Кіріспе

Америкалық актриса Ирен Бордони (16 қаңтар 1885 – 19 наурыз 1953) – франко-американдық актриса және әнші.

Алғашқы жылдар

Бордони Францияның Париж қаласында Сэувер Бордони, тігінші, және Мари Лемониер отбасында дүниеге келген. 19 ғасырдағы суретші Фрэнсис Милле – "Титаник" апатында қаза тапқан оның үлкен ағасы. Ол бірнеше жыл бойы Париж сахнасында және үнсіз фильмдерде бала актер ретінде өнер көрсетті, сондай-ақ театр агенті Андре Шарломен келісімшарт жасады. Бордони 13 жасында Париждегі Variétés театрында алғаш рет сахнаға шықты. 1907 жылдың 28 желтоқсанында "S.S. La Provence" кемесімен АҚШ-қа сапар шекті. Театрлық өмірбаяндықтарда Бордонидің туған жылы 1895 жыл деп көрсетілген, бірақ оның нақты туған жылы 1885 жыл. 1907 жылы АҚШ-қа келген кезде кемедегі жолаушылар тізімінде ол 22 жаста болған. Алдымен ол әкесі бұрын қоныстанған деп хабарланған Невада штатындағы Рино қаласына барды.

Бродвей

Бордони өзінің Бродвей дебютін Шуберт бауырларының «Бродвейден Парижге» қойылымында Зимний сад театрында жасады және Анна Хелдтің француздық тартымдылығы мен континенттік әдемілігінің жалғастырушысы болды. Ол «Мисс ақпарат» (1915) және «Хитчи Ку» (1917 және 1918) қойылымдарында ойнады. 1919 жылы көрермендер Бордониді Бижу театрында Х. Б. Уорнермен бірге «Ұйықтас серіктестерде» көрді. 1920 жылы оның «керемет дауысы мен есімділігі» Орталық театрдағы «Сіз болғандай» қойылымын безендірді. Бордони 1922 жылы Бродвейдегі «The French Doll at the Lyceum» шоуында Джордж Гершвиннің «Do It Again» әнін ойнап, көпке таныстырды. Шоудың атауы оның лақап аты болды. Ол сондай-ақ Айвери Хопвудтың «Көкжонды қыз» (1923) және «Жылаңаш қыз» (1925) пьесаларында ойнады. Бұл туралы «Нью-Йорк Таймс» газетінің театр сыншысы: «Мисс Бордони туралы көп рет айтылған нәрсені ғана айтуға болады. Оның дауысы, акценті және әсіресе, оның көздері бұрынғыдай тартымды» деді. Әуесқой қоңыр көздерімен және көңілді мінезімен танымал Ирен Бордони музыкалық театрда 1928 жылғы Коул Портердің «Париж» мюзиклінің жұлдызы ретінде есімдеріне түсірілді, онда «Let's Do It (Let's Fall in Love)» әні орындалды, ол Портердің алғашқы үлкен жетістігі болды. Бордони Ирвинг Арронсон мен оның Commanders тобымен бірге Коул Портердің «Let's Misbehave» әнін көптеген рет тікелей эфирде және радиода орындады. Ән бес фильмнің саундтрегіне енді, соның ішінде «Сіз әрқашан секстен не білгіңіз келді (*бірақ сұрауға қорқасыз)» (1972), «Аспаннан ақша» (1981) және «Бродвейдегі оқтар» (1994) фильмдеріне кірді. Кейін Портер Бордонидің есімін «You're the Top» («Сен Ирен Бордонидің көзісің») әнінің мәтініне қосты. Бродвейдегі мансабында Бордони әрқашан ең сәнді киімдерді, соның ішінде Эрте жасаған костюмдерді киді. Осы кезеңде Бордони Lucky Strike темекісінің жарнамаларында «Мен кішкентай болу үшін Lucky темекісін тартамын» деген сөзбен пайда болды, бұл 1920 жылдары әйелдердің темекі тартуының күрт өсуіне себеп болды деген пікір бар. Бордони өзінің танымал жарғақ шашын киді, оны танымал етуге көмектесті, шын мәнінде оның «бейнесін» оның жанкүйерлері ғана емес, сонымен қатар 1920 жылдардың соңындағы Бродвейдің жас жұлдызы Клодетт Колберт та сәтті көшірді. Ол 57-ші көшеде филиалын ашқан W. D. Hutton қор брокерінің алғашқы тұтынушысы болды. 1930 жылдары ол көптеген эстрадалық бағдарламаларда қонақ әнші болды, сондай-ақ «RKO сағаты» бағдарламасында өнер көрсетті. Бордони Атлантиканың екі жағындағы көрермендерді қуантты, мысалы, 1939 жылы Лондонның Вест-Эндесінде Ирвинг Берлиннің «Бүгін таңғы керемет күн» қойылымында.

