Орегон штатындағы Даллс қаласының тарихы

Кіріспе

АҚШ-тағы қала

The Dalles (['/d//æ//l//z/]), ресми түрде The Dalles қаласы, сондай-ақ Dalles City деп те аталады, Васко окруғының ішкі порты және Орегон штатындағы ең ірі қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 16 010 адамды құрайды және Портленд қалалық аймағынан тыс Колумбия өзені бойындағы Орегон штатының ең үлкен қаласы болып табылады. The Dalles қаласы Портлендтен шығысқа қарай 75 миль (121 км) қашықтықта, Колумбия өзенінің ұлттық көркемдік аймағында орналасқан.

Тарих

The Dalles айналасындағы аймақ 10 000 жыл бұрынғыдан бері Түпкілікті американдықтардың сауда орталығы болғандығы мәлім, сондықтан Солтүстік Америкадағы ең ежелгі қонысқан жерлердің бірі саналады. Қазіргі Даллес қаласы орналасқан жер бұрын Түпкілікті американдықтардың маңызды сауда орталығы болған. Аймақтың жалпы географиялық орны континенттегі ең маңызды археологиялық аймақтардың бірі болып табылады. Льюис пен Кларк 1805 жылдың 25-27 қазанында Милл-Крикке жақын жерге орналасып, өзеннің үнді атауын Кенетт деп жазған.

Этимология

Қаланың атауы француз тіліндегі "dalle" сөзінен шыққан, ол "бөгет" немесе ағылшын тіліндегі "dale" және неміс тіліндегі T[h]al ("долина") сияқты "долинаны" немесе "тас плитканы" білдіреді. Бұл атау өзенмен ойылып жасалған бағаналы базальт тастарға сілтеме жасайды (саяхатшылар француз тілінде осылай шағын ағыстарды атаған). Солтүстік-Батыс компаниясының француз канадалық қызметкерлері қазіргі қала мен Селило шарлауығы арасындағы Колумбия өзеніндегі ағыстарды атау үшін осы сөзді қолданған. Сол аймақта "Petites Dalles" немесе "Кішкентай Даллес" немесе "Қысқа тарлық" та болған. Француз тілінде "les dalles" – "тас плиткалар" деген мағынаны білдіреді. Өзен қатты, тегіс тастардан аққанда судың тереңдігі азаяды және ағыстар пайда болады.

Қалпақ саудасы

"Орегон географиялық атаулары" бойынша, Дальс атауының алғашқы пайдалануы 1814 жылдың 12 сәуірінде тері саудагері Габриэль Франшердің "Хаттамасында" тіркелген, ол өзендегі ұзын және ірі шағындар тізіміне сілтеме жасайды. 1821 жылы Солтүстік-Батыс компаниясы Лондон негізді алып "Хадсон шығанағы компаниясы" (HBC) құрамына енді. 1824 жылы салынған Ванкувер бекінісі, аймақтық тері саудасының бас кеңсесі ретінде Астория бекінісін ығыстырды. HBC-нің сауда желісі Колумбия өзенін кеңінен пайдаланды. Колумбия өзеніндегі Дальс маңындағы шағындар, "төрт үлкен порттаудың" ең ірісі және ең ұзыны болды, онда тері саудасымен айналысатын кемелер жүктемесін түсіріп, қайта тиеуге мәжбүр болды. Кейде, су деңгейі жоғары болған кезде, өзенмен төмен қарай саяхаттайтын кемелер порттаудың орнына "шағындардан өтіп" кететін, бірақ бұл тәжірибе қауіпті болғандықтан, жылдар бойы көптеген адам мерт болды.

Васкопам миссиясы

1838 жылы Джейсон Лидің методистік миссиясының бөлімшесі Селило-Фоллста құрылды, ол жергілікті васко тайпасының атымен Васкопам миссиясы деп аталды. 1850 жылы АҚШ армиясы ескі миссия орнында шағын бекініс салды, ол кейін Форт-Даллес деп аталды. Форт-Даллес, су жағасында дамыған Дальс қаласының ядросы болды. Қазіргі кезде бұл жерде Freebridge сыра зауыты орналасқан. 1957 жылы Дальс тоғаны салынғаннан кейін Лонг-Нарроуз және Селило шарлауы су астында қалды. 1963 жылы Кен Кесидің «Күкі ұясынан ұшқандар» романы жарық көрді, онда Дальс қаласынан шыққан бас кейіпкер – бас көсем бейнеленген. 1970 жылы Бонневилл Энергиялық Әкімшілігі Лос-Анджелеске 3100 мегаватт электр қуатын жеткізетін Тынық мұхитының тұрақты тоқ желісінің солтүстік терминалы жанында Celilo конвертерлік стансасын ашты. 1982 жылы Линда мен Дик Коельге тиесілі Дальс шаруашылығында қылқаламды түсті мысық туды. Коельдер осы мысықты және оның ұрпақтарын пайдаланып, ЛаПерм деп аталатын жаңа мысық тұқымын шығарды, ол әлемде танымал, орнықты және чемпиондық тұқымдық мысық ретінде қалыптасты. 1984 жылы Дальс қаласында АҚШ тарихындағы ең алғашқы және ірі биотерроризм шабуылы болды. 1986 жылы Питер Штраус пен Мелисса Гилберт ойнаған «Жаза кезеңі» фильмі Дальс және оның айналасында түсірілді. 2018 жылы TempleOS операциялық жүйесін жасаған Терри А. Дэвис Колумбия өзенінің жағасымен Портлендтен (Орегон) Дальсқа үш күнде жетті. Сол жерде ол пойыздың соққысына ұшырап, 48 жасында қайтыс болды.

