Уэльстік футболға шолу

Кіріспе

Уэльстегі футбол қауымдастығының жалпы сипаттамасы

Футбол (пêл дроед) Уэльсте регби одағымен бірге ең танымал спорт түрлерінің бірі болып табылады. Уэльс Виктория дәуірінде футболдың пайда болған кезеңінен бастап түрлі деңгейдегі клубтарды өсіріп шығарды, ал 1876 жылы Уэльс ұлттық футбол құрамасы алғашқы халықаралық матчын өткізді. Футбол әрқашан елдің де-факто ұлттық спорты регби одағымен тығыз бәсекелестікке түсті, және қайсысы Уэльсте көбірек танымал екені жиі талқыланады. Уэльс Футбол қауымдастығы (FAW) 1876 жылы Уэльс ұлттық құрамасын басқару және Уэльстегі спортты дамыту мақсатымен құрылды, кейін Уэльс футбол лигасы жүйесін құрып, басқарды. Уэльстің кәсіби клубтары дәстүрлі түрде ағылшын командаларымен бірдей лигаларда, аймақтық дивизиондар бойынша ойнады. Бұл көбінесе Уэльстің солтүстігі мен оңтүстігінің командаларының бір-бірімен кездеспеуіне себеп болды, себебі екі аймақ арасындағы көлік инфрақұрылымы нашар болған. 1992 жылы ұлттық лига құру үшін Cymru Premier құрылды. Бес уэльстік клуб қосылудан бас тартты, бірақ бұған қарамастан, Cymru Premier жеңімпаздары Еуропалық жарыстарға қатысу мүмкіндігіне ие, өйткені алдыңғы үш клуб УЕФА Чемпиондар лигасы мен УЕФА Еуропа лигасына іріктеледі. Олар сондай-ақ Уэльс кубогында, уэльстік футболдың ең бағалы кубогында бақ сынасады. 2016 жылға дейін Уэльс ұлттық құрамасы ірі халықаралық турнирлерге сирек ілігіп, әлем чемпионатына 1958 жылы бір рет қана қатысқан. Алайда, олар UEFA Euro 2016 жартылай финалына және UEFA Euro 2020 1/16 финалына өтті, сондай-ақ 2022 жылғы әлем чемпионатына жолдама алды. Бұл Уэльстің әлемдік деңгейдегі танымал ойыншыларының ірі халықаралық турнирлерде көрінбеуіне әкелді, бірақ олардың көптегені клуб деңгейінде өзінің есімін жариялады. Уэльстің танымал ойыншыларының қатарында Тревор Форд, Клифф Джонс, Джон Чарльз, Ян Раш, Марк Хьюз, Невилл Саутхолл, Райан Гиггс, Аарон Рэмзи және Гарет Бейл бар, ал Уэльсте Ивор Оллчерч, Фред Кинор және Джек Келси құрметпен еске алынады. Дракон паркі, Уэльс Ұлттық футбол даму орталығы, Ньюпорт қаласында орналасқан.

Association football (pêl droed) is one of the most popular sports in Wales, along with rugby union. Wales has produced club teams of varying fortunes since the early birth of football during the Victorian period, and in 1876 a Wales national football team played their first international match. Football has always had a close rivalry with the country's de facto national sport rugby union, and it is much discussed as to which is Wales' more popular game. The Football Association of Wales (FAW), was established in 1876 to oversee the Wales national team and govern the sport in Wales, later creating and running the Welsh football league system. Welsh professional club teams traditionally played in the same leagues as their English counterparts, structured into regional divisions. This often resulted in teams from north and south Wales not facing each other as the transport links between the two regions were poor. In 1992 the Cymru Premier was formed to create a national league. Five Welsh clubs refused to join, but despite this the teams that come top of the Cymru Premier have a greater chance of playing in European competition, as the top three clubs are drawn into the UEFA Champions League and the UEFA Europa League. They also have the opportunity to compete in the Welsh Cup, the most prestigious cup competition in Welsh football. Until 2016 the Wales national team rarely qualified for the major international tournaments, with its only appearance in the World Cup occurring in 1958. However, they reached the semi finals of UEFA Euro 2016 and the last 16 of UEFA Euro 2020, as well as having qualified for the 2022 World Cup. This has led to some world renowned players from Wales not being seen at the biggest international tournaments, though many of them have made a name for themselves at club level. Welsh players of note include Trevor Ford, Cliff Jones, John Charles, Ian Rush, Mark Hughes, Neville Southall, Ryan Giggs, Aaron Ramsey and Gareth Bale while in Wales Ivor Allchurch, Fred Keenor and Jack Kelsey are cherished. Dragon Park, the Wales National Football Development Centre, is located in Newport.

