Кеңес Одағындағы теледидар мемлекеттік бақылауда болды. "Гостелерадио" комитеті телеарналар мен радионы басқарды. Тарихы, дамуы және алғашқы хабар тарату туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағындағы теледидарға шолу
Overview of television in the Soviet Union
Кеңес Одағындағы теледидар мемлекеттік меншікте болды, мемлекет тарапынан бақыланды және цензураланды. Кеңес Одағы дәуірінде теледидарды басқарған орган – Гостелерадио комитеті, ол Кеңес Одағының Орталық теледидары мен Бүкілодақтық радиосына жауапты болды. Кеңес теледидарының өндірісі орталық (Кеңес Одағының Орталық теледидары), республикалық және аймақтық хабар таратуға бөлінді.
Television in the Soviet Union was owned, controlled and censored by the state. The body governing television in the era of the Soviet Union was the Gosteleradio committee, which was responsible for both the Soviet Central Television and the All Union Radio. Soviet television production was classified into central (Soviet Central Television), republican, and regional broadcasting.
Тарих
1938 жылы Мәскеу мен Ленинградта КСРО СНК жанындағы Бүкіл Одақтық радиофикация және радио хабарларын тарату комитеті (Всесоюзный комитет по радиофикации и радиовещанию при СНК СССР) басшылығымен теледидар хабарларын тарату басталды. 1934 жылдың 1 қазанында Ресейде алғашқы теледидар қабылдағыштары жасалды. B 2 моделі 3×4 сантиметрлік (1¼×1½ дюйм) экранға және 30 жолдық механикалық растрлық сканерге ие болды, секундына 12,5 кадрмен жұмыс істеді. 1934 жылдың 15 қарашасында Мәскеуде алғашқы теледидар трансляциясы – концерт көрсетілді. 1935 жылдың 15 қазанында алғашқы фильм көрсетілді. 1938 жылдың 9 наурызында Мәскеудегі Шаболовка мұнарасынан алғашқы тәжірибелік студиялық телебағдарлама эфирге шықты. Үш аптадан кейін "Ұлы азамат" (Великий гражданин) атты алғашқы толық метражды фильм көрсетілді. 1938 жылдың 7 маусымында Ленинградта теледидар хабарларын тарату сынақтан өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс теледидар хабарларын таратуды тоқтатты, ол 1945 жылдың 15 желтоқсанында Мәскеуде қайта жандандырылды. 1948 жылдың 4 қарашасында Мәскеу телеорталығы 625 жолдық стандартта хабар таратуды бастады. 1949 жылдың 29 маусымында "Динамо" спорт стадионынан футбол матчының алғашқы студиядан тыс трансляциясы жасалды. 1950 жылдың 24 тамызында Мәскеуден Рязань қаласына қашықтықтан хабар тарату жүргізілді. 1967 жылғы Қазан революциясының алтын мерейтойына орай Мәскеу мен Ленинградтың жергілікті телеарналары СЕКАМ түсті хабарларын көрсетуді бастады. 1973 жылға қарай Кеңес теледидары алты толық ұлттық арнаға, сондай-ақ барлық республикалар мен ұлттық азаматтарға қызмет ететін республикалық және аймақтық арналарға дейін өсті.
In 1938, television broadcasting began in Moscow and Leningrad under the auspices of the All Union Committee for Radiofication and Radio Broadcasting at the USSR Sovnarkom (Всесоюзный комитет по радиофикации и радиовещанию при СНК СССР). On 1 October 1934, Russia's first television receivers were produced. The B 2 had a 3×4 centimetre (1¼×1½ inch) screen and a mechanical raster scan in 30 lines at 12.5 frames per second. On 15 November 1934, Moscow had its first television broadcast, of a concert. On 15 October 1935, the first broadcast of a film was made. On 9 March 1938, a first experimental studio television program was broadcast, from Shabolovka tower, in Moscow. Three weeks later, the first full film, The Great Citizen (Великий гражданин), was broadcast. On 7 June 1938, a television broadcast was tried in Leningrad. World War II disrupted regular television broadcasting; it was re instated in Moscow on 15 December 1945. On 4 November 1948, the Moscow television centre began broadcasting in a 625 line standard. On 29 June 1949, the first out of studio broadcast, of a football match, was made, from the Dynamo sports stadium. On 24 August 1950, a long range broadcast was made from Moscow to Ryazan. In time for the golden jubilee year of the October Revolution, 1967, SECAM color broadcasts debuted in both Moscow and Leningrad on their local TV channels. By 1973, the Soviet television service had grown into six full national channels, plus republican and regional stations serving all republics and minority communities.
