Морис Шевалие: Француз әншісі, актер және артисінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Француз әншісі, актері және ойын-сауық шебері (1888–1972)

Морис Огюст Шевалье (12 қыркүйек 1888 – 1 қаңтар 1972) – француз әншісі, актері және ойын-сауық шебері. Ол ең әйгілі "Livin' In The Sunlight", "Valentine", "Louise", "Mimi" және "Thank Heaven for Little Girls" әндерімен, сондай-ақ "The Love Parade", "The Big Pond", "The Smiling Lieutenant", "One Hour with You" және "Love Me Tonight" фильмдерімен танымал. Оның айрықша белгісі – қайықшы шапқысы және смокинг. Шевалье Парижде дүниеге келген. Ол жасөспірім шағында қара жұмыс істемей, ерте жасынан әнші және биші ретінде көпшілік алдында өнер көрсетіп, музыкалық комедияның жұлдызы атанды. 1909 жылы ол сол кездегі Францияның ең танымал әртісі Фрегельмен серіктес болды. Олардың қарым-қатынасы қысқа болғанымен, ол Марсельдегі "Альказар" театрында мим және әнші ретінде алғашқы маңызды рөлін орындауға мүмкіндік алды, бұл үшін француз театр сыншыларынан жоғары баға алды. 1917 жылы ол джаз бен рэгтайммен танысып, Лондонға барып, "Palace" театрында жаңа жетістіктерге қол жеткізді. Содан кейін ол Америка Құрама Штаттарына гастрольдік сапармен барды, онда американдық композиторлар Джордж Гершвин мен Ирвинг Берлинмен танысып, 1922 жылы "Деде" опереттасын Бродвейге әкелді. Ол актерлік өнерге қызығушылық танытып, "Деде" фильмінде сәтті ойнады. 1928 жылы ол Голливудқа барып, "Париж кінәсіздері" фильмінде алғашқы американдық рөлін ойнады. 1930 жылы ол "The Love Parade" (1929) және "The Big Pond" (1930) фильмдеріндегі рөлдері үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік актер" номинациясына ұсынылды, бұл оның "You Brought a New Kind of Love to Me" және "Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight" әндері арқылы алғашқы үлкен американдық жетістіктерін камтамасыз етті. 1957 жылы ол 20 жылдан астам уақыттан кейін түскен алғашқы голливудтық фильмі "Кешке астан сүйіспеншілік" фильмінде пайда болды. 1958 жылы ол Лесли Карон және Луи Жорданмен бірге "Джиджи" фильмінде ойнады. 1960 жылдардың басында ол сегіз фильмде түсті, оның ішінде 1960 жылы "Can Can" және келесі жылы "Fanny". 1970 жылы ол Диснейдің "Аристокаттар" фильмінің атау әнін орындап, кино индустриясына соңғы үлесін қосты. 1972 жылдың 1 қаңтарында Парижде өзін-өзі өлтіруге талпынғаннан кейін қайтыс болды.

Maurice Auguste Chevalier (; 12 September 1888 – 1 January 1972) was a French singer, actor, and entertainer. He is perhaps best known for his signature songs, including "Livin' In The Sunlight", "Valentine", "Louise", "Mimi", and "Thank Heaven for Little Girls", and for his films, including The Love Parade, The Big Pond, The Smiling Lieutenant, One Hour with You, and Love Me Tonight. His trademark attire was a boater hat and tuxedo. Chevalier was born in Paris. He made his name as a star of musical comedy, appearing in public as a singer and dancer at an early age before working in menial jobs as a teenager. In 1909, he became the partner of the biggest female star in France at the time, Fréhel. Although their relationship was brief, she secured him his first major engagement, as a mimic and a singer in l'Alcazar in Marseille, for which he received critical acclaim by French theatre critics. In 1917, he discovered jazz and ragtime and went to London, where he found new success at the Palace Theatre. After this, he toured the United States, where he met the American composers George Gershwin and Irving Berlin and brought the operetta Dédé to Broadway in 1922. He developed an interest in acting and had success in Dédé. When talkies arrived, he went to Hollywood in 1928, where he played his first American role in Innocents of Paris. In 1930, he was nominated for the Academy Award for Best Actor for his roles in The Love Parade (1929) and The Big Pond (1930), which secured his first big American hits, "You Brought a New Kind of Love to Me" and "Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight". In 1957, he appeared in Love in the Afternoon, which was his first Hollywood film in more than 20 years. In 1958, he starred with Leslie Caron and Louis Jourdan in Gigi. In the early 1960s, he made eight films, including Can Can in 1960 and Fanny the following year. In 1970, he made his final contribution to the film industry where he sang the title song of the Disney film The Aristocats. He died in Paris, on 1 January 1972, from complications of a suicide attempt.

