Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық мұғалім және азаматтық құқық қорғаушы (1905–1951)
American teacher and civil rights activist (1905–1951)
Гарри Тайсон Мур (16 қараша 1905 – 25 желтоқсан 1951) – африкалық-американдық педагог, азаматтық құқық қозғалысының белгілі көшбасшысы, Флорида штатының Брейвард округінде Түсті адамдардың жетілуі үшін ұлттық қауымдастығының (NAACP) алғашқы бөлімшесін құрған және NAACP штатылық бөлімшесінің президенті болған. Гарри Т. Мур және оның әйелі, педагог Хариетт Мур, 1951 жылғы Рождество түні Флорида штатының Мимс қаласындағы үйлеріне жасалған бомбалаудың құрбаны болды. Титусвиллдегі жергілікті аурухана қара нәсілділерді қабылдамағандықтан, ол солтүстік-батысқа қарай шамамен 30 миль (48 шақырым) қашықтықта орналасқан Санфордтағы қара нәсілділерге арналған ауруханаға жолда қайтыс болды. Оның әйелі 9 күннен кейін, 1952 жылдың 3 қаңтарында сол ауруханада алған жараларынан көз жұмды. Гарри Т. Мур – азаматтық құқықтарды қорғау қызметі үшін өлтірілген алғашқы NAACP мүшесі және лауазымды тұлға; бұл ерлі-зайыптылар қозғалыс үшін өмірін берген жалғыз жұбайлар. Мур 1960 жылдары кеңейген азаматтық құқық қозғалысының осы кезеңіндегі алғашқы шейіт деп есептеледі. 1930 жылдардың басында Мур Флорида штатының NAACP бөлімшесінің мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. Ол тіркеу жұмыстары арқылы мүшелер санын көбейтіп, тұрғын үй және білім беру мәселелерімен айналысты. Линчтерді тергеп, сайлаушылардың тіркелуіне кедергі келтіретін заңдарға және ақ нәсілділердің сайлауына қарсы сотқа шағымданып, мемлекеттік мектептердегі қара нәсілді мұғалімдерге тең еңақы төлеу үшін күш салды. Мур сонымен қатар Прогрессивті сайлаушылар лигасына жетекшілік етті. 1944 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының ақ нәсілділердің сайлауына қарсы шешімінен кейін, 1944 жыл мен 1950 жыл аралығында Флоридада қара нәсілді сайлаушылардың тіркелуін дауыс беруге құқылы азаматтардың 31 пайызына дейін арттыруға қол жеткізді, бұл көрсеткіш басқа Оңтүстік штаттардан едәуір жоғары болды.
Harry Tyson Moore (November 16, 1905 – December 25, 1951) was an African American educator, a pioneer leader of the civil rights movement, founder of the first branch of the National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) in Brevard County, Florida, and president of the state chapter of the NAACP. Harry T. Moore and his wife, Harriette Moore, also an educator, were the victims of a bombing of their home in Mims, Florida, on Christmas night 1951. As the local hospital in Titusville would not treat Blacks, he died on the way to the nearest one that would, a Black hospital in Sanford, Florida, about 30 miles to the northwest. His wife died from her wounds nine days later, on January 3, 1952, at the same hospital. Harry T. Moore was the first NAACP member and official to be assassinated for civil rights activism; the couple are the only husband and wife to be killed for the movement. Moore has been called the first martyr of this stage of the civil rights movement that expanded in the 1960s. In the early 1930s, Moore had become state secretary for the Florida chapter of the NAACP. Through his registration activities, he greatly increased the number of members, and he worked on issues of housing and education. He investigated lynchings, filed lawsuits against voter registration barriers and white primaries, and worked for equal pay for black teachers in public schools. Moore also led the Progressive Voters League. Following a 1944 US Supreme Court ruling against white primaries, between 1944 and 1950, he succeeded in increasing the registration of black voters in Florida to 31 percent of those eligible to vote, markedly higher than in any other Southern state.
