Кіріспе

Канададағы ядролық энергияның шолуы

Канададағы ядролық энергия 13.5 гигаватт (ГВт) таза қуаты бар 19 коммерциялық реактор арқылы қамтамасыз етіледі, олар барлығы 95.6 тераватт-сағат (ТВт·сағ) электр энергиясын өндіреді, бұл 2015 жылы елдің жалпы электр энергиясын өндірудің 16.6% құрады. Бұл реакторлардың барлығының бірінен басқасы Онтарио провинциясында орналасқан, онда олар 2019 жылы провинцияның электр қуатының 61% (90.4 ТВт·сағ) өндірді. Жеті кіші реактор зерттеулер жүргізу және ядролық медицинада қолданылатын радиофармацевтикалық препараттарды өндіру үшін пайдаланылады. Қазіргі уақытта Канадада жұмыс істеп тұрған барлық ядролық реакторлар – қысымды ауыр су реакторларының (PHWR) бір түрі, яғни CANDU реакторлары. CANDU реакторлары Үндістанға, Пәкістанға, Аргентинаға, Оңтүстік Кореяға, Румынияға және Қытайға экспортталды. 2022 жылға дейін Канадада немесе басқа елдерде жаңа CANDU реакторларын салу жоспары жоқ болғанымен, Канада ауыр су реакторлары және жалпы табиғи уранмен жұмыс істейтін реакторлар саласындағы технологиялық көшбасшы болып қала береді. Үндістанның IPHWR желісі CANDU реакторының жергілікті нұсқасы болып табылады, ал CANDU желісінен тәуелсіз, негізінен Аргентинадағы Атуча ядролық электр стансасында, қысымды ауыр су реакторларының аз ғана саны салынған.

Тарих

Канаданың ядролық өнеркәсібі (уран өнеркәсібінен ерекшеленеді) 1942 жылға дейін жетеді, осы жылы Монреаль, Квебек қаласында Ұлттық зерттеу кеңесінің басқаруымен бірлескен британдық-канадтық Монреаль зертханасы құрылды. Зертхананың мақсаты – ауыр су ядролық реакторының жобасын жасау болатын. Бұл реактор Ұлттық зерттеу эксперименттік (NRX) реакторы деп аталды және құрылысы аяқталған кезде әлемдегі ең қуатты зерттеу реакторы болар еді.

Эксперименттік реакторлар

1944 жылы Онтариодағы Чалк-Ривер ядролық зертханаларында кішірек ZEEP (Zero Energy Experimental Pile) сынақ реакторының құрылысын жалғастыруға рұқсат берілді және 1945 жылдың 5 қыркүйегінде сағат 15:45-те 10 ваттты ZEEP АҚШ-тан тыс жерде алғашқы өздігінен ядролық реакцияны іске қосты. 1946 жылы Монреаль зертханасы жабылып, жұмыс Чалк-Ривер ядролық зертханасында жалғасты. ZEEP-тен алынған тәжірибелік деректерге негізделген Ұлттық зерттеу эксперименті (NRX) – табиғи уран және ауыр сумен баяулатылатын зерттеу реакторы – 1947 жылдың 22 шілдесінде іске қосылды. Ол 43 жыл бойы жұмыс істеді, радиоизотоптар өндірді, CANDU реакторлары үшін отын және материалдарды әзірлеу жұмыстарын жүргізді және физикалық эксперименттер үшін нейтрондармен қамтамасыз етті. 1957 жылы оған үлкен 200 мегаватттық (МВт) Ұлттық ғылыми-зерттеу универсалдық реакторы (NRU) қосылды. 1967 жылдан 1970 жылға дейін Канада SLOWPOKE (Safe LOW POwer Critical Experiment) деп аталатын эксперименталды шағын ядролық реакторды жасады. Бірінші прототипі Чалк-Риверде құрастырылды және көптеген SLOWPOKE реакторлары негізінен зерттеу мақсатында салынды. Екі SLOWPOKE реакторы әлі күнге дейін Канадада, ал біреуі Ямайканың Кингстон қаласында қолданылады; мысалы, біреуі 1976 жылдан бері Монреаль политехникалық мектебінде жұмыс істеп келеді.

