Кіріспе
NTV (кирилше: НТВ) – Владимир Гусинскийдің Media Most компаниясының еншілес компаниясы ретінде іске қосылған ресейлік ашық эфирлік телеарна. 2001 жылдың 14 сәуірінен бастап Gazprom Media желіні бақылайды. Акронимнің авторы және компанияның негізін қалаушы Игорь Малашенконың айтуынша, НТВ-ның ресми мағынасы жоқ, бірақ 1990-шы жылдардағы бейресми түсіндірмелерде «Жаңа» (Новое), «Тәуелсіз» (Независимое), «Мемлекеттік емес» (Негосударственное), «Біздің» (Наше) сияқты сөздер кездеседі.
NTV (Cyrillic: НТВ) is a Russian free to air television channel that was launched as a subsidiary of Vladimir Gusinsky's company Media Most. Since 14 April 2001 Gazprom Media controls the network. NTV has no official meaning according to Igor Malashenko, the author of the name and co founder of the company, but in the 1990s unofficial transcripts of the acronym include "New" (Novoje), "Independent" (Nezavisimoje), "Non governmental" (Negosudarstvennoje), "Our" (Nashe).
Гусинский дәуірі (1993-2001)
Гусинский 1993 жылы қазан айында 4-арнада NTV телеарнасын құрды. 1994 жылдың қаңтарында 5-арнаға көшті. 1990 жылдардың басында миллиардтаған долларлық жарнама агенттігі Video International, NTV телеарнасында жарнамалауға эксклюзивті құқықтарды алды. Ол 1996 жылы президент Борис Ельциннің қайта сайлау науқанына жағымды баға берді. 1999 жылға қарай NTV 102 миллион көрерменге жетті, бұл Ресей аумағының шамамен 70% -ын қамтиды және бұрынғы Кеңес Одағының басқа республикаларында да қолжетімді болды. 1999 жылғы парламент сайлауы мен 2000 жылғы президент сайлауы кезінде NTV Екінші шешен соғысына, Владимир Путинге және оның қолдауындағы "Бірлік" саяси партиясына қарсы сын айтты. 2000 жылдың ақпан айының басындағы "Күшелер" ("Puppets") атты қуыршақ шоуында Путиннің қуыршағы Э.Т.А. Гофманның "Күшелер кішкентай шаян" ("Little Zaches Called Cinnabar") әңгімесіндегі Кішкентай Захес рөлін сомдады, онда соқырлық салдарынан ауыл тұрғындары жаман гномды әдемі жас жігіт деп қателеседі. Бұл Путиннің жақтастарының күшті наразылығын тудырды. 8 ақпанда "Санкт-Петербург Ведомосттері" газеті Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің ректоры Людмила Вербицкая, оның құқық факультетінің деканы Николай Кропачев және Путиннің президенттік сайлау штабының бірнеше өкілдері қол қойған хатты жариялады, онда олар шоу авторларын қылмыстық құқық бұзды деп сақтап, қудалауға шақырды.
Рязань тұрғындары мен ФСБ қызметкерлерімен әңгімелесу
2000 жылдың 24 наурызында, президенттік сайлауға екі күн қалғанда, НТВ телеарнасы 1999 жылдың күзінде Рязаньде болған пәтерлерді жару оқиғасын "Тәуелсіз тергеу" ток-шоуында көрсетті. Рязаньдегі көпқабатты үйдің тұрғындарымен, ФСБ-ның қоғаммен байланыс жөніндегі директоры Александр Здановичпен және Рязань бөлімшесінің басшысы Александр Сергеевпен жасалған сұхбаттар бірнеше күн бұрын түсірілген еді. 26 наурызда Борис Немцов НТВ-ның осы ток-шоуды көрсеткені үшін жабылуы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылық білдірді. Жеті айдан кейін НТВ бас директоры Игорь Малашенко JFK School of Government-де Ақпарат министрі Михаил Лесин оны бірнеше рет ескерткенін мәлімдеді. Малашенконың есінде Лесиннің ескертуі бойынша, ток-шоуды эфирге шығару арқылы НТВ "шегінен асып кетті" және НТВ басшылары Кремль алдында "заңнан тыс" саналды. Александр Голдфарбтың сөзіне қарағанда, Малашенко оған Валентин Юмашевтың бағдарлама эфирге шығуға бір күн бұрын Кремльден ескерту алып келгенін айтқан, егер телеарна басшылары бағдарламаны эфирге шығарса, "өздерін құлаған деп есептеуі керек" деген уәде берілгенін жеткізген.