Ерте өмір

Шевалье 1888 жылдың 12 қыркүйегінде Парижде, француз үй суретшісі Виктор Шарль Шевалье (1854–1916) мен бельгиялық (фламанд) тегінен келген Жозефина Ван Ден Бош (1852–1929) отбасында дүниеге келді. Оның екі бауыры болды: Чарльз (1877–1938) және Пол (1884–1969). Алкогольге құмар Виктор 1896 жылы отбасын тастап кетті, Жозефинаны балаларын бағып-қағуға және оларға өзі ғана қарауға қалдырды; ол ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге мәжбүр болды және 1898 жылы шаршап ауруханаға түсті. Чарльз, үлкен ұлы, жауапкершіліктің бір бөлігін өз мойнына алды, бірақ 1900 жылы үйленді, соның салдарынан анасы Морис пен Полға өзі ғана қарауға мәжбүр болды. Пол жұмыс іздеуге мәжбүр болды және ақырында металл өңдеу фабрикасында жұмыс тапты. Осы уақыт ішінде ағалар аналарымен тығыз байланыста болды, оны "La Louque" деп лақап ат қойды, кейіннен Морис өзінің Марнс-ла-Кокетке деген құрметтің нышаны ретінде осы атты берді. Акробат болуға ниеттенген Морис он жасында мектепті тастады, бірақ ауыр жарақат алғаннан кейін бұл арманынан бас тартуға көндірілді. Ол бірнеше мамандықтарды сынап көрді: ағаш шеберлігіне оқушы, электрик, баспагер және тіпті қуыршақ суретшісі. Шевалье ақырында матрас фабрикасында жұмыс таба алды және өнерге қызығушылық танытты. 1900 жылы жазылғаннан кейін, ол жақын жердегі кафе иесіне өнер көрсетуге ұсыныс жасады. Шевалье онда өзінің алғашқы әнін орындады – "V'la Les Croquants", бірақ оның орындалуы күлкіге ұшырады, өйткені ол үш октава жоғары ән шырқады. Көңілі қалған Морис үйіне қайтты, онда анасы мен бауыры Пол оны осы істен қол үзбеуге шақырды. Ол кафеде ақысыз ән айтуды жалғастырды, содан кейін театр өкілі оны байқап, жергілікті мюзиклге қатысуға кеңес берді. Шевалье рөлді алып, мимик және әнші ретінде танымал бола бастады. Марсельдегі "Альказар" театрындағы өнерінің сәттілігінен кейін, ол Парижге оралғанда, оны құрметпен қарсы алған көпшілік күтіп тұрды. 1909 жылы ол Францияның ең танымал әйел жұлдызы Фрегельмен серіктес болды. Алайда, оның алкоголизм мен есірткіге тәуелділігі салдарынан олардың қарым-қатынасы 1911 жылы аяқталды. Кейін Шевалье осы кезеңде кокаинге тәуелді болғанын айтты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыста тұтқынға түскенде, есірткіге қол жеткізе алмағандықтан, бұл әдеттен құтылды. Фрехельмен ажырасқаннан кейін, ол 36 жастағы Мистингеттпен қарым-қатынас бастады. 1917 жылы Шевалье "Париж казиносының" жұлдызына айналды және британдық және американдық әскерлердің алдында өнер көрсетті. 1928 жылы дыбыс киноға енген кезде, ол Голливудта дебют жасады. Ол Paramount Pictures компаниясымен келісімшартқа қол қойып, "Париждің кінәсіздері" фильмінде алғашқы американдық рөлін ойнады. Ол режиссер Эрнст Любичпен бірлесіп жұмыс істеді. Ол Paramount компаниясының "Paramount on Parade" (1930) атты кинофильміне қатысты. Шевалье Paramount компаниясымен келісімшартта болған кезде, оның есімі соншалықты танымал болды, оның паспорты Маркс ағайындыларының "Monkey Business" (1931) фильмінде пайда болды. Бұл сахнада әр бауыр Шевалье паспортын пайдаланады және олар әнші екенін айту арқылы кемеден жасырын қашуға тырысады, "You Brought a New Kind of Love to Me" әнінің "Егер бұлбұлдар сен сияқты ән айта алса" деген сөздерін ерекше орындайды. 1931 жылы Шевалье Клодетт Колберт пен Мириам Хопкинспен бірге "Күлкілі лейтенант" мюзиклінде ойнады, бұл фильм сәтті болды. 1932 жылы ол Жаннет Макдональдпен бірге Paramount компаниясының "One Hour With You" мюзиклінде ойнады. Жастармен ойнамайтын кезде, ол өзін өте жалғыз сезінді және Адольф Менжу мен Шарль Бойердің серігін іздеді, олар да француз, бірақ Шевальеден әлдеқайда білімді болды. Бойер оны өнер галереяларымен және жақсы әдебиетпен таныстырды, ал Шевалье оны дәмді адам ретінде үлгі алуға тырысты. Бірақ кейде ол өзінің ішкі жан дүниесіндегі ащы және кедейлікте өмір сүрген көше баласы сияқты "бұрынғы өміріне" оралып кететін. Ағылшын тілінде өнер көрсеткенде, ол әрқашан күшті француз акцентін қоятын, бірақ оның қалыпты ағылшын тілі еркін және америкалыққа ұқсас естілетін. 1937 жылы Шевалье биші Нита Раяға үйленді. Ол "Paris en Joie" ревюі сияқты бірнеше жетістіктерге қол жеткізді. Бір жылдан кейін ол "Amours de Paris" спектаклінде өнер көрсетті. Оның әндері "Prosper" (1935), "Ma Pomme" (1936) және "Ça fait d'excellents français" (1939) сияқты үлкен хитке айналды.