Қашықтық және география
Совет Одағының аумағы мен географиясы телеарналар таратуды қиындатты. Бұл факторларға Урал, Тайға және дала сияқты таулы аймақтар, сондай-ақ он бір сағаттық белдеудің аралығы кірді. Мысалы, Мәскеуде сағат 18:00-де көрсетілген бағдарлама Қырғызстандағы Фрунзе қаласында сағат 21:00-де көрсетілді. Халық тығыздығы біркелкі емес, батыс бөлігінде халық саны көп болды. Совет Одағы Варшава шартының басқа да елдеріне де хабар таратуды жүзеге асырды.
The size and geography of the Soviet Union made television broadcasting difficult. These factors included mountains, such as the Urals, the Taiga, and the Steppes, and the spanning of eleven time zones. For instance, a program broadcast at 18:00 in Moscow came at 21:00 in Frunze, Kirghizia. The population density was irregular, with many more residents in the west. The Soviet Union also relayed broadcasts to other Warsaw Pact states.
Кеңес теледидар стандарты
Кеңес теледидары CCIR D жүйесін (OIRT VHF жолағы, R1-ден R12-ге дейінгі "R" арналарымен) және K жүйесін (Еуропа және Африканың UHF жолағы) пайдаланды, түстік жүйе стандарты ретінде SECAM қолданылды. Осының нәтижесінде пайда болған жүйе "SECAM D/K" деп белгіленеді.
The Soviet broadcast television standard used CCIR System D (OIRT VHF band with the "R" channels ranging from R1 to R12) and System K (pan European/African UHF band), with SECAM as the color system standard. The resulting system is commonly referred to as "SECAM D/K".
Кеңес телеарналары
Кеңес Одағында алты телеарна ("бағдарламалар" деп аталатын) болды. "Programme One" – негізгі арна болды, оның эфир уақыты аймақтық бағдарламаларға бөлінетін (төмендегі "Аймақтық теледидар қызметтері" бөлімін қараңыз). Қалған арналар: Екінші бағдарлама (сондай-ақ Бүкілодақтық бағдарлама деп те аталады), Мәскеу бағдарламасы (үшінші арна), Төртінші бағдарлама (төртінші арна), Бесінші бағдарлама (Ленинградтан хабар таратты), және Алтыншы бағдарлама (спорт, ғылым және технология). Барлық арналар Кеңес Одағының барлық аймақтарында қолжетімді болған жоқ. Перестройка және "Горизонт" спутниктік желісі құрылғанға дейін көптеген өңірлер тек Бірінші бағдарлама мен Бүкілодақтық бағдарламаны ғана қабылдады. Спутниктік желі барлық алты арнаны Кеңес Одағының барлық аймақтарына жеткізді. Жаңа арналар қалалық жаңалықтар мен ойын-сауықтарды (3-арна), мәдениет, деректі фильмдер мен интеллигенцияға арналған бағдарламаларды (4-арна), басқа қаланың көзқарасынан ақпарат пен ойын-сауықтарды (5-арна) және ғылыми-техникалық мазмұнды (6-арна) ұсынды.