Тарих

Ассоциация футболына айналатын ойын алғаш рет 19-ғасырдың ортасында Ұлыбританияда қалыптасты, ал 1860 және 1870 жылдары Мидлендс пен Англияның солтүстігіндегі өнеркәсіптік қалаларда орнықты. Солтүстік Уэльстің Рексам және Руабон қалалары да осы дәуірде бұл спортты қабылдады. Wrexham A. F. C. Уэльстің ең көне кәсіби клубы және әлемдегі үшінші ескі клуб. Бұл қызығушылық 1876 жылы Уэльстің заңгері Ллевелин Кенрик Уэльс футбол федерациясын (FAW) құруына әкелді, ал 1877 жылы Уэльс кубогы құрылды. 1877 жылы FAW Уэльстің алғашқы ұлттық футбол құрамасын құрды, олар сол жылы алғашқы ойынын өткізіп, Шотландияға 4:0 есебімен ұтылды. Рексам аймағы алғашқы жиырма жыл бойы Уэльстегі футболдың орталығы болды, ал елдің оңтүстігі регби одағының жаңадан пайда болған спортына көшті. Оңтүстікте халықаралық ойын тұңғыш рет 1894 жылы Суонсиде өткізілді, бұл Уэльс командасының 46-шы матчы болды. Спорттағы солтүстік пен оңтүстік арасындағы бөліністі көрсететін маңызды факт – ұлттық құрамаға оңтүстіктен алғашқы ойыншы 67-ші матчта ғана шақырылды. Уэльстің Англияда ойнайтын екі маңызды клубы – 1927 жылғы ФА кубогы, ол Кардифф Ситиге тиесілі болды, және 2013 жылғы Лига кубогы, ол Суонси Ситидің жеңісімен аяқталды.

Уэльс премьер-министрі

Cymru Premier, бұрын Уэльс лигасы және Уэльс премьер-лигасы деп аталатын, 1992 жылы құрылды, себебі сол кезде Уэльсте ұлттық лига болған жоқ. Cymru Premier-ден төмендеген командалар Cymru North (Солтүстік Уэльс) немесе Cymru South (Оңтүстік Уэльс) лигаларына түседі. Алғашқыда Премьер-лигада 18 команда болды, бірақ 2010–11 маусымынан бастап Лига клубтарының ұсынысымен 12 командаға дейін азайтылды.

Солтүстік Уэльс

Солтүстік Уэльсте 2-ші деңгейдегі лига бар – Солтүстік Cymru, және оның өзіне қоректендіретін лигалар жүйесі бар, оны екі аймақтық лигамен толықтырады – Солтүстік-Шығыс және Солтүстік-Батыс Ардал лигалары (барлық солтүстік аймағын, оның ішінде Рексемді қамтиды). Осы лигалардың чемпиондары немесе күміс жүлдегерлері жарамды стадион жағдайлары болған жағдайда жоғары деңгейге көтеріле алады. Осы үшінші деңгейлі лигалардан төмен одан да жергілікті лигалар бар: Орталық Уэльсте үш лига бар, олар Mid Wales League-ге (Ceredigion және Powys, Montgomeryshire және Оңтүстік Mid Wales аймақтарын қамтиды) қоректендіреді, ал League One North 1 және 2 лигаларынан төмен Солтүстік Уэльс жағалауының Шығыс және Батыс лигаларының Жоғарғы дивизиялары мен Солтүстік-Шығыс Уэльс лигасының Жоғарғы дивизиясы бар, және олардың өзінде бірінші дивизиялары және Чемпионат сияқты қоректендіру лигалары бар.

Оңтүстік Уэльс

Оңтүстік аймақта 2-ші деңгейдегі лига – Cymru South, ол басқа екі Ардал лигасынан – Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Батыс лигаларынан командаларды қабылдайды. Бұл Оңтүстік Уэльстің географиялық аймағының барлығын қамтиды, ал жергілікті лигалар пирамиданың төртінші деңгейінде ғана пайда болады. Ардал лигаларына көтерілу және олардан түсу, солтүстіктегідей, үш өңірлік футбол федерациясы (Гвент ФА, Оңтүстік Уэльс ФА және Батыс Уэльс ФА) арқылы жүзеге асырылады. Әрқайсысы бірінші лигаға бір команданы жібере алады. Гвент ФА аймағында бір аға лига – Гвент округі лигасы бар, оның чемпиондары (немесе күміс жүлдегерлері), егер FAW критерийлерін қанағаттандырса, қатыса алады. (Гвент округі лигасының үш дивизионынан төмен Ньюпорт және округі, Шығыс Гвент, Орталық Гвент және Солтүстік Гвент лигалары орналасқан). Оңтүстік Уэльс ФА аймағында Оңтүстік Уэльс Альянс Лигасы бар, мұнда чемпиондар критерийлерді орындаған жағдайда Ардал лигаларына көтерілуге мүмкіндік алады. Осы екі лиганың төменінде Оңтүстік Уэльстің қалаларындағы жергілікті лигалар бар, олардың чемпиондары Оңтүстік Уэльс Альянсына жолдама алу үшін плей-оффқа қатыса алады. Батыс Уэльс ФА аймағы 2020–21 маусымына дейін өз Премьер-лигасын құрды, ал осыған дейін бұл федерация өз аймағында аға лига құрмаған жалғыз федерация болды. Бұл төрт жергілікті лига бар екенін білдіреді (Пемброкешир, Кармартеншир, Суонси және Нейт округі), олардың барлық чемпиондары қол жетімді бір жоғарылау орны үшін плей-оффқа қатысуы мүмкін. Алайда, Батыс Уэльстің көптеген клубтары Премьер-лигаға көтерілудің саяхаттық қиындықтарына қарсы тұра алмайды, сондықтан бұл төрт командадан тұратын плей-офф идеясы көбінесе теорияда қалады. Бұл аймақтан соңғы көтерілген клубтар: 2006 жылы Ллансавел (Нейт округі лигасынан), 2005 жылы Вест-Энд (Суонси аға лигасынан), 2004 жылы Истрадгинлайс (Нейт округі лигасынан), 2002 жылы Куммаман Юнайтед (Нейт округі лигасынан) және 1999 жылы Гарден Виллидж (Кармартеншир лигасынан) болды.

