Кіріспе

КВН (Клуб весёлых и находчивых, Klub vesyolykh i nakhodchivykh немесе Ka Ve En, "Күлкілі және тапқыр [адамдар] клубы") – ресейлік және бұрынғы кеңестік комедиялық телешоу және халықаралық жарыс. Бұл шоу Кеңес Одағында туындады және одан бұрынғы "Күлкілі сұрақтар кеші" (lang ru) бағдарламасына негізделген. Бағдарлама алғаш рет 1961 жылғы 8 қарашада Кеңес Одағының Бірінші арнасында көрсетілді. 1972 жылы студенттердің спонтандық әзілдерінің ұстамсыздығын және кеңеске қарсы көзқарасын сынға алған кеңестік цензура КВН-ге тыйым салды. Шоу 1986 жылы қайта жаңғыртылды, перестройка кезеңінде Александр Масляков оның жүргізушісі болды. Бұл ресейлік теледидардағы ең ұзақ көрсетіліп келе жатқан бағдарламалардың бірі. Оның 8 қарашадағы жылдық мерейтойын КВН ойыншылары бағдарламаның басталуынан бері әр жыл сайын атап өтеді және 2001 жылы кеңінен тойланды. Перестройка кезеңінде (1985-1991) КВН ресейлік эмигранттар қауымдастықтарына тарады. 1992 жылы Израиль командасы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) командасымен ойын өтті. Ойын табысқа ие болды, содан кейін халықаралық ойындар өтті: ТМД командасы Израиль, Германия және АҚШ-қа сапарлады. 1994 жылы Израильде бірінші KVN әлем фестивалі өтті, онда АҚШ, Израиль, ТМД және Германиядан төрт команда қатысты.

Лигалар мен жарыстар

КВН командаларының топтары бірнеше лигаға біріктірілді, олар жыл сайын Лига чемпионы атағы үшін жарысады. Қозғалысты ұйымдастыру үшін КВН одағы лигалардың өңірлік және көп аймақтық құрылымдарын құрды. Ресейдің "Бірінші арна" телеарнасында Үлкен лига мен Премьер лига тұрақты түрде көрсетіледі. Басқа лигалар жергілікті арналарда көрсетілді. Үлкен лиганың (Высшая Лига) жеңімпазы Клуб чемпионы деп жарияланады. Лигалардан тыс КВН жарыстары да бар: КВН фестивалі (KiViN) әр қаңтарда Сочиде өтіп, әлемнің түкпір-түкпірінен жүздеген команданы тартады – осы фестивальде командалар маусымға лигаларға бөлінеді; "Әнші KiViN" (Golosyaschiy KiViN) деп аталатын музыкалық фестиваль әр шілдеде Юрмала, Латвия қаласында өткізілді, ал 2015 жылдан бері Ресейдің Калининград облысы, Светлогорск қаласында өткізілуде. Фестивальде командалар бағалы жүлделерді жеңіп алу үшін күш сынасады; Жазғы кубок немесе Суперкубок әдетте жыл сайын тамыз айында, көбінесе Сочиде өткізіледі, және тек Үлкен лига чемпиондары ғана қатысуға құқылы (кейбір ерекшеліктермен: 2003 жылы танымал КВН ойыншыларының командасы қатысқанда, және 2007, 2008 және 2010 жылдары финалистер шақырылғанда). КВН мерейтойын тойлау үшін әр қарашада "Спецпроект" (Specproject) ойыны өткізіледі. ТМД елдерінің ішінде де, сыртында да КВН одағынан тәуелсіз лигалар бар, олар өз жарыстарын өткізеді.