Ядролық электр станциялары

1952 жылы Канада үкіметі ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалануды дамыту мандатына ие Atomic Energy of Canada Limited (AECL) корпорациясын құрды. AECL, Ontario Hydro және Canadian General Electric арасында Канаданың алғашқы ядролық электр стансасы – Ядролық қуатты демонстрациялау (NPD) құрылысын жүргізу үшін серіктестік жасалды. 20 МВт NPD 1962 жылдың маусым айында жұмыс істей бастады және табиғи уран отыны, ауыр су модераторы және салқындатқышы бар қуатты іске қосылғанда қайта отынмен толықтырудың ерекше концепцияларын көрсетті. Бұл ерекшеліктер Канадада және басқа елдерде салынған және пайдаланылатын CANDU (CANDU – CANada Deuterium Uranium) қуат реакторларының негізін құрады. 1961 жылдан бастап AECL Онтарио, Квебек және Нью-Брансуик провинцияларында 24 коммерциялық CANDU реакторының құрылысын басқарды. Алғашқы толық көлемді CANDU реакторы 1968 жылдың 26 қыркүйегінде Онтариодағы Гурон көлінің жағасында орналасқан Дуглас-Пойнтта іске қосылды. Екі жылдан кейін Квебектегі Сент-Лоуренс өзенінің жағасында салыстырмалы қуатты, бірақ басқаша жобаланған реактор іске қосылды. Gentilly 1 – құны мен күрделілігін азайтуға бағытталған ерекшеліктері бар CANDU BWR реакторының прототипі. Шамамен жеті жыл ішінде электр қуатымен жұмыс істеген күндерінің саны 180-ге жеткеннен кейін (өмір бойы сыйымдылық факторы 5,7%), Gentilly 1 1977 жылдың маусым айында жабылды. Дуглас-Пойнт та өмір бойы сыйымдылық факторы 55,6% болғандықтан сенімсіздіктен зардап шегіп, қаржылық сәтсіздікке ұшырады және 1984 жылдың мамырында жабылды. 1964 жылдың тамызында Ontario Hydro Канададағы алғашқы ірі ядролық электр стансасын салуға шешім қабылдады. Құныны азайту үшін реакторлар оқшаулау және авариялық жағдайда өзекті салқындату жүйесін қоса алғанда, қауіпсіздік жүйелерін бөліседі. Пикеринг станциясы 1971 жылы 716 миллион доллар (1965 жылғы бағамен) құнымен жұмыс істей бастады. Одан кейін 1977 жылы Дуглас-Пойнт реакторының орнында 1,8 миллиард долларға салынған Брюс А станциясы пайда болды. 1983 жылдан бастап Пикерингтік бөлімшелерге төрт B реакторы қосылды, олардың барлығы А реакторларымен бірдей ортақ инфрақұрылымды бөлісті. Осы төрт жаңа реактордың жалғы құны 3,84 миллиард долларды құрады (1986 жылғы бағамен). Сол сияқты, 6 миллиард долларға 1984 жылдан бастап Брюс учаскесіне төрт жаңа реактор қосылды, бірақ жаңа реакторлар үшін ортақ инфрақұрылымның жеке жиынтығымен жеке ғимаратта орналасқан. 1983 жылдың тамызында Пикеринг А2 реакторында салқындатқыш жоғалғаннан кейін, 1983 және 1993 жылдар аралығында реакторлардың төртеуі 1 миллиард доллар (1983 жылғы бағамен) құнымен қысымды құбырларын ауыстырды. Ядролық энергияны дамытудың көп бөлігі Онтариода жүргізілгендіктен, Квебек ұлтшылдары осы перспективалы технологиядан пайда алуға мүдделі болды. Hydro Quebec бастапқыда провинцияда 40 реактор салуды жоспарлаған, бірақ үкімет оның орнына гидроэлектрлік мегажобаларды жүзеге асыруды таңдады (Джеймс Бей жобасын қараңыз). 1970 жылдардың соңында ядролық энергияға қатысты қоғамдық пікір өзгерді және 1983 жылға дейін Gentilly-де тек бір ғана жаңа реактор жұмыс істеді. Сол жылы Нью-Брансуик провинциясындағы Пойнт-Лепреода тағы бір реактор жұмыс істей бастады, бұл провинция 1973 жылғы мұнай дағдарысынан бері өзінің энергия көздерін әртараптандыруға ұмтылып келеді. 1977 жылы Торонтоның жанындағы Дарлингтон қаласында жаңа электр стансасы 1988 жылы аяқталуы үшін мақұлданды, оның құны 3,9 миллиард долларға (1978 жылғы бағамен) бағаланды. Көптеген дау-дамайлардан кейін соңғы бөлім бес жыл кешігіп іске қосылды. Ол кезде құны 14,4 миллиард долларға (1993 жылғы бағамен) дейін өсті. Осы құнның нәтижесінде Дарлингтон В электр стансасы жойылды. Осы кезде Канададағы жұмыс істейтін реакторлар паркі Пикерингте сегіз, Брюсте сегіз, Дарлингтонда төрт, Квебекте Gentilly-де біреу және Нью-Брансуикте Пойнт-Лепреода біреуден тұрады, бұл жалпы операциялық қуаты 14,7 ГВт-қа жетеді.