География

I 84, US 30 және US 197 тас жолдары қалада қиылысады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 20,61 шаршы миль (53 км2) құрайды, оның ішінде 20,35 шаршы миль (53 км2) құрлық және 0,26 шаршы миль (1 км2) су.

Климат

Дальдер әдетте жартылай құрғақ (Köppen BSk) климаттық аймақ ретінде жіктеледі. Дегенмен, Каскад тауларының батысында басымдық құратын орташа ендіктегі мұхиттық климаттың белгілі бір ерекшеліктеріне ие, және бұл жауын-шашын жағынан Жерорта теңізі климатындағы сияқты маусымдық үлгілермен үйлеседі. Қаланың Шығыс Колумбия шатқалында орналасуы, қаланың маңында бірнеше шақырым радиуста көптеген микроклиматтардың қалыптасуына себеп болады. Батысқа қарай қыстар айтарлықтай ылғалды, ал жаздар салқын болады. Керісінше, оңтүстікке қарайғы жоталар барлық маусымда салқын болады. Қала маңындағы жаздың әдетте жылы және құрғақ болуы, аймақтағы көптеген Бинг шиесінің бақтары үшін өте қолайлы климат жағдайын тудырады. Жазғы маусым маусымның ортасынан қыркүйек айының басына дейін созылады және Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы стандарттар бойынша өте жылы болады. Алайда, жазғы ауа райы көбінесе қатты ыстық толқындар мен салқын, желді күндердің арасында ауытқиды. Жазда сирек болса да, кейде күркіреп дауыл болады, бірақ жаңбыр көбінесе жаумайды. Қыркүйектің соңынан қарашаның басына дейін аймақта күрт күзгі өзгеріс байқалады, осы кезде температура тез төмендейді және бұлтты, ылғалды ауа райы күшейеді. Күздің ортасынан соңына дейінгі жаңбырлы маусымның басталуына дейін күндізгі және түнгі температуралар арасындағы айырмашылық көбінесе айқын байқалады, кейде орасан зор болады. Көктемде және жаздың басында желдің күші азайды, бірақ атмосфералық фронттар жылдам жел соққыларын әкелуі мүмкін. Дальдерде қыс – жауын-шашын көп болатын маусым. Каскад тауларының жауыннан қорғайтын әсеріне қарамастан, қыс айларында топырақтың ылғалдылығын сақтау үшін жыл сайын жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл классикалық Жерорта теңізі климатына ұқсас үлгі, бірақ температурасы айтарлықтай төмен. Аймақта жыл сайын қар жауады, бірақ қардың мөлшері бір жылдан екінші жылға айтарлықтай өзгереді. Кейбір жылдары бір-екі рет ғана қар жауады, ал кейбір жылдары қарлы борандар болып, жиынтық қар қалыңдығы 5 см-ден асып кетеді. Бір маусымдағы ең көп қар 1949 жылдың шілдесінен 1950 жылдың маусымына дейін жауған. Қыстың орташа температурасы Портленд және Сиэтл сияқты қалаларға қарағанда шамалы төмен, ал температураның 0 градустан төмен түсуі сирек кездеседі, бірақ мүлдем болмайды – тарихи деректер бойынша бес қыстың үш таңында осыған ұқсас жағдайлар тіркелген, бірақ 1996 жылдың ақпанынан бері бір рет қана орын алған. Жазғы маусымдағыдай, қысқы температура да күнден-күнге өзгеруі мүмкін. Арктикалық ауа массасы келгенде күндізгі ең жоғары температура көбінесе 0 градустан төмен болады, ал субтропикалық ауа массасының күшті әсерінен температура қаңтар айында да 50-60 градусқа дейін көтерілуі мүмкін. Жоғарыдағы инверсия салдарынан төменгі қабатта салыстырмалы түрде суық ауа тұтқындалуы жиі кездеседі. Бұл жағдай жер бетіндегі ауа массасының температурасына, инверсия қабатының тереңдігіне және инверсия қабатынан жоғары температураға байланысты қар, қыздаяқ, мұз жаңбыры немесе суық жаңбыр түсуіне әкелуі мүмкін. Көктемгі жағдай әдетте ақпан айының соңынан маусым айының басына дейін созылады, осы кезеңде ауа райы біртіндеп жылы және құрғақ бола бастайды, ал ландшафт қысқа мерзімге жасыл түске еніп, гүлдейді. Бұл жылдың ең желді маусымы, көбінесе күндіз батыстан күшті жел соғады. Көктемдегі дауылды күндерде ауа райы көбінесе бұлтты және салқын болады, ал ашық және тыныш күндерде ауа температурасы қатты жоғарылайды, әсіресе сәуірден бастап. Көктемгі температура апта сайын, ай сайын емес, көбірек өзгереді. Өсу маусымы әдеттегі жылы шамамен 200 күнге созылады, әдетте сәуірдің басынан қазан айының көп бөлігіне дейін. Алайда, көктемгі аңыздар наурыздың ортасынан мамырдың басына дейін, ал күзгі аңыздар қыркүйектің соңынан қарашаның ортасына дейін созылуы мүмкін. Ауа райын бақылайтын станция жақын маңдағы Колумбия шатқалының аймақтық әуежайында орналасқан, ол сондай-ақ Дальдер қалалық әуежайы деп те аталады.