There were six television channels (called "programmes") in the Soviet Union. "Programme One" was the main channel, with time slots for regional programming (see "Regional television services", below). The other channels were Programme Two (also known as the All Union Programme), the Moscow Programme (the third channel), the Fourth Programme (the fourth channel), the Fifth programme (broadcast from Leningrad), and the Sixth Programme (sports, science, and technology). Not all channels were available across all the Soviet Union. Until perestroika and the establishment of the Gorizont satellite network, many regions received just the First Programme and the All Union Programme. The satellite network brought all six channels to the entire Soviet Union. The new channels offered urban news and entertainment (Channel 3); culture, documentaries, and programmes for the Intelligentsia (Channel 4); information and entertainment from the point of view of another city (Channel 5); and scientific and technological content (Channel 6).
Аймақтық теледидар қызметі
Ұлттық телеарналардан өзге, КСРО-ның барлық республикалары (КСР) және КСРО-ның автономиялық советтік социалистік республикалары (АССР) өз мемлекеттік радио және телекомпанияларына немесе мемлекеттік хабар тарату комитеттеріне ие болды. Аймақтық компания немесе комитет ресми "Бірінші бағдарлама" кестесімен қатар, орыс тілінде немесе жергілікті тілде аймақтық хабарларды таратуға және тек өз қамту аймағы үшін қосымша арналарды көрсетуге мүмкіндік алды. Бұлардан бөлек, жаңалықтар мен өзекті мәселелерді жергілікті жерде көрсетумен қатар, ұлттық хабарларды қайта таратумен айналысқан бірнеше қалалық телестанциялар жұмыс істеді.
In addition to the national television channels, each of the Republics of the Soviet Union (SSR) and Autonomous Soviet Socialist Republics of the Soviet Union (ASSR) had its own state radio and television company or state broadcasting committees. The regional company or committee was able to broadcast regional programming in Russian or the local language alongside the official First Programme schedule and was also able to broadcast additional channels for their coverage area only. Alongside them were a number of city television stations that served as retransmitters of national programming with local opt outs for news and current affairs.
Кеңес жерсеріктік қызметтері
Кеңес Одағының жерсеріктік теледидар жүйесі "Орбита" Канаданың "Аник" және АҚШ-тың жерсеріктік теледидар жүйесімен шамалас болды. 1990 жылы 90 "Орбита" спутнигі 900 негізгі хабар таратушы және 4000-нан астам релелік станцияға бағдарламалар жеткізді. Ең танымал кеңестік спутниктер – "Молния" (немесе "Жылтқыр") спутниктері еді. Басқа спутниктер тобы – "Горизонт" ("Көктем"), "Экран" ("Экран") және "Стационар" ("Тұрақты") спутниктері. Сыртқы әлемдегі адамдар, егер ТНР (жеке қабылдағыш антеннасы) арқылы спутниктік теледидарды пайдаланса, кеңестік хабарларын қабылдай алатын. Хабарлар Совет Одағының көптеген уақыт белдеулеріне сәйкес уақыт бойынша өзгертілді. Ұлттық телеарналар күнінің бір бөлігінде ғана эфирде болды, бұл уақытты өзгертуге мүмкіндік жасады. Кеңес уақытын өзгертудің екі түрі болды: бірі ұқсас радио бағдарламаға негізделген, ал екіншісі – әртүрлі уақыт белдеулері үшін біріктірілген уақытты өзгерту болып табылатын "Қос" бағдарламалары. Радиодағы "Бүкіл Одақ Бірінші бағдарламасы" үлгісімен тек Бірінші бағдарлама ғана уақыт бойынша өзгертілді. "TV Orbita 1" телеарнасы UTC +11, +12 және +13 уақыт белдеулерінде, "TV Orbita 2" – UTC +9 және +10, "TV Orbita 3" – UTC +7 және +8, "TV Orbita 4" – UTC +5 және +6, ал Бірінші бағдарлама UTC +2, +3 және +4 уақыт белдеулерінде көрсетілді. Қалған барлық ұлттық телеарналар (Бүкіл Одақтық, Мәскеу, Төртінші және Ленинград бағдарламалары) "қос" бағдарламаның біріктірілген уақытты өзгертуін пайдаланды.