Қайта жаңарту немесе жабу

1995 жылға қарай Пикеринг және Брюс А блоктеріне жөндеу қажет болды, себебі 25 жыл бойы тиімді толық қуатпен жұмыс істегеннен кейін, нашарлаған отын арналарының жарылу қаупі артты және оларды ауыстыру қажет болды. 1995 жылдың қараша айында техникалық қызмет көрсету кезіндегі апаттан кейін Брюс А блогының 2-ші реакторы жабылды. Онтарио гидроэлектростанциялары басқаруына сын айтылғаннан және бірқатар оқиғалардан кейін, 1997 жылдың 31 желтоқсанында Пикерингтегі төрт А реакторы және Брюс А блогының 1-ші реакторы күрт тоқтатылды. Олардан кейін үш айдан соң қалған екі Брюс А блогы да тоқтатылды. Онтарионың 5 ГВт-тан астам электр қуаты күрт тоқтатылды, бірақ осы кезде реакторлар 2000 жылдың маусымынан бастап алты ай сайын қайта іске қосылуы тиіс еді. Жеті блоктан төртеуі жөнделді, екеуі жөнделмей қайта іске қосылды, ал екеуі (Пикеринг A2 және A3) мүлдем жабылды. 2008 жылдың сәуір айында Point Lepreau-да жөндеу жұмыстары басталды және 2009 жылдың қыркүйегінде 1,4 миллиард долларға аяқталуы күтілді. Алайда, жұмыс үш жыл кешіктіріліп, көбінесе бюджеттен асып кетті. Hydro Quebec 2008 жылдың тамызында Gentilly 2 стансасын 2011 жылдан бастап ұқсас жөндеуден өткізуге шешім қабылдады. Point Lepreau жөндеуінің кешігуі және гидроэлектр қуатының артық болуына байланысты, станса 2012 жылдың желтоқсанында тұрақты түрде жабылды. 2011 жылғы жапондық ядролық апаттардан кейін, Канаданың Ядролық қауіпсіздік комиссиясы (CNSC) барлық реактор операторларына қауіпсіздік жоспарларын қайта қарауға және 2011 жылдың сәуір айының соңына дейін мүмкін жақсартулар туралы есеп беруге бұйрық берді. Халықаралық атом энергиясы агенттігі (МАГАТЭ) кейіннен Жапонияның Фукусима Дайичи атом электр стансасындағы оқиғаларға жауап ретінде CNSC-нің әрекеттерін қарап шығып, оның «жедел, тұрақты және жан-жақты болғанын және басқа реттеуші органдар қолдануы тиіс жақсы тәжірибе екенін» мәлімдеді.

Үлкен жөндеу жұмыстары

2022 жылдан бастап OPG 2 Пикеринг А блогын 2024 жылға дейін жабуды және Пикеринг В блогын 2026 жылға дейін жұмыс істетуді жоспарлап отыр. Алайда OPG өзінің операциялық жоспарын қайта қарады және Пикеринг В 2026 жылға дейін жұмысын жалғастыра алады деген шешімге келді, сондай-ақ Пикеринг В төрт блогын қайта жаңарту және олардың қызмет ету мерзімін тағы 30 жылға ұзарту мүмкіндігін қарастыруда. Осы уақытта Дарлингтон реакторлары қазіргі уақытта 1 және 3 блоктарында жүргізіліп жатқан толық қайта жаңартудан өтуде, бұл жобаның құны 12,8 миллиард долларды құрайды, ал 2 блок 2020 жылы сәтті қайта жаңартылды. Брюс Пауэр өзінің 8 CANDU 750 блогы үшін де осы жоспарды іске асырады. Бұл одан да ірі жоба 2020 жылдың қаңтар айында басталды және 13 миллиард долларға жуық қаражат жұмсалуы күтілуде. Жаңадан жаңартылған Дарлингтон және Брюс реакторлары кем дегенде 2050 жылға дейін және 2064 жылға дейін жұмыс істеуі тиіс. Көптеген реакторлардың жоспарлы түрде жабылуын өтеу мақсатында Онтарио үкіметі 2016 жылдың қаңтар айында Пикеринг А станциясының қызметтен шығарылу мерзімін 2024 жылға дейін ұзартуға және Пикеринг В станциясын қайта жаңарту мүмкіндігін қарастыруға шешім қабылдады.