Басқарушылықты жою (2000-2001)
2000 жылдың 11 мамырында салық полициясы, Бас прокуратура және ФСБ қызметкерлерінің қолдауымен НТВ және «Медиа Мост» телеарналарының Мәскеудегі кеңселеріне шабуыл жасап, 12 сағат бойы іздестіру жүргізді. Сыншылар бұл әрекетті саяси мотивпен жасалған деп есептеді, себебі НТВ Путиннің президенттік сайлау кампаниясынан бастап оған қарсылық білдіріп келген. Путин мұндай қатысы болмағанын мәлімдеді. Виктор Шендеровичтің сөзіне қарағанда, белгілі бір билік өкілі НТВ-ден «Куклы» (Көшірмелер) сатиралық бағдарламасындағы Путиннің қуыршағын алып тастауды сұраған. Осыған байланысты, «Он Буйрық» атты келесі бөлімде Путиннің қуыршағы тау басындағы бұлт пен өртенген бұтамен ауыстырылды. «Итоги» бағдарламасы Ресей үкіметіндегі жемқорлық және 1999 жылдың күзіндегі Ресейдегі жарылыстарды тергеуді жалғастырды. 2000 жылдың 13 маусымында Гусинский «Медиа Мост» холдингі, «Русское видео 11-ші арна» және «Русское видео» федералды кәсіпорны арасындағы алаяқтыққа қатысты қылмыстық іс бойынша Бас прокуратурада күдікті ретінде ұсталды. Ол кезде «Медиа Мост» Газпромнан алған қарыз мәселесі бойынша дауласып жатқан. Бірақ үшінші күні ол елден шығуға жазбаша міндеттеме беріп босатылды. 15 шілдеде «Куклы» бағдарламасында Путиннің қуыршағы Жироламо Савонарола рөлінде ойнады. 19 шілдеде Ресей Бас Прокуратурасының тергеушілері Гусинскийдің үйіне келіп, оның мүлкін тәркілеп алды. Күтпеген жағдайда, Гусинскийге қарсы айыптаулар 20 шілдеде Михаил Лесинмен келісімге келгеннен кейін алынып тасталды. «Азаттық үшін үлестер» (Протокол N.6. Доля свободы) келісімі бойынша, Гусинский «Медиа Мост» телеарнасын 1996 жылдан бері НТВ телеарнасының 30% үлесіне ие болған «Газпром Медиаға» сату арқылы қарызын өтеуге келісті, ал оған қылмыстық қудалау болмайтынына кепілдік берілді. Елден кеткеннен кейін Гусинский қылмыстық тергеу қысымының нәтижесінде келісімге қол қоюға мәжбүр болғанын мәлімдеді. «Медиа Мост» келісімді орындаудан бас тартты. Салық органдары «Медиа Мост» телеарнасын тарату үшін сотқа шағымданып берді. 2001 жылдың 26 қаңтарында «Газпром» НТВ-нің 46% бақылау үлесін сатып алғанын хабарлады. «Медиа Мостқа» тиесілі 19% үлестің дауыс беру құқығы сот шешімімен тоқтатылды. 29 қаңтарда Путин НТВ-ның жетекші журналистерімен кездесті, бірақ бұл кездесу ешқандай өзгеріс әкелмеді. Тараптар өздерінің ұстанымдарын сақтап, Путин қандай да бір араласудан бас тарды және прокуратура мен соттардың жұмысына кедергі келтіре алмайтынын айтты. Сол кезде америкалық медиа-магнат Тед Тернер (Time Warner компаниясының Turner Broadcasting System еншілес компаниясының иесі және негізін қалаушы) Гусинскийдің үлесін сатып алуға ниеттенгендей көрінді, бірақ бұл жоспар іске аспады. 3 сәуірде Альфред Кох басқаратын «Газпром Медиа» компаниясы рәсімді бұза отырып, акционерлердің кезеңді жиналысын өткізіп, Киселевті НТВ бас директоры лауазымынан шеттетуге шешім қабылдады.