The Dalles is usually classified as a semiarid (Köppen BSk) climate region. However, it has some characteristics of the midlatitude oceanic climate that dominates west of the Cascade Mountains, combined with seasonal precipitation patterns very similar to those found in Mediterranean climates. The city's location in the eastern Columbia Gorge results in the presence of numerous microclimates within a few miles of town. To the immediate west, the winters are significantly wetter, and summers are significantly cooler. In contrast, upland locations to the south are significantly cooler in all seasons. The generally warm and dry summers near town make it the ideal climate for the numerous Bing cherry orchards in the area. The summer season runs from mid June through early September and is quite warm by Pacific Northwest standards; however, summer weather often oscillates between intense heat waves and much cooler and windier periods. Except for the occasional sporadic thunderstorm, there is almost no summer rainfall. From late September through early November, the area experiences an abrupt autumn during which normal temperatures drop very rapidly and cloudy, wet weather quickly picks up. Prior to the sudden onset of the rainy season in mid to late fall, there are often days with a very wide disparity between daytime and nighttime temperatures, sometimes exceeding There is far less wind in the fall than in spring and early summer, though passing frontal systems can still bring quick bouts of strong wind. Winter is the wet season in The Dalles. Despite the rain shadow effect created by the Cascades, there is still enough precipitation most years to support relatively high soil moisture levels for most of the winter. This is a very similar pattern to what happens in classic Mediterranean climates – except that the temperatures are significantly colder. The area receives measurable snowfall virtually every year, but the snow totals fluctuate dramatically from one year to the next; some seasons see only one or two brief light snow events while others get major snowstorms and cumulative totals of or more. The most snowfall in a season has been between July 1949 and June 1950. Average winter temperatures are only about colder than in cities such as Portland and Seattle, and temperatures below are very rare, but not unheard of – historically occurring on three mornings out of every five winters, but only once since February 1996. As in the summer, winter temperatures can vary tremendously from one day to the next. During arctic air events the daytime high temperatures will generally be well below , while a strong subtropical push can raise temperatures into the 50s and low 60s F, even in January. It is quite common for relatively cold air to become trapped at low elevations due to an inversion above; depending on the temperature of the surface airmass, depth of the inversion layer, and temperatures above the inversion layer, this can result in snow, sleet, freezing rain or a very cold liquid rain. Springtime conditions generally run from late February through early June, during which time the overall trend gradually becomes warmer and drier and the landscape briefly turns lush and green. This is the windiest season of all, with a powerful west wind on most afternoons. During stormy periods in spring, conditions are usually cloudy and cool, while most sunny and calm days become intensely warm, especially from April onward. Springtime temperatures often vary more from one week to the next than they do from one month to the next. The growing season is roughly 200 days long in a typical year, generally running from early April through most of October. However, the spring frost dates can range from mid March to early May, and the fall frost dates can range from late September to mid November. A weather station is located at nearby Columbia Gorge Regional Airport, also known as The Dalles Municipal Airport.