The Soviet Union's domestic satellite television system, Orbita, was as large as Canada's Anik and the United States' satellite system. In 1990, there were 90 Orbita satellites, supplying programming to 900 main transmitters and over 4,000 relay stations. The best known Soviet satellites were the Molniya (or "Lightning") satellites. Other satellite groups were the Gorizont ("Horizon"), Ekran ("Screen"), and Statsionar ("Stationary") satellites. People outside the Soviet Union who used a TVRO satellite television could receive Soviet broadcasts. Broadcasts were time shifted for the Soviet Union's many time zones. The national television channels were only on the air for part of the day, giving room in the schedule to time shift. There were two types of Soviet time shifting, one based on a similar radio programme, and "Double" programs, which was composite time shifting for the different time zones. Only the First Programme was time shifted on the pattern of a similar radio programme, the All Union First Programme from Soviet radio. TV Orbita 1 was broadcast in the UTC +11, +12, and +13 time zones. TV Orbita 2 was broadcast in the UTC +9 and +10 time zones; TV Orbita 3 in the UTC +7 and +8 time zones; TV Orbita 4 in UTC +5 and +6; and the First Programme in time zones UTC +2, +3, and +4. All other national television channels (the All Union, Moscow, Fourth, and Leningrad programmes) used the "double" programme composite time shifting.
Бағдарламалау
Кеңес теледидарының бағдарламалары американдық PBS телеарнасына ұқсас және әртүрлі болды. Оларға жаңалықтар, білім беру бағдарламалары, деректі фильмдер, кейде көркем фильмдер және балалар бағдарламалары кірді. Футбол және хоккей сияқты маңызды спорттық жарыстар көбінесе тікелей эфирде көрсетілді. Бағдарламалар отандық өндірісте немесе Варшава шартының елдерінде жасалған. Хабар таратуда өзіндік цензура деңгейі жоғары болды. Тыйым салынған тақырыптарға кеңес идеологиясының мәртебесі мен іске асырылуына сын, эротика мен жалаңаштықтың барлық түрлері, зорлық-зомбылықтың графиктік бейнелеуі, қабақты тіл және есірткі құралдарын қолдану кірді. Басты жаңалықтар бағдарламаларын үлгілі дикциясы мен орыс тілін жақсы білетін жүргізушілер алып жүрді. КСРО Мемлекеттік телерадио комитетінің төрағасы Сергей Георгиевич Лапин (1970-1985 жылдар) бірқатар ережелер енгізді. Еркек жүргізушілерге сақал қоюға рұқсат етілмеді және галстук пен пиджак киюге міндетті болды. Әйелдерге шалбар киюге тыйым салынды. Лапин Алла Пугачеваның микрофонға ән айтқан жақын кадрын көрсетуге тыйым салды, себебі ол оны ауыздық әрекеттерге ұқсас деп есептеді. Лапин мен оның комитеті теледидар бағдарламаларында антисемитизмге күдікпен қарады. Осы шектеулерге қарамастан, теледидардың танымалдығы артты. Күнделікті орташа хабар тарату көлемі 1971 жылы 1673 сағаттан 1985 жылы 3700 сағатқа дейін өсті. 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына арналған жаңа телерадио кешені – "ПТРК" салынды. Мәскеудегі Останкино техникалық орталығы сол кезде әлемдегі ең ірі орталықтардың бірі болды. 1980-жылдардың соңында бағдарламалардың мазмұны өзгерді. Көбінесе Ұлыбритания мен Латын Америкасынан кейбір батыс бағдарламалары импортталды. Пікірсайыс шоулары мен ойын-сауық шоулары енгізілді, олар көбінесе батыстық аналогтарынан көшірілген. Мысалы, "Бақыт доңғалағына" негізделген "Күдіректер алаңы" ("Поле Чудес") ойын шоуы. Сөз бостандығына қатысты шектеулер біртіндеп жеңілдетілді. 1980-жылдардың соңына дейін совет теледидарында жарнамалар болған жоқ. Тіпті кейіннен де олар сирек кездесетін, өйткені өзін жарнамалауға қабілетті компаниялар аз болды. Кеңес Одағының тележаңалықтарын КСРО Телеграф агенттігі (ТАСС) қамтамасыз етті.