Жаңа реакторлар туралы ұсыныстар

Қазба отын бағасының өсуі, ескірген реакторлар паркі және парниктік газдарды азайту жөніндегі жаңа көңіл қобалжулар 2000-жылдардың басында Канадада жаңа реакторлар салуға жағдай жасады. Бірақ, ядролық қуаттың жаңа өркендеуі күшін жойып, ешқандай жаңа құрылыс басталған жоқ.

Брюс сайты

2006 жылдың тамызында Bruce Power компаниясы төртке дейін жаңа ядролық электр станцияларын салуға арналған Bruce алаңын дайындауға лицензия алуға өтініш білдірді. 2009 жылдың шілдесінде электр энергиясына сұраныс төмендегендіктен, өндіріс қуатын кеңейту қажеттігі туыпStandart немесе ақталу себебі болмады, сол себепті жоспар тоқтатылды. Брюс Пауэр А және В станцияларын қайта жаңартуға басымдық берді.

Дарлингтон орны

2006 жылдың қыркүйегінде OPG компаниясы Дарлингтондағы өзінің алаңын төртке дейін жаңа атом электр станцияларын салуға дайындау үшін лицензия алуға өтініш берді. Бұл жоба үшін алғаш қарастырылған реактор конструкциялары AECL-дің ACR 1000, Westinghouse-тың AP1000 және Areva-ның EPR болды. 2011 жылы жақсартылған CANDU 6 бәсекеге қосылып, көп ұзамай OPG-нің басты таңдауына айналды. 2012 жылдың 17 тамызында, экологиялық бағалаулардан кейін OPG компаниясы CNSC-ден алаңды дайындауға лицензия алды. 2013 жылы жоба тоқтатылды, себебі OPG қолданыстағы Дарлингтон блоктарын жаңартуға көшті. 2013 жылдың қазан айында Онтарио үкіметі Дарлингтондағы жаңа құрылыс жобасы Онтарионың ұзақ мерзімді энергетикалық жоспарына кірмейтінін мәлімдеді, себебі хабарлама жасалған кезде жоғары капиталдық шығындар бағасы және провинциядағы энергияның артық болуы себеп болды. 2020 жылдың қарашасында OPG лицензиялау жұмыстарын қайта бастады, бұл жолы шағын модулді реактор (SMR) салуға қатысты.

Альберта

Energy Alberta Corporation 2007 жылдың 27 тамызында Солтүстік Альбертадағы Лак Кардинал көлінің маңында (Пайс Ривер қаласынан батысқа қарай 30 км) жаңа ядролық электр стансасын салуға лицензия алуға өтініш бергенін хабарлады. Бұл стансада екі ACR 1000 реакторы орнатылып, 2017 жылы іске қосылып, энергия көп қажет ететін мұнай құмдарын өндіру процесі үшін бу және электр энергиясын қамтамасыз етуі жоспарланған, бұл процесте табиғи газ қолданылады. Алайда, парламенттік сараптама мұнай құмдарын өндіруге бұл стансаның жеткіліксіз болатынын көрсеткендіктен, жобаны тоқтатқан жөн деген ұсыныс жасалды. Жарияланғанынан үш ай өткен соң компанияны Bruce Power сатып алды және стансаны жалпы қуаты 4 ГВт болатын төрт бөлімге дейін кеңейтуді ұсынды. Бірақ бұл жоспарлар орындалмады, Bruce Power 2009 жылдың қаңтарында Лак Кардиналға арналған өтінішін кері алып, оның орнына Пайс Риверден солтүстікке қарай 30 км жерде жаңа орынды ұсынды. Соңында, 2011 жылдың желтоқсанында даулы жоба тоқтатылды. 2024 жылдың 15 қаңтарында Альбертаның Capital Power Corporation компаниясы Ontario Power Generation компаниясымен Альбертада шағын модулді реакторларды (SMR) енгізудің мүмкіндігін бірлесіп бағалау туралы келісімге келді. Бағалаулар 2 жылға созылады және оларға масштабталу мүмкіндігін, меншік және басқару құрылымдарын бағалау кіреді.

Саскачеван

Саскачеван үкіметі 2011 жылы басталатын бес жылдық зерттеуді қамтитын провинцияда шағын ядролық станция салу туралы Hitachi Limited Power Systems компаниясымен келіссөздер жүргізіп отырды. 2014 жылы жүргізілген зерттеу халықтың ядролық энергияны қолдауын көрсетті және провинциядағы уран кенінің сенімді қорына назар салды, бірақ провинция алға жылжуға құлшыныс танытпады және 2011 жылдан бері ешбір орын анықталған жоқ.