КВН-нің саяси цензураға қатысты жарияланымдарының мазмұнын талдау

НАТО-ның Стратегиялық коммуникациялар жөніндегі StratCom орталығы KVN-ді саяси құрал ретінде тануы KVN мазмұнына талдау жүргізуге себеп болды. 2016 жылдың 23 қазаны мен 27 қарашасы аралығындағы, оның ішінде Ресей Федерациясы Президентінің қатысқан төрт түрлі форматтағы эпизодтардағы саяси юморға мазмұндық талдау жасау нәтижесінде мынадай қорытындыларға келді: Ойын форматы мен орны саяси әзілдердің мазмұнына әсер етеді. Сыртқы саясатқа қатысты әзілдер, тіпті шындықтан өзгеше болған жағдайларда да, мемлекеттің және Ресейдің халықаралық аренадағы басымдылығының позитивті бейнесін қалыптастырады. Ресей Президенті Владимир Путин қатысқан KVN мерейтойлық кешінде саяси юморда бұрынғы әзіл-қалжыңдардың тақырыбы болған және интернетте талқыланған бірқатар маңызды мәселелер қамтылмады (2016 жылғы Мемлекеттік Дума сайлауы, сыбайлас жемқорлыққа қатысты даулар, П.А. Астаховтың қызметтен босатылуы және абортты тыйым салу туралы ұсыныстар). Әзілдерде этникалық және гендерлік стереотиптер кездеседі. Ішкі саясатқа қатысты әзілдерде саяси тұрақтандыру сақталады; көбінесе оларда Виталий Мутко мен Алексей Кудриннен басқа нақты тұлғалар жоқ. Еуропалық Одақ, Америка Құрама Штаттары, Барак Обама, Хиллари Клинтон, Ангела Меркель, Михаил Саакашвили, Украинаның саяси басшылығы, Батыс, Виталий Мутко, Алексей Кудрин, «Зенит Арена» құрылысшылары және Ресей полициясы саяси юморда жағымсыз бағаланды. Ресей Федерациясы Президенті Путинге оң баға берілді және ол батырлық және мифологиялық бейнеде бейнеленді. Дональд Трамп, Рамзан Кадыров, Александр Лукашенко және Александр «Хирург» Залдастанов та оң баға алды. Саяси юмордағы негізгі стереотиптер: АҚШ және Батыс Ресейге достық емес, американдық саясаткерлер халықаралық құқықты бұзады және Ресейдегі жемқорлықты тек Путин ғана шеше алады. Саяси юмордағы астыртын мәтін: Ресей мен Путин болмаса, әлемдік мәселелерді шешу мүмкін емес; Ресейге қарсы санкциялар Ресейге зиян келтірмейді; Еуропада мигранттық дағдарыс болғанда Ресей жақсы дамып келеді; лауазымды тұлғалар мен депутаттар халықтан жабық болмауы керек; Президент аймақтардың дамуынан ұялғандай болмауы керек; ал «Бірыңғай Ресей» алдағы сайлауда жемісті болады. Мазмұндық талдау нәтижелері бойынша, KVN-дегі саяси юморда сөзсіз саяси цензура бар екені анықталды. Youtube арнасы Wanna Banana-ға берген сұхбатында SOK KVN командасының бұрынғы жетекшісі және 2017 жылы KVN Жоғары лигасының бұрынғы редакторы сахнада және монтажда цензураның бар екенін айтты. Ол Бірінші арнаның бағдарламадан өздігінен үзінділерді алып тастауға құқылы екенін мәлімдеді. Мысалы, 2011 жылы Бірінші арна Дмитрий Медведевтің YouTube-та билегенін пародиалайтын видеодан үзіндіні эфирден алып тастады.

Танымалдық

KVN Одағының ресми сайты мәліметінше, ойынды жыл сайын 5 миллионнан астам көрермен тамашалайды; 100-ден астам қаладан келген 3000-нан астам тұрақты қатысатын командаға біріккен 40 000-нан астам қатысушы бар. 20 жылдан астам уақыт бойы КВН ойындарының теледидарлық көрсетілімдері Ресейде ең жоғары рейтингтерді иеленді. Ойынның танымалдығы соншалық, саясаткерлер оны қосымша дауыс жинау мүмкіндігі ретінде пайдаланады: Борис Ельцин, Владимир Путин және Дмитрий Медведев сайлауға дейін өткен ойындарға қатысты. КВН ойыны мемлекеттер аралық қатынастарды жақсартуға көмектеседі; 19 қыркүйек 1992 жылы көрсетілген ТМД–Израиль ойыны екі ел арасындағы қарым-қатынасты, әсіресе Ресей тарапынан жақсартуға септігін тигізді. КВН мәдениеттің бір бөлігіне айналып, орыс тілді қауымдастықтардың барлық жерде таңдаған ойынына айналды. 2006 жылы клуб президенті Александр Масляков КВН-ның 45 жылдығына арналған ойынның соңында, ондаған жылдар бойы ойынды жүргізгені үшін Ресей президенті Владимир Путиннен ең жоғары награданың бірін алды.