Chevalier was born on September 12, 1888, in Paris to Victor Charles Chevalier (1854–1916), a French house painter, and Joséphine (née Van Den Bossche, 1852–1929) a lace maker of Belgian (Flemish) descent. He had two brothers, Charles (1877–1938) and Paul (1884–1969). Victor, an alcoholic, deserted the family in 1896, leaving Joséphine to feed and take care of the children on her own; forced to work much longer hours, she was hospitalized for overwork in 1898. Charles, the eldest, took over some responsibilities but was married in 1900, leaving his mother to take care of Maurice and Paul on her own. Paul was forced to find work, and eventually secured a job at a metal engraving factory; the brothers became very close with their mother during this time, nicknaming her "La Louque", which Maurice would later name his Marnes la Coquette estate after. Determined to be an acrobat, Maurice left school aged ten but was convinced to abandon this after a severe injury. He tried a number of other jobs: a carpenter's apprentice, an electrician, a printer, and even as a doll painter. Chevalier was eventually able to hold down a job at a mattress factory, and became interested in performing; while daydreaming his finger was crushed in a machine and he was forced to stop working. While recovering, in 1900, he offered his services as a performer to the skeptical owner of a nearby cafe. Chevalier performed his first song there, V'la Les Croquants, although his performance was met with laughter as he had sung three octaves too high. Discouraged, Maurice returned home, where his mother and brother Paul encouraged him to continue practicing. He continued singing, unpaid, at the café until a member of the theatre saw him and suggested he try for a local musical. Chevalier got the part, and began to make a name as a mimic and a singer. His act in l'Alcazar in Marseille was so successful, on his return to Paris he was met by an admiring crowd. In 1909, he became the partner of the biggest female star in France, Fréhel. However, due to her alcoholism and drug addiction, their liaison ended in 1911. Chevalier later said that he became addicted to cocaine during this time, a habit he was able to quit because he had no access to the drug as a prisoner of war in World War I. After splitting with Fréhel, he then started a relationship with 36 year old Mistinguett at the Folies Bergère,