Басқа технологиялар

Канадалық бірқатар стартаптар коммерциялық ядролық реакторлардың жаңа жобаларын әзірлеуде. 2016 жылдың наурызында Онтарио штатының Оуквил қаласындағы Terrestrial Energy компаниясы Канада үкіметінен өзінің кішкентай IMSR балқытылған тұз реакторын дамытуды жалғастыру үшін 5,7 миллион долларлық грант алды. Торонто қаласындағы Thorium Power Canada Inc. Чилиде салынатын, 20 миллион литр/күндік тұзсыздандыру станциясын қуаттандыруға болатын торий отыны бар компактты демонстрациялық реакторға қатысты нормативтік-құқықтық келісімдер алуда. 2002 жылдан бері Британдық Колумбияның Бернаби қаласынан шыққан General Fusion компаниясы 2017 жылдан бастап магниттелген мақсатты синтез негізіндегі синтез реакторының прототипін құру үшін мемлекеттік және жеке инвесторлардан 100 миллион доллар жинады.

Ұрпақ

+Ядролық электр энергиясын өндіру, ұлттық және облыстар бойынша, жыл сайын1980198519901995200020052010201500%3.212.3%4.143.1%4.512.6%4.882.7%4.482.5%3.762%00%00%5.4347.5%5.3332%1.5712.5%3.9621.1%4.3721.6%00%3.3

Тұрақты түрде тоқтату

+Канададағы ядролық реакторларды тұрақты тоқтатуОрынРеактор атауыРеактор типіТермиялық қуаты (кВт)Құрылыс басталуыБірінші сынаққа іске қосылуыКүйіЕскермелерChalk River Laboratories, ОнтариоZEEPАуыр су0.00119451945 09 05Тоқтатылды1973Канададағы және АҚШ-тан тыс алғашқы ядролық реактор.NRXАуыр су42 00019441947 07 22Тоқтатылды1993 03 30Әлемдегі ең жоғары ағынды реакторлардың бірі. Ғылыми-зерттеу және медициналық изотоптар өндірісі.NRUАуыр су135 00019521957 11 03Тоқтатылды2018 03 31Зерттеу және медициналық изотоптар өндірісі.PTRКөлденеңдік0.11956 05 011957 11 29Тоқтатылды1990 10 05Көлденеңдік сынақ реакторы. Зерттеу.ZED 2Бак0.21958 12 011960 09 07Жұмыс істейдіНөлдік қуатты зерттеу реакторы.SLOWPOKE519701971ЖылжытылдыТоронто университетіне жылжытылды.MAPLE ITөңкергіштегі бак10 0001997 12 012000Жоюланды2008Медициналық изотоптар өндіру реакторлары. Бағдарлама операциядан бұрын тоқтатылды.MAPLE II2003McMaster University, Гамильтон, ОнтариоMNRMTR5 0001957 09 011959 04 04Жұмыс істейді3 МВт. 2018 жылы Чалк-Ривердегі Ұлттық зерттеу универсалдық (NRU) реакторы жабылғаннан бері Канададағы ең жоғары ағынды зерттеу реакторы.Whiteshell Laboratories, Пинава, МанитобаWR 1CANDU60 0001962 11 011965 11 01Тоқтатылды1985 05 17Органикалық салқындатылатын прототип. 1978 жылдың қарашасында зауытта 2739 литр салқыту сұйығы ағып кетті.SDRSLOWPOKE 32 00019851987 07 15Тоқтатылды1989Аудандық жылытуға арналған баяу реактор.Tunney's Pasture, 20 Goldenrod Driveway, Оттава, ОнтариоSLOWPOKE2019701971 05 14Тоқтатылды1984Прототип.Торонто университетінің Хаултин ғимараты, Торонто, ОнтариоSLOWPOKE519711971 06 05Бұзылды19761973 жылы қуаты 20 кВт-қа дейін арттырылды.SLOWPOKE 22019761976Тоқтатылды2001École Polytechnique de Montréal, Монреаль, КвебекSLOWPOKE 22019751976 05 01Жұмыс істейдіТөмен байытылған уран (ЖБУ) отынына айналдырылды.Dalhousie University Trace Analysis Research Centre, Галифакс, Нова-СкотияSLOWPOKE 2201976 04 151976 07 08Бұзылды2011University of Alberta, ЭдмонтонSLOWPOKE 22019761977 04 22Бұзылды2017 08 05Saskatchewan Research Council, СаскатунSLOWPOKE 21619801981 03 01Тоқтатылды2017 12Жабылу 2020 жылы аяқталуы күтілуде.Kanata, түпнұсқа AECL және кейін MDS NordionSLOWPOKE 2201984 05 141984 06 06Тоқтатылды1989Royal Military College, Кингстон, ОнтариоSLOWPOKE 2201985 08 201985 09 06Жұмыс істейдіТөмен байытылған уран (ЖБУ) отынымен жұмыс істейтін алғашқы реактор.

