүйерлерді қуанту үшін жасалған болуы мүмкін еді", бірақ шындығында ол "қартайғандықтан және аурудан зардап шеккен ұлы адамның терең әсер қалдырған тарихы" екенін жазды. Олар Ленардты жоғары бағалады, бірақ Стюарттың "керемет ойынымен шоуды ұрлап алғанын" айтты. Крис Грегори "Жұлдызды жол: Параллельді оқиғалар" кітабында осы эпизодтағы Бенди синдромының "Альцгеймер ауруының белгілеріне ұқсас екенін" атап өтті. Джеймс Ван Хайс пен Хэл Шустер "The Complete Trek: The Next Generation" еңбегінде "Сарек" сюжетін "Оригиналды сериядағы "Көгершін күні" эпизодымен" салыстырды. Олар "Саректі" "тамаша" деп сипаттап, "шынайы қақтығыстарды шешкен, қызықты және эмоционалды" деді. "Телевизия одан да жақсы болуы мүмкін емес" деп қосты. Зак Хэндлен 2010 жылы The A. V. Club үшін жазған мақаласында эпизодқа А бағасын берді. Ол эпизодта ешқандай жұмбақ болмағанын, ал команда мүшелерінің проблемаларының себебінің бірден Сарек екені түсіндірілгенін мақтады. Ол "осы тұжырымдаманың әдемі қарапайымдылығы мен көркемдігі бар, бұл эпизодтағы трагедияны одан да күшті етеді" деді. Хэндлен Пикардтың саналы түрде Саректің эмоцияларымен айналысқан көрінісін "ерекше жұмыс, [The Next Generation] сериалында сирек кездесетін жалаңаш, шикі күштілік деңгейі" деп атады, ал егер осы рөлді кімде-кім ойнағанда (ансамбльдегі кез келген актер) ол күлкілі болар еді. Кит Декандидо 2012 жылы Tor.com сайтында жариялаған шолуында эпизодқа 10 балдан 7 бал берді. Ол көптеген қонақ актерлердің "көзге түспегенін", бірақ эпизодтың негізгі тірегі Ленардтың Сарек рөліндегі ойыны болғанын, ол "франшиза тарихындағы ең сүйікті қайта ойналатын рөлдердің бірі" екенін айтты. Ол телепатиялық сюжетті "жай ғылыми фантастика" деп атады, бірақ Ландаудың режиссерлік шеберлігін, әсіресе концерттік сахнадағы режиссерлігін мақтады, оны "шедевр" деп сипаттады. Алайда, эпизодтың ең жарқын бөлігі Стюарт пен Ленардтың өзара әрекеттесуі болды, оларды ол "өз салаларындағы ең жақсы актерлер" деп атады. Ол "Стюарт ақыл-ойының бірігуіне толыққанды ие болды, бұл Сарек кейіпкерін толық ашатын, күрт және шикі көрініс, ал Стюарт оны керемет ойнады. Осы кезде сюжеттегі қиындықтар ұмытылады, өйткені сіз осы тамаша көріністі көру үшін эпизодтың барлық қиындықтарына төзуге болатынын түсінесіз". 2014 жылы io9 сайты Чарли Джейн Андерс арқылы эпизодты "Жұлдызды жол" франшизасының 700-ден астам эпизодының ішіндегі 70-ші үздік эпизод деп таныды. 2016 жылы Digital Trends "Жұлдызды жол" сериясының ең жақсы эпизодтарын талқылаған мақаласында "Сарек" эпизодына арнайы назар аударды. 2017 жылы Den of Geek Марк Ленардты "Жұлдызды жол: Келесі буын" сериалындағы Сарек рөліндегі ең жақсы он қонақ актердің бірі деп атады, сондай-ақ "Сарек" және "Біріктіру" (I және II бөлімдер) эпизодтарындағы оның ойынын жоғары бағалады. 2017 жылы Nerdist "Сарек" эпизодын "Жұлдызды жол: Келесі буын" сериалының ең жақсы он бірінші эпизоды деп атады. 2017 жылы ScreenRant бұл эпизодты "Жұлдызды жол" франшизасының тематикалық тұрғыдан ең қараңғы сегізінші эпизоды деп атады, оның қарт адамдардағы аурудың қиындықтарын қалай көрсетіп бергенін атап өтті. Бұл жағдайда бұрын құрметтелген дипломат Сарек, ойдан шығарылған Бенди синдромынан зардап шегіп, "эмоционалды, болжауға келмейтін және шатасқан" күйде болады. Олар осы "Жұлдызды жол" ауруын Альцгеймер және Паркинсон сияқты нақты аурулармен салыстырады.

Үйге арналған медиа

"Sarek" алғаш рет үй жағдайындағы медиа-релизі VHS кассетасында жарық көрді, ол 1995 жылдың 3 қазанында АҚШ және Канадада пайда болды. Кейіннен бұл эпизод 2002 жылдың 2 шілдесінде АҚШ-та шыққан "Жұлдызды жол: Келесі буын" сериалының үшінші маусымдық DVD жинағына қосылды. Blu-ray нұсқасы алғаш рет 2013 жылдың 30 сәуірінде АҚШ-та жарық көрді.