Халықаралық ауқымы

Перестройка совет шекараларын эмигранттар үшін ашты, КВН Израиль, Германия, Австралия, Португалия, Франция, Ұлыбритания, Вьетнам және АҚШ-қа жетті. Көптеген елдер өз командаларын, лигаларын және жарыстарын құрды. 1992 жылы Израиль командасы ТМД командасына қарсы ойнады. Ойын табысты болды және одан кейін халықаралық ойындар өтті; ТМД командасы Израиль, Германия және АҚШ-қа сапарлады. 1994 жылы Израильде бірінші KVN әлем фестивалі өтті, онда АҚШ, Израиль, ТМД және Германиядан келген төрт команда қатысты. Бұл шара жаңа буын ойыншыларды қызықтырды. Қазіргі уақытта американдық лигаға Гарвард, Беркли және Нью-Йорк университеті (NYU) сияқты университеттерден 30-дан астам команда кіреді, ал Нью-Йорк университеті (NYU) – алғашқы лига чемпионы. KVN Израиль екі лигадан тұрады, онда 30-ға жуық команда бар. Ұлыбританияда да бірнеше университеттерден командалары бар белгілі KVN қауымдастығы бар.

Белгілі КВН ойыншылары

Юли Гусман, «Бакудан келген жігіттер» командасының капитаны (1967–1971, Үлкен лига) және ұзақ жылдар бойы қазылар алқасының мүшесі (1986 жылдан бері). Исмаил Абдуллаев, ДПИ мүшесі (КВН командасы) [ru] (1987–1996) және Украинадағы пророссийлік телеарналардың директоры. Геннадий Зюганов, Орел мемлекеттік университетінің физика-математика факультетінің команда капитаны (1960-шы жылдар). Леонид Якубович, Геннадий Хазанов және Владимир Семаго, МИСИ командасының мүшелері (1960-шы жылдар, Үлкен лига) және қазылар алқасы. Михаил Задорнов, Рига техникалық университетінің командасының капитаны (1970-жылдар), қонақ жұлдыз (2013, Үлкен лига). Қазылар алқасының мүшесі. Михаил Евдокимов, Новосибирск сауда университетінің командасының капитаны (1979–1981). Валдис Пелшс, Алексей Кортнев және «Несчастный Случай» тобы, МГУ командасының мүшелері (1987–1988, Үлкен лига) және қазылар алқасы. Леонид Слуцкий, «Олимпия» (Волгоград) клубының «Үшінші ұлдары» командасы (1990-шы жылдар), қонақ жұлдыз (2013 және 2014, Үлкен лига). Қазылар алқасы. Владимир Зеленский, Украина Президенті (2019 жылдан қазірге дейін), «Квартал 95» (Кривой Рог) командасының капитаны (1998–2003, Үлкен лига). Елчин Азизов, Анар Мамедханов және Баһрам Багирзаде, «Парни из Баку» командасының мүшелері (1991–2001, Үлкен лига). Пелагея, НГУ командасының мүшесі (1997, Үлкен лига), сол кездегі ең жас КВН ойыншысы. Қазылар алқасының мүшелері. Вадим Самойлов, «Агата Кристи» рок-тобының мүшесі, UPI командасының мүшесі (1987–1988, Үлкен лига). Александр Филиппенко, Мәскеу физика және технология институтының команда мүшесі (1962/1963 жылдары чемпиондар). Гарик Мартиросян және Артур Жәнібекян, «Жаңа Армения» (КВН командасы) [ru] командасының мүшелері (1993–2002, Үлкен лига). Сергей Светлаков, «Урал пельмени» командасының мүшесі (2000–2009, Үлкен лига). Петр Эльфимов, БГУ және РУДН командаларының мүшесі (1999–2003, Үлкен лига). Сергей Лазарев, мектеп КВН командасының капитаны (қазылар алқасының мүшесі ретінде ойын барысында аталды). Дмитрий Колдун, РСМУ командасының мүшесі «Storm Warning» (2005, Еуролига, Премьер-лига). Верка Сердучка, КПТУ №30 командасының капитаны, танымал әнші, комедиан және биші, Украина атынан 2007 жылғы «Евровидение» ән байқауында екінші орынды иеленді.