Қайың өзені

1952 жылғы 12 желтоқсанда әлемдегі алғашқы ірі ядролық реактор апаты (INES 5-ші деңгейі) Оттавадан солтүстік-батысқа қарай 180 шақырым жердегі Чалк Ривер зертханасында болды. Қуаттың күрт өсуі және салқындатқыштың ішінара жоғалтылуы NRX реакторының активтік аймағына ауыр зақым келтірді, нәтижесінде реактор шахтасы арқылы фиссион өнімдері шығарылды және ғимараттың жертөлесіне 4,5 тонна радиоактивті су жиналды. АҚШ-тың болашақ президенті Джимми Картер, сол кезде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты, екі жылдық тазалау жұмысына қатысқан 1202 адамның ішінде болды. 1958 жылғы 24 мамырда NRU реакторынан алынып жатқан отын таяғы өртеніп, жарылып, ғимараттың толық ластануына себеп болды. 1952 жылғы жағдай сияқты, көмекке әскерилер шақырылды және тазалау жұмысына шамамен 679 адам жұмылдырылды.

Пинауа

1978 жылы қарашада суыту сұйығының ағып кетуі Манитоба штатының Пинава қаласындағы Уитшелл зертханасындағы эксперименталды WR 1 реакторына әсер етті. 2739 литр салқындатқыш май (терфенил изомері) ағып шықты, оның көп бөлігі Виннипег өзеніне құйылды, сондай-ақ үш отын ұяшығы бұзылып, бірқатар бөліну өнімдері шығарылды. Жөндеу жұмыстарын жұмысшылар бірнеше апта бойына жүргізді.

Пикеринг

1983 жылдың 1 тамызында Пикеринг ядролық электр стансасының 2-реакторында отын таяқтарын ұстайтын қысымды құбырлар гидридтеу салдарынан жарылды. Біраз салқындатқыш шығып кетті, бірақ станса аумағынан тысқары шығар алдынан қайта жиналып алынды, сондай-ақ оқшаулау ғимаратынан радиоактивті материал шығарылмады. Барлық төрт реактор он жыл ішінде жаңа материалдармен (Zr 2,5%Nb) қайта жабдықталды. 2001 жылы Сенаттың Энергетика, қоршаған орта және табиғи ресурстар жөніндегі тұрақты комитеті осы оқиғаны "Канададағы ең ауыр ядролық апат" деп атады. 2020 жылдың 12 қаңтарында сағат 07:23 EST (UTC 5) уақытында Alert Ready жүйесі арқылы Онтарио штатының барлық тұрғындарына ядролық оқиға туралы ескерту жіберілді. Ескертуде "Пикеринг ядролық электр стансасында оқиға болды" және "Пикеринг ядролық электр стансасының жанындағы адамдар қазіргі уақытта ешқандай қорғаныс шараларын қабылдауға қажеттілік жоқ" делінген. Кейіннен МПП Сильвия Джонстың мәлімдемесінде "Ескертудің себебі провинциялық төтенше жағдайлар операциялық орталығының (PEOC) жүргізіп жатқан "қалыпты оқу-жаттығуы" кезіндегі қателік екені анықталды" деп хабарланды.

Дарлингтон

2009 жылы, жұмысшылар қателікпен тритийленген сумен толықтырғаннан кейін, онтарио көліне тритий мен гидразиннің аздаған мөлшерлерін қамтитын 200 000 литрден астам су төгілді. Бірақ көлдегі изотоптың деңгейі тұрғындарға зиян келтіруге жеткіліксіз болды.

Лепроу нүктесі

2011 жылдың 13 желтоқсанында Нью-Брансуиктің Пойнт-Лепреу ядролық электр станциясында жаңғырту жұмыстары кезінде радиоактивті зат төгіліп кетті. Шамамен алты литр ауыр су еденге шашырап, реактор ғимаратын эвакуациялауға және жұмысты тоқтатуға себеп болды. Содан кейін, 14 желтоқсанда NB Power баспасөз хабарламасы жариялап, үш апта бұрын басқа бір түрдегі төгілу болғанын мойындады.

