ТМД Кубогы: Тарихы мен тоқтатылуы

Кіріспе

Футбол турнирі

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Кубогы (Кубок чемпионов Содружества, Кубок Содружества, Кубок чемпионов содружества стран СНГ и Балтии) – ФИФА тарапынан ресми мойындалған, қазіргі уақытта өткізілмейтін жыл сайынғы аймақтық футбол турнирі. Турнир 1993 жылы бұрынғы Кеңес Одағы республикаларының футбол клубтары үшін құрылды (Одақ ыдырағаннан кейін бір жыл өткен соң). Бірнеше рет бұрынғы кеңестік республикалардың ұлттық футбол ұйымдары мен жекелеген клубтар түрлі себептермен турнирге қатысудан бас тартты. Әдетте, шақыру Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының мүше мемлекеттерінің, сондай-ақ Эстония, Латвия және Литваның үздік клубтарына – чемпиондарға немесе күміс жүлдегерлерге жіберілді. Ал кейінгі жылдары (2012 жылға дейін) Кубокқа Сербия мен Финляндия клубтары да қатысты. 2012 жылы ТМД Кубогы ұлттық жастар құрамалары арасындағы жарысқа айналды. Бұрын тек Ресейдің 21 жасқа дейінгі құрамасы ғана қатысқан. 1993 жылдан бастап турнир КСРО-ның мұрагер мемлекеттерінің (Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы, Эстония, Латвия және Литва) чемпиондары үшін ашық форматта өтті. 1996 жылға дейін Украина ресми түрде жарысқа бойкот жариялаған, бірақ 1995 жылы «Шахтер» (Донецк) клубы өз бастамасымен бойкотты бұзды. 1995-2006 жылдары Ресейдің 21 жасқа дейінгі футбол құрамасы 16-шы команда ретінде турнирге қатысты, ал 2007 және 2008 жылдары Сербия оны 17-ші команда ретінде алмастырды. Осылайша, Сербия бұрынғы Кеңес Одағына жатпайтын алғашқы ел болып турнирге қатысты. Басқа мемлекеттер өздерінің соңғы чемпиондарын жібергенімен, Сербия турнирге «ОФК Белград» клубын аттандырды. Турнир алғашқы жылдары бұрынғы Кеңес Одағы аумағында, әсіресе ескі Советтер Одағының жоғары лигасының ең танымал командалары арасында танымал болды. Ресейдің «Спартак» және Украинаның «Динамо» клубтары бірнеше рет жеңіске жетті. Бірақ он жылдан кейін Ресей мен Украина командалары Олимпиада стадионындағы жасанды жабынға ие алаңда ойнауға ең жақсы ойыншыларын жіберуге құлшынбай, резервтік құрамдарын немесе лиганың күміс жүлдегерлерін қатыстырды. Бұл турнирдің танымалдығының төмендеуіне және оның халықаралық құндылығының азаюына әкелді. 2006 жылы «Бірінші арна» кубогы (Channel One Cup) жаңа турнир ретінде басталды және Ресей мен Украина командаларының назарын аударды, бұл Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Кубогының танымалдығын одан әрі төмендетті. 2006 жылы үлкен дау орын алды: Армения чемпионы «Пюник» клубы Таулы Қарабақ жанжалына байланысты Әзірбайжанның «Нефтчи» клубымен ойнаудан бас тартты, себебі екі елдің үкіметтері арасында дипломатиялық қарым-қатынас болмады. «Пюник» клубы 1/4 финалда Украинаның «Шахтер» клубын 3:1 есебімен жеңіп, жартылай финалға өтті, онда «Нефтчи» клубымен ойнауға тиіс болды. Алайда, «Пюник» клубы Әзірбайжан командасымен ойнамайтынын мәлімдеп, сол күні Мәскеуден үйіне ұшып кетті. Ресей футбол одағы «Шахтер» (Донецк) клубына 3:0 есебімен техникалық жеңіс берді, осылайша «Пюник» орнына жартылай финалға қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ «Шахтер» (Донецк) клубы ұсыныстан бас тартты, «Біз жартылай финалға шығуды қалаймыз, бірақ тек спорттық жолмен ғана» деді. Нәтижесінде, «Нефтчи» клубы финалға тікелей жолдама алды, онда Литваның «FBK Kaunas» клубын 4:2 есебімен жеңді. 2007 жылы турнир форматын өзгерту және оны «Бірінші арна» кубогымен біріктіру туралы әңгімелер басталды, бұл Ресей мен Украина командаларының қызығушылығын қайтаруға бағытталған. 2007 жылы турнир ойындарын ФИФА өкілдері де қарап шықты, бірақ бұл әңгімелер мен күш-жігер нәтижесіз аяқталды. 2009 жылдың қазан айында «Бунёдкор» клубының бас жаттықтырушысы Луис Фелипе Сколари өзбек командасы Азия чемпиондар лигасына назар аударуына байланысты 2010 жылғы турнирге қатыспайтынын мәлімдеді.