Soviet TV programming was diverse and similar to that of American PBS. It included news programmes, educational programmes, documentaries, occasional movies, and children's programmes. Major sports events such as football and ice hockey matches were often broadcast live. Programming was domestic or made in Warsaw Pact countries. The broadcasts had relatively high levels of self censorship. Prohibited topics included criticism against the status and implementation of Soviet ideology, all aspects of erotica and nudity, graphic portrayal of violence, coarse language, and illicit drug use. The leading news programmes used presenters with exemplary diction and excellent knowledge of the Russian language. Sergey Georgyevich Lapin, chairman of the USSR State Committee for Television and Radio (1970 to 1985) made a number of rules. Male presenters could not have beards and had to wear a tie and jacket. Women were not allowed to wear pants. Lapin banned a broadcast of a close up of Alla Pugacheva singing into the microphone, as he considered it reminiscent of oral sex. Lapin and his committee were accused of antisemitism in the television programming. Despite these limitations, television grew in popularity. The average daily volume of broadcasting grew from 1673 hours in 1971 to 3,700 hours in 1985. A new television and radio complex, the "PTRC" was built for the 1980 Moscow Olympics. The Ostankino Technical Center in Moscow was one of the largest in the world at that time. In the late 1980s, the nature of programming began to change. Some Western programs, mostly from the United Kingdom and Latin America, were imported. Talk shows and game shows were introduced, often copied from their western counterparts. For example, the game show, Pole Chudes (The Field of Miracles) based on Wheel of Fortune. Free speech regulations were gradually eased. Until the late 1980s, Soviet television had no advertisements. Even then, they were rare, because few companies could produce advertisements about themselves. The Soviet Union's television news was provided by the Telegraph Agency of the Soviet Union (TASS).
Теледидар үшін жасалған фильмдер
1960 жылдардың басында КСРО-да теледидар тез дамыды. Телеарналардың көбеюі және күнделікті хабар тарату уақытының ұзаруы тиісті мазмұнның жетіспеушілігіне әкелді. Бұл телефильмдерді, әсіресе көп сериялы телефильмдерді (орысша: многосерийный телевизионный фильм) – мини-сериалдар деп аталатын советтік атауды жасауға себеп болды. Совет Одағы 1967 жылы түсті теледидар таратуды бастағанымен, түсті теледидарлар 1980 жылдардың соңына дейін кеңінен таралған жоқ. Сондықтан, телефильмдерді қара-ақ түспен түсіру орынды болды. 1965 жылы төрт сериядан тұратын "От шақыру, қауіп жақын" атты алғашқы советтік мини-сериалы жарық көрді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі оқиғаны бейнелейтін драма, онда совет партизандық отряды неміс гарнизонына еніп, неміс әуежайын жою үшін совет әскерлерінің отын бағыттайды. 1970 жылдары патриотизмнің күшті ықыласы орынды, отбасылық және күнделікті өмірді қамтитын, қылмыстық драма, шпиондық фильмдер немесе триллер сияқты дәстүрлі жанрларға ауысты. Ең танымал советтік мини-сериалдарының бірі – 1972 жылы түсірілген, нацистік Германиядағы совет тыңшысы туралы "Көктемнің он жеті сәті". Бұл 12 сериядан тұратын мини-сериалда саяси триллер мен деректі фильмнің элементтері бар, сондай-ақ кезеңдік киножурналдардан үзінділер енгізілген. Бастапқыда 4:3 форматтағы қара-ақ түспен түсірілген, ол 2009 жылы кең экранды теледидарлар үшін түске боялып, қайта форматталды. Совет дәуіріндегі басқа да танымал мини-сериалдар: Сібірдегі ауылдың бірнеше буын тұрғындарының тағдыры туралы "Күлеңкелер түскі уақытта жоғалады" (1971, 7 серия), соғыстан кейінгі кезеңде қылмыскерлермен күресті бейнелейтін "Кездесу орны өзгермейді" (1979, 5 серия) және советтік және американдық барлау қызметтерінің тартысы туралы "ТАСС жариялауға құқылы" (1984, 10 серия). 