Жас шағы мен отбасы
Гарри Тайсон Мур 1905 жылдың 18 қарашасында Флорида штатының Хьюстон қаласында дүниеге келген. Екі Мур да Дейтона-Бичтегі тарихи афроамерикандық колледж – Бетюн-Кукман колледжін бітірді. Гровленд қаласында 400-ден астам ақ нәсілді адамдар шериф Уиллис В. Макколлдан тұтқындалғандарды, оларды қорғап, линчтеу үшін беруді талап етті. Олар түрмеден шығып, қаланың афроамерикандық ауданындағы ғимараттарды өртеп жіберді. Макколл губернатордан Ұлттық гвардияны шақыруды өтінді, бірақ тәртіпті қалпына келтіруге алты күн кетті. Үш жас жігіт, олардың біреуі 16 жастағы және кәмелетке толмаған, толығымен ақ нәсілді қазылар алдында кінәлі деп танылды. Сот 16 жасар Чарльз Гринлиді өмір бойына түрмеге кесті, ал Сэм Шепард пен Уолтер Ирвинді өлім жазасына кесті. Флоридадағы NAACP атқарушы директоры Гарри Т. Мур үш адамның негізсіз айыпталып сотталғанына қарсы науқан ұйымдастырды. NAACP қолдауымен апелляциялық шағымдар жолданды. 1951 жылдың сәуірінде Тургуд Маршалл басқарған заңгерлер тобы АҚШ Жоғарғы Сотында Шепард пен Ирвиннің сот үкімін күштен шығаруға қол жеткізді. Жаңа сот отырысы белгіленді. 1951 жылдың қарашасында округ шерифі Макколл Шепард пен Ирвинді жаңа сот орнына жеткізуге жауапты болды. Ол екеуінің де қолдарына кісен салынған күйінде қашуға тырысқанда оған шабуыл жасағанын мәлімдеді. Ол екеуін де атқылап, Шепард оқиға орнында көз жұмды. Ирвин жарақатынан аман қалды; кейін ол NAACP және ФБР қызметкерлеріне шериф оны да, Шепардты да салқынқандылықпен атқандығын айтты. Мур шериф Макколлға қарсы қылмыстық іс қозғауды және Флорида губернаторы Фуллер Уорреннен Макколлды лауазымынан шеттетуді талап етті.
Harry Tyson Moore was born on November 18, 1905, in Houston, Florida. Both the Moores completed college degrees at Bethune Cookman College, a historically black college in Daytona Beach. In Groveland, a white mob of more than 400 demanded that the sheriff, Willis V. McCall, who had hidden the prisoners to protect them, hand the prisoners over for lynching. The mob left the jail and went on a rampage, burning buildings in the black district of town. McCall asked the governor to send in the National Guard, but six days were needed to restore order. The three young men, one 16 years of age and a minor, were found guilty by an all white jury. The judge sentenced 16 year old Charles Greenlee to life in prison; Sam Shepherd and Walter Irvin were sentenced to death. Executive Director of the Florida NAACP, Harry T. Moore, organized a campaign against what he saw as the wrongful convictions of the three men. With NAACP support, appeals were pursued. In April 1951, a legal team headed by Thurgood Marshall won the appeal of Shepherd and Irvin's convictions before the U. S. Supreme Court. A new trial was scheduled. County Sheriff McCall was responsible for transporting Shepherd and Irvin to the new trial venue in November 1951. He claimed that the two men, both handcuffed, attacked him in an escape attempt. He shot them both, and Shepherd died at the scene. Irvin survived his wounds; he later claimed to NAACP and FBI officials that the sheriff shot both him and Shepherd in cold blood. Moore called for an indictment against Sheriff McCall and called on Florida Governor Fuller Warren to suspend McCall from office.