The Commonwealth of Independent States Cup (Кубок чемпионов Содружества, Кубок Содружества, Кубок чемпионов содружества стран СНГ и Балтии) is a defunct annual regional association football tournament, recognized by FIFA. The tournament was initially established for football clubs of the former Soviet Union republics in 1993 (a year later since the collapse). On several occasions, some national football organizations of the former Soviet republics as well as individual clubs refused participation in the tournament for different reasons. Usually the invitation was sent to the best clubs of the Commonwealth of Independent States member states, as well as Estonia, Latvia, Lithuania, i. e. either a champion or a runner up, while in the later editions the Cup (before 2012) saw participation of clubs from Serbia and Finland. In 2012, the CIS Cup became a competition of national youth teams. Previously only the Russia under 21 team competed in the competition. The competition was disestablished in 2016. since 1993 as an open tournament to champions from the USSR successor states (The Commonwealth of Independent States, and well as Estonia, Latvia and Lithuania). Until 1996 Ukraine officially boycotted the competition, but in 1995 FC Shakhtar Donetsk on own initiative broke the boycott. In 1995–2006 the Russia national under 21 football team participated in the tournament as the 16th team, but in 2007 and 2008 Serbia replaced it as the 17th nation sending a team to play in it, and became the first non former Soviet Union nation participating in the tournament. Unlike the rest of the states, who send their latest champions to play in the tournament, Serbia has sent OFK Beograd to play in the tournament. In its first years the tournament was popular in the territories of the former Soviet Union, including the most titled teams from the old Soviet Top League. Spartak Moscow from Russia, and Dynamo Kyiv from Ukraine each won the cup several times but, after less than a decade, the teams from Russia and Ukraine became hesitant to send their best players to play on the artificial turf at the Olympic Stadium, so they sent their reserve players instead or sometimes the league runners up participated in their place. This resulted in the decrease of the tournament's popularity in those states particularly and in the international value of the tournament overall. In 2006 a new tournament, Channel One Cup, started and caught the attention of the Russian and Ukrainian teams, which even more decreased the popularity of the Commonwealth of Independent States Cup tournament. A big scandal occurred in 2006, when the Armenian champion FC Pyunik refused to play the Azerbaijani team, Neftçi PFK due to the lack of diplomatic relations between the two countries' governments at that time due to the Nagorno Karabakh conflict. FC Pyunik defeated Ukrainian team FC Shakhtar Donetsk 3–1 in the quarter final, earning a place in the semi final against Neftçi. However, FC Pyunik announced that they would no play against an Azerbaijani team, and flew home from Moscow the same evening. The Russian Football Union gave FC Shakhtar Donetsk a technical victory 3–0 so they could play in the semi final instead of FC Pyunik, but FC Shakhtar Donetsk declined the offer stating that " we would really want to play in the semi final, but we don't want to get there by any other way than sport". Eventually, Neftçi PFK were given a bye to the final, where they defeated the Lithuanian club FBK Kaunas 4–2. In 2007 talks began about changing the format of the cup, and uniting it with the Channel One Cup in order to bring back the interest of the Russian and Ukrainian teams, and in 2007 its games were even visited by representatives from FIFA, but nevertheless, nothing came out from those talks and efforts. In October 2009, Bunyodkor coach Luis Felipe Scolari announced that his Uzbek side would not enter the 2010 tournament due to focusing on the Asian Champions League.

Жылдар бойынша үздік ойыншылар

+RankPlayerGoals1993 Шота Арвеладзе (Динамо Тбилиси) 51994 Владимир Бешастных (Спартак Москва) 101995 Илия Цымбалар (Спартак Москва) 61996 Уладзмир Маковский (Динамо Минск) 51997 Андрей Тихонов (Спартак Москва), Андрей Шевченко (Динамо Киев) 61998 Анатолий Канищев (Спартак Москва) 81999 Михаилс Михолапс (Сконто Рига) 72000 Владимирс Колесниченко (Сконто Рига), Луис Робсон (Спартак Москва), Егор Титов (Спартак Москва) 52001 Михаил Ашветия (Торпедо Кутаиси), Джафар Ирисметов (Спартак Москва), Маркао (Спартак Москва), Валерий Стрыпейкис (Славия Мозырь), Роман Василюк (Славия Мозырь) 42002 Владимир Бешастных (Спартак Москва) 72003 Кристиан Тудор (Шериф Тирасполь) 92004 Виталий Дараселия (Динамо Тбилиси) 62005 Георгий Адамия (Нефтчи Баку) 62006 Евгений Селезнёв (Шахтёр Донецк) 52007 Сервер Джеперов (Пахтакор Ташкент), Виталий Родионов (БАТЭ Борисов) 42008 Владимир Юрченко (Зенит Санкт-Петербург) 42009 Ибрагим Рабимов (Регар-ТадАЗ Турсунзаде), Витс Римкус (Вентспилс), Александр Ерохин (Шериф Тирасполь) 42010 Эмиль Кенжесариев (Актобе) 62011 Ģirts Karlsons (Интер Баку) 62012 Садар Азмун (Иран U20) 82013 Андрей Панюков (Россия U21) 62014 Роман Муртазаев (Казахстан U21), Руслан Болов (Россия U21), Абдурасул Рахмонов (Таджикистан U21) 52015 Алексей Евсеев (Россия U21) 52016 Михаил Жабкин (Россия U21) 3

Жазбалар

Турнирдегі ең ірі жеңіс 1998 жылы тіркелді, онда «Спартак» (Ресей) «Вахш Қурғонтеппаны» (Тәжікстан) 19:0 есебімен ұтты. Турнирде ең көп ойын өткізген ойыншы – «Сконто Рига» клубының Михайлс Землинскис, ол турнирде 46 рет қатысты. Бір ойыншының ең көп жеңген титулдарының рекорды – төрт, және оны Киевтің «Динамо» клубынан Олександр Холовко мен Мәскеудің «Спартак» клубынан Дмитрий Хлестов бөліседі. Команданың қатарынан кубокты ең көп жеңген саны – үш, және оны «Спартак» (Ресей, екі рет. 1993, 1994, 1995 жылдары және 1999, 2000, 2001 жылдары) және «Динамо» (Украина. 1996, 1997, 1998 жылдары) командалары иеленді.