Отын циклі

Канадада жұмыс істейтін CANDU типті реакторлардың ерекшелігі – жоғары нейтрондық тиімділігінің арқасында отын ретінде табиғи уранды пайдалану мүмкіндігі. Сондықтан, көбінесе қолданылатын жеңіл су реакторларында қажетті қымбат отын байыту кезеңінен бас тартуға болады. Дегенмен, бұл ауыр суды көп пайдалануға байланысты шығындарға әкеледі, мысалы, Дарлингтон электр станциясының жалпы құнының 11% (1,5 миллиард доллар) осыған жұмсалды. Табиғи урандағы уран-235 тығыздығы (0,7% 235U) байытылған уранға (3-5% 235U) қарағанда төмен болғандықтан, бөліну жылдамдығы сындық деңгейді сақтап тұру үшін тым төмендемей тұрып, аз отынды тұтынуға болады. Осы себепті CANDU реакторларындағы отынның тозу деңгейі (7,5-9 ГВт·күн/тонна) PWR реакторларына қарағанда (50 ГВт·күн/тонна) әлдеқайда төмен. Сәйкесінше, CANDU реакторларында белгілі бір мөлшерде энергия өндіру үшін көбірек отын қолданылады және сол себепті, пайдаланылған отын да көбірек шығады (CANDU үшін жылына 140 т GWe, PWR үшін жылына 20 т GWe). Бұл соңғысы осы күнге дейін әлемдегі ең ірі өндіруші болып келді. Қазіргі уақытта активті кен орындарының барлығы және уранның ең ірі қоры Солтүстік Саскачеванның Атабаска алабында орналасқан. Cameco компаниясының 2000 жылы ашылған McArthur River кеніші әлемдегі ең ірі жоғары сапалы уран кен орны және ең ірі өндіруші болып табылады. Канада өндірген уранның шамамен 15%-ы ішкі реакторларды отынмен қамтамасыз етуге пайдаланылады, ал қалғаны экспортталады.

Отын өндіру

Канада мен басқа елдердегі кендерден алынған уран кенінің концентраты (yellowcake) Cameco компаниясының Blind River зауытында, әлемдегі ең ірі коммерциялық уран зауытында уран триоксидіне (UO3) өңделеді. Бұл тазартылған уран түрі Онтарионың Порт-Хоуп қаласындағы келесі өңдеу сатысы үшін шикізат болып табылады. Мұнда Cameco компаниясының конверсиялық зауыты шетелдік уран байыту мекемелері үшін уран гексафторидін (UF6) және жергілікті отын өндірушілер үшін уран диоксидін (UO2) өндіреді. Cameco компаниясының Порт-Хоуп және BWXT компаниясының Питербороу және Торонто отын өндіру мекемелері уран диоксиді ұнтағын керамикалық гранулаларға айналдырып, оларды цирконий түтіктерге орналастырады, содан кейін олардан Канадада және басқа елдерде CANDU реакторлары үшін жиналған отын таяқшалары жасалады.

Қалдықтарды жою

АҚШ және Финляндия сияқты, Канаданың саясаты пайдаланылған ядролық отынды қайта өңдеу емес, экономикалық себептерге байланысты тікелей кездерге қою болып табылады. 1978 жылы Канада үкіметі ядролық отын қалдықтарын басқару бағдарламасын бастады. 1983 жылы Манитобадағы Уайтшель зертханаларында пайдаланылған ядролық отынды сақтаумен байланысты геологиялық жағдайларды зерттеу үшін жер асты зертханасы салынды. 420 метр тереңдіктегі нысан 2010 жылы соңғы эксперимент жүргізу үшін тоқтатылып, қасақана суға батырылды. 2002 жылы индустрия тұрақты қалдықтар стратегиясын әзірлеу үшін Ядролық қалдықтарды басқару ұйымын (NWMO) құрды.

Төмен және орташа деңгейдегі қалдықтар

Канад ядролық зертханалары (CNL) 2021 жылдан бастап төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды жою үшін Чалк Ривер алаңында 1 миллион м³ көлемді жер бетіне жақын орналасқан қалдықтарды сақтау құрылысын (NSDF) салуды жоспарлап отыр. Онтарио штатындағы үш атом электр стансасынан шығатын төмен және орта деңгейдегі радиоактивті қалдықтар Онтарионың Тивертон қаласындағы Брюс ядролық кешенінде орналасқан Батыс қалдықтарды басқару құрылысы (WWMF) арқылы басқарылады. OPG осы қалдықтардың шамамен 200 000 м³ көлемін ұзақ мерзімді сақтау үшін WWMF-ке жақын жерде терең геологиялық қойма салуды ұсынды. Бірақ, 2020 жылдың қаңтар айында Саугин Оджибвей ұлтының дауыс беру нәтижесінде жоба мақұлданбады. OPG бұрын елдің келісімінсіз жобаны іске аспайтынын уәде берген еді. Жоба 2020 жылдың маусым айында тоқтатылды. OPG қалдықтарды жоюдың басқа баламалы жолдарын қарастырады.