Өлтіру
Алты аптадан кейін, 1951 жылғы Рождество күні, Моорлардың үйлену тойының 25 жылдығында, Флорида штатының Мимс қаласында олардың үйінің астында бомба жарылды. Екеуі де қаза болды; Мур Флорида штатының Санфорд қаласына бара жатқан жолда қайтыс болды, ол шамамен 30 миль қашықтықта болғанмен, афроамерикандықтарға қызмет көрсетуге ең жақын болды. Оның әйелі сол ауруханада тоғыз күннен кейін қайтыс болды. Флорида штаты тергеуді жүргізу үшін Федералдық тергеу бюросын (ФБР) шақырды, бірақ іс ешқашан шешілмеді және ешкімге айып тағылмады. ФБР Ку-Клукс-Кланның бомбалауға кінәлі екеніне сенімді болды және бірнеше жергілікті Клан мүшелерін күдіктілер ретінде анықтады, бірақ айыптау үшін жеткілікті дәлел таба алмады. Соңында ФБР жеті Клан мүшесін басқа нәсілдік зорлық-зомбылыққа қатысқандары туралы жалған мәлімдеме жасағаны үшін айыптады, үміттене отырып, айыптамалардың қысымы кейбіреулерін Моор ісі туралы куәлік беруге мәжбүрлейді. Алайда, бұл амал сәтсіз аяқталды және айыптамалар ақырында алынып тасталды. ФБР 1953 жылы Моор ісі бойынша тергеуді жапты. Іс үш рет қайта ашылды: 1978 жылы Бревард округі, 1991–1992 жылдары Флориданың құқық қорғау департаменті (FDLE) және 2005 жылы Флориданың бас прокуроры Чарли Криста. 2006 жылдың қазан айында, губернаторлыққа республикалық алға сайлауда жеңіске жете алмай тұрып үш апта қалғанда, Криста Мимсте баспасөз конференциясын өткізіп, істі "шешкенін" мәлімдеді. Ол өзінің тергеуінде жаңа дәлел таппағанын айтса да, Криста сол кезде қайтыс болған төрт Клан мүшесін ықтимал қылмыскерлер ретінде атады. Бірақ, келесі бірнеше аптада Кристаның тергеуі Моор зерттеушілері, FDLE тергеушілері және газет редакциялары тарапынан қатты сынға ілікті. Бұл қара нәсілділердің дауысын алу үшін жасалған саяси әрекет ретінде қарастырылды. Моорлар өлтірілген кезде азаматтық құқықтар қозғалысының белсенділеріне және Оңтүстіктегі афроамерикандықтарға қауіп төнді және ол қауіп жалғасты. Кейіннен Атлантадағы NAACP-тің Оңтүстік аймақтық кеңесінің есебінде 1951 және 1952 жылдары Оңтүстіктегі 40 қара нәсілді отбасының үйлері бомбаланды. Гарри Мур сияқты кейбіреулері өздерінің қызметі оларды қауіпке ұшыратты, бірақ көпшілігі нәсілшілдік нормаларға бағынбаған адамдар немесе жай ғана "күдіксіз құрбандар, кездейсоқ ақ терроризмнің құрбандары" болды. Мысалы, 1950 жылдары Алабама штатының Бирмингем қаласында бомбалау жиі кездесті және тәуелсіз KKK топтары жаңа аудандарға көшіп келе жатқан афроамерикандықтарды қорқыту үшін пайдаланды.
Six weeks later on Christmas night, 1951, on the Moores' 25th wedding anniversary, a bomb went off beneath the couple's house in Mims, Florida. Both were fatally injured; Moore died on the way to the hospital in Sanford, Florida, which was about 30 miles away but was the closest to serve African Americans. His wife died from her injuries nine days later at the same hospital. The State of Florida called the Federal Bureau of Investigation (FBI) to head the investigation, but the case was never solved and no one was ever prosecuted. The FBI was convinced that the Ku Klux Klan had committed the bombing and identified a number of local Klansmen as suspects, but was never able to find enough evidence to bring charges. Eventually, the FBI indicted seven Klansmen for lying about their involvement in other racial violence in the hope that the pressure of the indictments would force some of the Klansmen to crack and testify about the Moore case. However, the ploy did not work, and the indictments were eventually dismissed. The FBI eventually closed the Moore investigation in 1953. The case has been reopened three times: in 1978 by Brevard County, in 1991–1992 by the Florida Department of Law Enforcement (FDLE), and in 2005 by Florida Attorney General Charlie Crist. In October 2006, three weeks before winning the Republican primary for governor, Crist held a press conference in Mims and claimed to have "resolved" the case. Although he said that his investigation found no new evidence, Crist identified four Klansmen, then dead, as the likely perpetrators. In the next few weeks, however, the Crist investigation was roundly criticized by Moore scholars, FDLE investigators, and newspaper editorial boards. It was largely dismissed as a political attempt to win black votes. When the Moores were killed, the risk to civil rights activists and any blacks in the South was high and continued to be so. According to a later report from the NAACP's Southern Regional Council in Atlanta, the homes of 40 black Southern families were bombed during 1951 and 1952. Some, like Harry Moore, were activists whose work exposed them to danger, but most were either people who had refused to bow to racist convention or simply "innocent bystanders, unsuspecting victims of random white terrorism." For example, bombing was especially prevalent in Birmingham, Alabama, in the 1950s and was used by independent KKK groups to intimidate middle class blacks who were moving into new neighborhoods.