Газпром дәуірі (2001-қазіргі уақыт)
2001 жылдың 14 сәуірінде «Газпром» НТВ телеарнасын күшпен иеленді және өз басқару тобын тағайындады. Оның бас директоры Евгений Киселевтің орнына Борис Иордан келді. Евгений Киселев, Светлана Сорокина, Виктор Шендерович, Владимир А. Кара-Мурза, Дмитрий Дибров сияқты көптеген жетекші журналистер компанияны тастап кетті. Леонид Парфёнов пен Татьяна Миткова қызметте қалды. Киселевтің «Итоги» бағдарламасы жабылып, оның орнына Парфёновтың «Намедни» бағдарламасы іске қосылды. Ресейдегі сөз бостандығына қатысты туындаған қауіптерге алаңдаған азаматтар қаржылық қысымды Владимир Путиннің үкіметі жасады деп санайтын, себебі НТВ үкіметтің іс-әрекетін жиі сынап тастайтын. 2001 жылдың сәуір айында ондаған мың ресейлік адам НТВ-ның бұрынғы қызметкерлерін қолдау үшін наразылық акциясына қатысып, диссидент журналистердің шақыруына құлақ қойды. Келесі екі жылдың ішінде бұрынғы НТВ журналистерін қабылдаған екі тәуелсіз телеарна – TV 6 және TVS та жабылды. 2003 жылдың қаңтарында Борис Иордан бас директор лауазымынан босатылып, оның орнына Бірінші арнаның тележүргізушісі Юрий Сенкевичтің ұлы Николай Сенкевич тағайындалды. Ол бірнеше күн бұрын 2001 жылдың қазанында Альфред Кохты алмастырған Media Most бас директоры лауазымынан да босатылды. Көпшілікке белгілі болғандай, Иордан 2002 жылдың қазанында Мәскеудегі театрды басып алу оқиғасының кульминациялық сәтін тікелей эфирде көрсеткені және биліктің осы жағдайды шешу жолын сынағаны үшін жұмыстан шығарылды. Осыдан кейін НТВ-да саяси бағдарламаларға қарағанда ойын-сауық ток-шоулары көбірек көрсетіле бастады. Дегенмен, Ресейдегі басқа жетекші телеарналардан өзгеше, НТВ кейбір оппозициялық қозғалыстар мен үкіметтің кемшіліктері туралы хабарлауын тоқтатпады, соның ішінде 2004 жылғы 14 наурыздағы Ресей президенттік сайлауы күні Мәскеу манежінің өртенуі және 2004 жылғы 9 мамырдағы Жеңіс күнінде Чечняның про-ресейлік президенті Ахмад Кадыровтың қаза болуы туралы ақпараттарды көрсетті. 2004 жылдың 1 маусымында бұрынғы НТВ қызметкерлерінің соңғы жетекші журналистерінің бірі, үкіметке сыншыл көзқараспен қараған Леонид Парфёнов каналдан қуылды, ал оның апталық жаңалықтарды талдау бағдарламасы «Намедни» эфирден алынды. Бағдарламаның соңғы эпизоды көрсетілген жоқ. Осыған дейін Парфёновқа чечендердің көшбасшысы Зелимхан Яндарбиевтің жесірі Малика Яндарбиевамен сұхбат беруге тыйым салынған еді. Зелимхан Яндарбиев сол жылдың басында Қатардағы эмиграцияда қаза тапқан. Парфёнов бұл шешімді 31 мамырда жұртшылыққа жеткізді. 2004 жылдың 5 шілдесінде Сенкевичтің орнына Владимир Кулистиков (1952 ж.т.) НТВ бас директоры болып тағайындалды. Ленинград мемлекеттік университетінде Владимир Путинмен бірге оқыған Тамара Гаврилова бас директордың орынбасары болып тағайындалды. Біраз уақыттан кейін Савик Шустер жүргізген «Сөз бостандығы» (Шустер 2005 жылдан бері Украинада жұмыс істейді), Александр Герасимовтың «Жеке үлес» және «Қызыл жебе» саяси бағдарламалары жабылды. 2006 жылдан 2009 жылға дейін НТВ Владимир Соловьев жүргізген «Sunday Night» ток-шоу форматындағы апталық жаңалықтарды талдау бағдарламасын және «On The Stand» саяси ток-шоуын, сондай-ақ 2005 жылдан 2008 жылға дейін саяси талдаушы және Кремльдің негізгі кеңесшісі Глеб Павловский жүргізген «Real Politics» апталық жаңалықтарды талдау бағдарламасын көрсетті. НТВ 2013 жылдың сәуірінде кең экранды форматта хабар таратуды бастады, 2014 жылғы Сочидегі Қысқы Олимпиада ойындарын өздігінен көрсетті және 2015 жылдың 9 ақпанында HD форматында хабар тарататын ресейлік телеарналардың қатарына қосылды.