Пайдаланылған отын

2019 жылдың маусым айына дейін Канада реакторлары 2,9 миллион пайдаланылған отын шоғырын немесе шамамен 52 000 тонна жоғары деңгейлі қалдықтарды өндірді, бұл АҚШ-тан кейін әлемдегі екінші ірі көлем. 2005 жылы NWMO пайдаланылған ядролық отынды жер астында сақтауға арналған терең қойма салу туралы шешім қабылдады. Бұл 500-1000 метр тереңдіктегі жер асты мұражайының құны 24 миллиард долларды құрайды және оны ядролық өндіріс компаниялары қолдаған траст қор төлейді. Пайдаланылған отын шоғырлары 3x3 (барлығы 324 отын шоғыры) түрінде коррозияға төзімді мыспен оралған болат себеттерге салынып, кем дегенде 100 000 жылға дейін сақтауға арналған контейнерлер жасалады. Контейнерлер қойманың туннельдерінде ісіп кетуге бейімделген бентонит балшығымен қапталады, бірақ шамамен 240 жыл бойы қайта алу мүмкіндігі сақталады. 2010 жылдан бері мұндай ұзақ мерзімді нысанға лайықты орынды анықтау жұмысы жүріп жатыр. 22 қызығушылық білдірген қауымдастықтың ішінде Солтүстік-Батыс Онтариодағы Игнас және Оңтүстік-Батыс Онтариодағы Оңтүстік Брюс маңында орналасқан екеуі әлеуетті нысан ретінде қарастырылуда.

Қоғамдық пікір

2012 жылы Канадалық ядролық қауымдастығы тапсырысымен Innovative Research Group жүргізген сауалнама бойынша, канадалықтардың 37% ядролық энергияны қолдайды, ал 53% қарсы. Бұл көрсеткіштердің екеуі де 2011 жылғы көрсеткіштерден төмендеді (тиісінше 38% және 56%), ал қолдау не қарсылық білдірмейтін немесе пікірін білмейтін халықтың саны 9%-ға жетті. Қолдау деңгейі Онтариода 54%-дан Квебекте 12%-ға дейін ауыспайды. Басқа да маңызды демографиялық ерекшеліктер: ерлер әдетте әйелдерге қарағанда ядролық энергияны көбірек қолдайды, ал ересек жастағы адамдар жастарға қарағанда сәл көбірек қолдайды. 2011 жылдың наурызында Жапониядағы Фукусима Дайичи атом электр стансасындағы оқиғалардан кейін Канадада ядролық энергияға қарсылықтың айтарлықтай өзгеруі болған жоқ (54%-дан 56%-ға дейін), ал сауалнамаға қатысқан канадалықтардың 70% осы мәселенің барысын кем дегенде біршама жақыннан қадағалаған.

Ядролық қаруға қарсы қозғалысы

Канадада ядролық қаруға қарсы белсенді қозғалыс бар, оның ішінде Greenpeace және Sierra Club сияқты ірі үгітші ұйымдар бар. Greenpeace бұрынғы Sierra Club мүшелері Амчитка аралындағы ядролық қару сынақтарына наразылық білдіру үшін Ванкуверде құрылған. Канада бойынша 300-ден астам қоғамдық мүдделерді қорғайтын ұйым Ядролық қаруды тоқтату кампаниясының (CNP) мандатын қолдады. Energy Probe, Pembina Institute және Canadian Coalition for Nuclear Responsibility (CCNR) сияқты бірқатар экологиялық ұйымдар ядролық энергия және энергетика мәселелерінде маңызды тәжірибе жинаған. Сондай-ақ, жергілікті халықтың уран өндіруге қарсы ұзақ жылдардан бері қалыптасқан дәстүрі бар. Британдық Колумбия провинциясы ядролық энергияға қатысты қатаң саясатты берік ұстанып тұр. BC Hydro мемлекеттік корпорациясы осы қағиданы сақтап, "Б.К.-ның таза энергия стратегиясын іске асыруда ядролық энергияны қарастырудан бас тартады".