In the south, the Tier 2 level league is the Cymru South— which has promotion from the two other Ardal Leagues South East and South West. This covers the whole of the southern Wales geographical area, and it is not until the fourth tier of the pyramid that local leagues appear. Promotion to, and relegation from the Ardal Leagues is structured, as in the north, on three regional football associations (Gwent FA, South Wales FA, and West Wales FA). Each can send one promoted team into League One. In the Gwent FA area, there is one senior league, the Gwent County League, whose champions (or runners up) are eligible, if they satisfy FAW criteria. (Below the three divisions of the Gwent County, there are the Newport and District, East Gwent, Central Gwent and North Gwent leagues)

The South Wales FA area has the South Wales Alliance League — whereby the champions could be promoted to Ardal Leagues subject to meeting criteria. Below these two leagues are local leagues in the towns and cities of South Wales, the champions of which may play off to be promoted into the South Wales Alliance. The West Wales FA area has its own Premier League since its creation before the 2020–21 season and until then that FA was the only one not to have set up a senior league in its area – this means that there are four local leagues (Pembrokeshire, Carmarthenshire, Swansea and Neath & District) with all their champions potentially having to play off for the one available promotion place. However, as few west Wales clubs can face the prospect of the travelling implications of moving up to the Premier League, this four way play off idea is in theory rather than practice. The latest clubs to gain promotion from this region were Llansawel in 2006 (from the Neath & District League), West End in 2005 (from the Swansea Senior League), Ystradgynlais in 2004 (from the Neath & District League), Cwmamman United in 2002 (from the Neath & District League) and Garden Village in 1999 (from the Carmarthenshire League).

Уэльстердің ағылшын лигаларындағы командалары

Swansea City және Cardiff City қазіргі уақытта EFL Чемпионатында ойнайды, ал Wrexham EFL League One және Newport County EFL League Two лигаларында өнер көрсетеді. Merthyr Town футбол клубы төменгі лигаларда ойнайды. Бұл бес команданың барлығы құрылғаннан бері Англия футбол лигасы жүйесінде қатысып келеді және 1992 жылы құрылған, қазір Cymru Premier деп аталатын Уэльс лигасына көшу ұсынысынан бас тартты. Дегенмен, Bangor City, Barry Town, Caernarfon Town, Colwyn Bay, Newtown және Rhyl командалары Англия лигасынан Уэльс лигасына көшті. Англия футбол лигасы жүйесінде ойнайтын Уэльс командалары Англияның ФА кубогына қатыса алады, бірақ Уэльс кубогына қатыса алмайды. Англия футбол лигасы жүйесінің төртінші деңгейінен төменгі деңгейдегі Уэльс командалары тәртіптік және әкімшілік мәселелер бойынша FAW-ға бағынады, ал төртінші деңгейден жоғары деңгейдегі командалар 2011–12 маусымынан бастап Англияның ФА-сымен басқарылады. 1996 жылдан 2011 жылға дейін FAW Уэльс кубогына тек Уэльс лигасындағы командалардың қатысуына рұқсат берді. 1996 жылға дейін Уэльстің лигасында ойнаған командалар, сондай-ақ Уэльс шекарасына жақын орналасқан ағылшын командалары да қатысуға шақырылатын. Бұл ереже Уэльстің ірі клубтарын Уэльс кубогынан шеттетуіне байланысты, FAW 1997–98 маусымда FAW Премьер-Кубогын ұйымдастырды. Оған Уэльс Премьер-лигасының үздік командалары мен Англия лигасындағы ең жақсы Уэльс командалары қатысты. FAW Премьер-Кубогы 2007–08 маусымынан кейін тоқтатылды. 2011 жылдың 20 сәуірінде Уэльс футбол ассоциациясы Англия лигасында ойнайтын алты Уэльс клубын 2011–12 маусымында Уэльс кубогына қайта қосылуға шақырды, Newport County, Wrexham және Merthyr Town бұл шақыруды қабылдады. 2012–13 маусымында мұндай шақыру жолданбады. Сондай-ақ, Уэльс лигаларында Англияға негізделген бірнеше команда бар, толық тізімді басқа елдің лигасында ойнайтын футбол клубтарының тізілімінен қараңыз.

Әйелдер футболы

Уэльсте әйелдер футболы дамып келеді. Әйелдер ұлттық футбол құрамасы әлі әлем чемпионатына немесе Еуропа чемпионатына ілікпеді.