ХХІ ғасырдағы зерттеулер
Мемлекет Мурдың өліміне екі рет қайта оралды, бірақ айыптау қоя алмады, себебі қылмысқа күдікті деп саналған адамдардың көпшілігі қайтыс болған еді. 1999 жылы журналист Бен Грин бұл істі зерттеу нәтижесінде кітап жариялады: «Оның уақытынан бұрын: Гарри Т. Мурдың айтылмаған тарихы, Американың алғашқы азаматтық құқықтар үшін шейіт болған адамы». Оның зерттеулері ФБР-дің құпия файлдарына терең бойлады. Гриннің кітабынан кейін, Мурдың өміріне арналған «Азаттық ешқашан өлмейді: Гарри Т. Мурдың мұрасы» (2000) атты қоғамдық телеарна (PBS) шоуы көрсетілді. 2005 жылы Флориданың бас прокуроры Чарли Кристор Гарри мен Харриетт Мурдың өліміне қатысты мемлекеттік тергеуді қайта бастады. Мурлардың жалғыз тірі қалған қызы Хуанита Еванжелин Мур, Кристорға ата-анасының кімдердің қолынан қаза тапқанын анықтауға көмектесті. Криминалистер Мурлардың үйі болған жерді іздестіру жұмыстарын жүргізді (қазір бұл жер ескерткіш саябақтың құрамында). 2006 жылдың 16 тамызында Кристор штаттың Азаматтық құқықтар басқармасы мен Флориданың құқық қорғау департаментінің жұмысының нәтижелерін жариялады. Шериф Уиллис В. Макколлдың қылмысқа қатысы бар деген қауесеттер жалған екені дәлелденді. Ерл Дж. Бруклин, зорлық-зомбылыққа бейімдігімен танымал Клан мүшесі, Мурлардың үйінің жоспары болған және шабуылға еріктілерді тартқан. Ол шабуылдан шамамен бір жыл өткен соң табиғи себептерден қайтыс болды. Тиллман Х. Белвин, тағы бір зорлық-зомбылыққа бейім Клан мүшесі, Бруклиннің жақын досы болды. Ол да шабуылдан бір жыл өткен соң табиғи себептерден қайтыс болды. Джозеф Невилл Кокс, Флорида штатындағы Ориндж округіндегі Клан бөлімшесінің хатшысы, шабуылға бұйрық берген деп саналады. 1952 жылы ФБР-дің сұрақтары мен тергеулерінен кейін ол өзіне-өзі қол жұмсады. Эдвард Л. Спиви, ол да ККК мүшесі. 1978 жылы рактан қайтыс болған кезде ол Коксты шабуылға қатысқан деп айыптады және 1951 жылы қылмыс орнында болғанын мәлімдеді.
The state twice returned to the Moore murders but was unable to file charges, since most of the men whom it suspected in the crime had died. In 1999, journalist Ben Green published a book based on his research of the case: Before His Time: The Untold Story of Harry T. Moore, America's First Civil Rights Martyr. His research had gone deeply into FBI files. Green's book was followed by a Public Broadcasting Service (PBS) show about Moore's life, Freedom Never Dies: The Legacy of Harry T. Moore (2000). In 2005, Florida Attorney General Charlie Crist re opened a state investigation of Harry and Harriette Moore's deaths. The Moores' only surviving daughter, Juanita Evangeline Moore, encouraged Crist in the efforts to uncover the identity of her parents' killers. Forensics teams combed the former site of the Moores' house for evidence (the site is now within a memorial park). On August 16, 2006, Crist announced the results of the work of the state Office of Civil Rights and the Florida Department of Law Enforcement. Rumors linking Sheriff Willis V. McCall to the crime were proven false. Earl J. Brooklyn, a Klansman known for being exceedingly violent, who had floor plans of the Moores' home and was recruiting volunteers for an attack. He died about a year after the attack, apparently of natural causes. Tillman H. Belvin, another violent Klansman, was a close friend of Brooklyn's. He also died of natural causes about a year after the attack. Joseph Neville Cox, secretary of the Orange County, Florida chapter of the Klan, was believed to have ordered the attack. In 1952, he committed suicide after having been pressed with questioning and investigation by the FBI. Edward L. Spivey, also in the KKK. As he was dying of cancer in 1978, he implicated Cox in the attack, and claimed also to have been at the crime scene in 1951.