1970-1980 жылдары балаларға арналған көптеген мини-сериалдар түсірілді. Олардың ішінде: Алексей Толстойдың "Алтын кілт" немесе "Буратиноның оқиғалары" кітабының негізінде түсірілген "Буратиноның оқиғалары" (1976, 2 серия), Карло Коллодидің "Пиноккионың оқиғаларының" қайта айтуы; жоғалған Арктика экспедициясын іздеу және Северная Земляны табу туралы Вениамин Кавериннің "Екі капитан" кітабының адаптациясы – "Екі капитан" (1976, 6 серия); гуманоидті робот пен 6-сынып оқушысының прототипімен достық қарым-қатынасын көрсететін "Электронның оқиғалары" (1979, 3 серия); уақытпен саяхаттап, галактикалық қылмыскерлермен күресетін бала мен қыз туралы "Болашақтан келген қонақ" (1985, 5 серия). Олардың барлығын CTV USSR Горький киностудиясымен бірлесіп түсірді.
At the beginning of the 1960s, television in the USSR expanded rapidly. The increase in the number of channels and the duration of daily broadcasts created a shortage of suitable content. This led to production of television films, in particular of multiple episode television films (Russian: многосерийный телевизионный фильм)—the official Soviet moniker for miniseries. Despite that the Soviet Union started broadcasting in color in 1967, color TV sets did not become widespread until the end of the 1980s. This justified shooting made for TV movies on black and white film. The 1965 four episode Calling for fire, danger close is considered the first Soviet miniseries. It is a period drama set in the Second World War that depicts Soviet guerrilla fighters infiltrating German compound and directing the fire of the regular Soviet Army to destroy the German airfield. During the 1970s, the straightforward fervor gave way to a more nuanced interplay of patriotism, family and everyday life wrapped into traditional genres of crime drama, spy show or thriller. One of the most popular Soviet miniseries—Seventeen Moments of Spring about a Soviet spy operating in Nazi Germany—was shot in 1972. This 12 episode miniseries incorporated features of political thriller and docudrama and included excerpts from period newsreels. Originally produced in black and white in 4:3 aspect ratio, it was colorized and re formatted for wide screen TVs in 2009. Other popular miniseries of the Soviet era include The Shadows Disappear at Noon (1971, 7 episodes) about the fate of several generations of locals from a Siberian village, The Meeting Place Cannot Be Changed (1979, 5 episodes) about the fight against criminals in the immediate post war period, and TASS Is Authorized to Declare (1984, 10 episodes) about the tug of war of Soviet and American intelligence agencies. Numerous miniseries were produced for children in the 1970s 1980s. Among them are: The Adventures of Buratino (1976, 2 episodes)—an adaptation of The Golden Key, or the Adventures of Buratino by Alexey Tolstoy, which in turn is a retelling of The Adventures of Pinocchio by Carlo Collodi; The Two Captains (1976, 6 episodes)—an adaptation of The Two Captains by Veniamin Kaverin about a search for a lost Arctic expedition and the discovery of Severnaya Zemlya; The Adventures of Elektronic (1979, 3 episodes) about a humanoid robot meeting and befriending his prototype—a 6th grade schoolboy; Guest from the Future (1985, 5 episodes) about a boy and a girl travelling in time and fighting intergalactic criminals. In each of these, CTV USSR co produced them with the Gorky Film Studio.