Голливудта

Бордони 1928 жылы «Уорнер Бразерс Шоу оф Шоус» фильмінде Голливудта алғаш рет ойнады. 1929 жылы оның Бродвейдегі «Париж» пьесасы сөйлейтін фильмге бейімделді, ол да «Париж» деп аталды, онда ол өзінің басты рөлін қайта ойнады. Фильм дискідегі Vitaphone дыбыс жүйесімен және ерте Technicolor түсірілді. Сол жылы Бордони Ал Брайан мен Эд Уорд жазған «Жәй ғана бір сағаттық махаббат» әнін Даррил Ф. Занук өндірген «Уорнер Бразерс» фильмі «Шоу оф Шоус» үшін орындады. 1932 жылы Макс Флейшер оны «Жәй ғана гиголо» атты анимациялық фильміне (Screen Song) шақырды. Оның американдық сахнаның маңызды жұлдызы екендігі соншалық, Коул Портер «You’re The Top» әнінде «Irene Bordoni-дің көздерісің» деген сілтеме жасады. 1930 жылдары ол сахнада өнер көрсетуін жалғастырды және «Уорнер Бразерс» музыкалық комедиялық фильмінде тағы ойнады. 1940 жылы Бордони Ирвинг Берлиннің «Луизиана сатып алу» мюзиклімен Бродвейдегі тағы бір үлкен жетістікке қол жеткізді және Paramount Pictures фильмі «Луизиана сатып алу» (1941) фильмінде рөлін қайта ойнады, онда Боб Хоуп та ойнады. 1951 жылы ол «Оңтүстік Тынық мұхиты» мюзиклінің ұлттық гастрольдік сапарында «Қанды Мэри» рөлінде тағы бір жетістікке жетті.

Жеке өмір

Бордони 1917 жылы ажырасқан актер Эдгар Бекманға үйленген. Ол 1918 жылғы 24 қазанда Бродвей продюсері және лирик Э. Рей Гоцке қайта үйленді, ол оның көптеген Бродвей шоуларын өндірді (және оның қарындасы Дороти Гоц Ирвинг Берлиннің бірінші әйелі болған), бірақ олар 1929 жылы ажырасты. Халықаралық деңгейде танымалдылығының шарықталу кезеңінде ол Нью-Йорктің әсемделіп жатқан аудандарында үйлерде тұрды: 230 West End Avenue-ден бастап 108 East 78th Street-ке, содан кейін 104 East 40th Street-ке дейін, сондай-ақ Париж мен Монте-Карлода да үйлері болды. Ол 1920 жылдары Флоридадағы жер бағасының өсу кезінде Палм-Бичте жылжымайтын мүлікке инвестиция жасады. Бордони кейіннен театр агенті және продюсер Эйвери Галлен Богпен (1896–1951) байланыста болды. Ол 1953 жылғы 19 наурызда Манхэттендегі еврейлік естелік ауруханасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорктің Хартсдейл қаласындағы Фернклиф зиратында жерленді.