Экономика

2006 жылы Google Колумбия өзенінің жағасында, жергілікті жерде "Project 02" деп белгілі болған ірі деректер орталығының құрылысын бастады. Бұл үшін аймақтың сенімді гидроэлектр қуаты мен пайдаланылмаған оптикалық талшық сымдарының мүмкіндіктері пайдаланылды. Жаңа кешенге екі ғимарат кіреді, олардың әрқайсысы футбол алаңындай үлкен, сондай-ақ әрқайсысы төрт қабаттан тұратын екі салқындату станциясы бар. Жоба аймақта жүздеген жұмыс орнын ашуға, негізінен құрылыс саласында, және 2006 жылдың соңында тағы 200 тұрақты жұмыс орнын құруға уәде берді. Алайда, 2013 жылға қарай Google The Dalles қаласында барлығы 150 компания қызметкері мен мердігерді жұмысқа алды.

Білім

Даллз Орегонның 21-ші мектеп округінің орналасқан жері. Бұрын 2 мектеп округі болған: 9-шы округ Ченоуэт аймағында және 12-ші округ, оның құрамына Даллз қаласының көп бөлігі кірген. 21-ші округке 3 бастауыш мектеп кіреді: Полковник Райт атындағы бастауыш мектеп, Ченоуэт атындағы бастауыш мектеп және Драй Холлоу атындағы бастауыш мектеп. 21-ші округте сонымен қатар Инновациялар академиясы, Даллз орта мектебі және Даллз жоғары мектебі орналасқан. Сент-Мэри академиясы – Даллз қаласындағы Католик шіркеуімен байланысты K-8 мектебі. Колумбия лютеран мектебі – Даллз қаласындағы Евангелиялық лютеран синодының христиандық бастауыш мектебі. Даллз сонымен қатар 1977 жылы Уаско аймақтық білім беру қызметтері округі ретінде құрылған Колумбия шатқалы қоғамдық колледжінің бас кампусына ие. Бұл жаңартылатын энергия технологиялары саласындағы білім беру мен оқытудың жетекші мекемесі болып табылады.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 13 620 адам, 5472 үй шаруашылығы және 3441 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 5903 тұрғын үй бірлігін құрады. Халықтың этникалық құрамы: 87,9% ақ нәсілді, 0,5% афроамерикалық, 1,5% американдық үндістер, 1,0% азиялық, 0,8% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 5,7% басқа нәсілдер және 2,7% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 17,0% латын американдықтары немесе испандықтарды құрады. 5472 үй шаруашылығының 30,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 46,1%-ы бірге тұратын жұбайлар, 12,4%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,4%-ы күйеуі жоқ еркектер және 37,1%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,1%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,40 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,99 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 39,7 жас. Тұрғындардың 23,8%-ы 18 жасқа дейін, 8,3%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 24,1%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 25,8%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 17,9%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 48,4% еркек және 51,6% әйел.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 12 156 адам, 4896 үй шаруашылығы және 3226 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 892,3 адам/км² болды. Орташа тығыздығы 383,7/км² болатын 5227 тұрғын үй болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 87,8% ақ нәсілді, 0,4% афроамерикалық, 1,2% американдық үндістер, 1,0% азиялық, 0,8% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 6,2% басқа нәсілдер және 2,6% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 10,5% құрады. 4896 үй шаруашылығының 30,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 51,1% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,6% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 34,1% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,2% жеке адамдардан тұрды, ал 13,5% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,40 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 24,8%, 18-24 жас аралығындағылар 7,9%, 25-44 жас аралығындағылар 25,7%, 45-64 жас аралығындағылар 23,5% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 18,1%. Орташа жас 39 жас болды. Әр 100 әйелге 94,7 еркек сай келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 91,5 еркек сай келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 35 430 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 43 041 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 36 387 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 583 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 17 511 доллар болды. Отбасылардың 9,0% және халықтың 12,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,6% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 8,6% кірді.

Жыл сайынғы мәдени іс-шаралар

Сәуір айында Дальс қаласында Солтүстік-Батыс алмұрт фестивалі өтеді.

Радио

KACI 1300/103.9 FM
KODL 1440AM/99.1 FM
KMSW 92.7/102.9 FM
KACI FM 93.5 FM
KCGB FM 105.5/96.9 FM
KJYV 101.5 FM

Раджниси қозғалысы

1984 жылы Даллз қаласында Васко округінің жергілікті үкіметін бақылауға талпынған Раджниш қозғалысының мүшелері жасаған биотеррорлық оқиға болды, бірақ бұл әрекет сайлау күні сәтсіз аяқталды. Он мейрамханаға сальмонелла бактериясы қойылғаннан кейін 751 адам сальмонеллезбен ауырды. Бұл АҚШ-та 20 ғасырда тіркелген алғашқы биотеррорлық шабуыл болды. Шабуылдың жағдайы Америкалық Медициналық Ассоциацияның мақаласында жарияланған (JAMA, 278 том, No 5, 389 бет, 6 тамыз 1997 жыл).