Украина туралы дау
2014 жылдың тамызында НТВ телеарнасы "Хунтаның 13 досы" атты деректі фильмін көрсетті, онда Ресейдің Украинадағы саясатын сынағандар "сатқын" және "фашистердің" жақтастары ретінде сипатталды. "Москва таймс" газеті Андрей Макаревичтің Свиатохирскіде өткен концертінің кадрлары "оның қолдағандай көрсетілген қақтығыстардың суреттерімен біріктірілгенін" хабарлады. Бағдарламада концерттің Украинаның ішкі қоныс аударушы балаларының игілігі үшін өткені еске алынбады. 2015 жылы НТВ Владимир Путин мен Украинаға қатысты оның саясатын сынаған журналисті жұмыстан шығарды. "Наразылық анатомиясы" атты тағы бір бағдарламада бұрынғы КСРО елдеріндегі үкіметке қарсы наразылық білдіргендердің көпшілігі "Батыстың құыршақтары" немесе ЦРУ-дан жіберілген агенттер ретінде көрсетілді. Бағдарламаның продюсерлері Петр Дроговоз бен Лилия Парфёнова ФСБ-дан жиі сырттай тыңдау ақпаратын алғаны үшін айыпталды, бұл оларға оппозицияның әртүрлі жиналыстарына камерамен кіруге мүмкіндік берді. "Крокус Сити Холл" шабуылынан кейін, оған "Ислам мемлекеті" – Хорасан провинциясы жауапкершілікті мойнына алғаннан кейін, НТВ аудио deepfake технологиясын қолданып, Украинаның Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің хатшысы Алексей Даниловтың шабуылға Украинаның қатысы бар екенін растайтын өңделген видеоны көрсетті, ол: "Бүгін Мәскеуде қызық, менің ойымша, өте қызық. Олар үшін мұндай көңіл көтеруді жиірек ұйымдастыруға үміттенемін" деді. Deepfake украиналық 1+1 арнасының бұрынғы жаңалықтарын тіркеу арқылы жасалды.
Украинаға қатысты санкциялар
2022 жылы Дени Дидро комитеті, академиялық зерттеушілер мен мамандардан құралған еуропалық ұйым, NTV Plus телеканалының халықаралық жаңалықтар арналарын эфирден алып тастауына байланысты оған қарсы санкциялар енгізуді талап етті. 2022 жылғы 8 мамырда АҚШ Қазынашылық департаментінің Шетелдік активтерді бақылау басқармасы NTV Broadcasting Company-ге Ресей Үкіметіне тиесілі болуы немесе оның бақылауында болуы, немесе тікелей немесе жанама түрде Ресей Үкіметі үшін немесе оның атынан әрекет етуіне байланысты санкциялар салды.
Логотиптер
1994 жылдың сәуірінен бері логотиптің дизайны көбінесе өзгеріссіз сақталды, онда НТВ әрпінің түрі және "Т" әрпінің астындағы шар бейнеленген.
Логотиптің тарихы
1993 жылы алғашқы логотипте қарапайым НТВ типографиясы болған, бірақ ол 1994 жылғы 11 сәуірде НТВ типографиясы мен шарды бейнелейтін басқа логотипке ауыстырылды. Бұл келесі 5 логотиптің үлгісіне айналды. 1994 жылдың тамызында логотип ақ контурмен жасалған, бірақ НТВ типографиясы сақталды, ал шардың түсі градиентпен берілген. Дегенмен, 1994 жылдың қыркүйегінде бұл логотип қара және ақ жолақты, шар әріптерге жанасқан контурлы логотипке алмастырылды. Уақыт өте шар үлкейді, бірақ 2001 жылдан бастап шар кішірейтілді. 1997 жылғы логотип толығымен қара және қалың контурмен болды, ал шардың шыныдай сезімі болды. 2001 жылы ұқсас логотип шығарылды, бірақ көк контурмен және кішкентай шармен. 2007 жылдың 4 маусымында 2001 жылғы логотиптің жаңа нұсқасы ұсынылды, ол жасыл тіктөртбұрыш ішінде (шардан басқа) толығымен ақ түсті. Қазіргі логотипке ұқсас, ірі типографиясы бар логотиптер идентификациялық роликтерде және жарнамаларда қолданылады. 2010 жылы 2007 жылғы логотиптің жасыл тіктөртбұрышсыз нұсқасы пайда болды. Ол көбінесе экрандағы логотип ретінде қолданылады, жасыл тіктөртбұрышты логотиппен кезектесіп ауысады. Түсті "НТВ" логотипі мен есімді шарды ресейлік дизайнер Саймон Левин жасады, ол Ресейдегі теледизайнның жаңа графикалық тілінің символына айналды.
Экрандағы қате
1993 жылғы 10 қазанда алғаш іске қосылғанда логотип төменгі оң жақ бұрышта орналасқан. Бірақ, сол жылдың 1 желтоқсанында логотип төменгі сол жаққа көшті.