In 1917, Chevalier became a star in le Casino de Paris and played before British soldiers and Americans. When sound arrived, he made his Hollywood debut in 1928. He signed a contract with Paramount Pictures and played his first American role in Innocents of Paris. He collaborated with film director Ernst Lubitsch. He appeared in Paramount's all star revue film Paramount on Parade (1930). While Chevalier was under contract with Paramount, his name was so recognized that his passport was featured in the Marx Brothers film Monkey Business (1931). In this sequence, each brother uses Chevalier's passport, and tries to sneak off the ocean liner where they were stowaways by claiming to be the singer—with unique renditions of "You Brought a New Kind of Love to Me" with its line "If the nightingales could sing like you". In 1931, Chevalier starred in a musical called The Smiling Lieutenant with Claudette Colbert and Miriam Hopkins. it proved a successful film. In 1932, he starred with Jeanette MacDonald in Paramount's film musical One Hour With You, When not playing around with young chorus girls, he actually felt quite lonely, and sought the company of Adolphe Menjou and Charles Boyer, also French, but both much better educated than Chevalier. Boyer in particular introduced him to art galleries and good literature, and Chevalier would try to copy him as the man of taste. But at other times, he would 'revert to type' as the bitter and impoverished street kid he was at heart. When performing in English, he always put on a heavy French accent, although his normal spoken English was quite fluent and sounded more American. In 1937, Chevalier married the dancer Nita Raya. He had several successes, such as his revue Paris en Joie in the Casino de Paris. A year later, he performed in Amours de Paris. His songs remained big hits, such as "Prosper" (1935), "Ma Pomme" (1936) and "Ça fait d'excellents français" (1939).

Екінші дүниежүзілік соғыс

Шевалье 1940 жылы неміс нацистік әскерлері басып алғаннан кейін, мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы өнер көрсетуді жалғастырды. Ол еврей әйелі, оның ата-анасы және бірнеше достарымен бірге Францияның оңтүстігіндегі еркін аймаққа шегінді. Осы кезеңде "Ça sent si bon la France" және "Paris sera Toujours Paris" сияқты патриоттық әндер кең танылғандыққа ие болды, ал ол қайырымдылық кештерін ұйымдастырып, қарсылық қозғалысын қолдау үшін ақша жинады. Шевалье Виши Франциясымен ынтымақтастық жасайтынтарға өнер көрсетуден үнемі бас тартты және ауруға шалдыққандай болып көрінді. Бірақ, әйелі мен оның ата-анасының қауіпсіздігі үшін алаңдағандықтан, ол кейін келісімге келісуге мәжбүр болды. Ол ынтымақтастық жасайтын Radio Paris радиостанциясында өнер көрсетуден бас тартты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзі тұтқынға алынған лагерьдегі соғыс тұтқындарына өнер көрсетуге келісті. Бұл өнер көрсетуі үшін он француз тұтқыны босатылды. 1942 жылы Шевалье Германиямен ынтымақтастық жасаған француздықтардың тізіміне енгізілді, олар соғыс кезінде немесе соғыстан кейін өлтірілуге тиіс болды. Сол жылы ол Канн қаласына жақын Ла-Боккаға көшіп, қыркүйекте астанаға оралды. 1944 жылы одақтас әскерлер Францияны азат еткен кезде Шевалье ынтымақтастық жасады деген айып тағылды. 1969 жылы Оскарға ұсынылған француз деректі фильмі "Le chagrin et la pitié" (Қайғы мен өкініш) туралы сын тұрғысынан қарастырған Саймон Хеффер, "Морис Шевалье ағылшын тілді көрермендерге өзі ынтымақтастық жасамағанын толыққанды жалғандықпен түсіндірген видеоклипке" назар салды. Алайда, өз елінде ол әлі де халыққа кеңінен танымал болды. 1946 жылы ол Нита Раядан ажырасып, 58 жасында өмірбаянын жазуға кірісті, бірақ оны аяқтауға көп жыл кетті. Ол өнер туындыларын жинап, сурет салумен айналысты және Рене Клердің "Le silence est d'or" (Man About Town) (1946) фильмінде түсті. 1952 жылы ол Парижге жақын Марн-ла-Кокетте үлкен мүлікті сатып алып, анасының лақап атының құрметіне оны Ла-Лук деп атады. 1952 жылы ол үш баласы бар ажырасқан Жани Мишельспен қарым-қатынас бастады. 1954 жылы Маккарти дәуірі аяқталғаннан кейін Шевалье АҚШ-қа қайта оралды. Оның алғашқы толық американдық гастрольдік сапары 1955 жылы өтті, онда Вик Шоен аранжировка жасап, музыкалық жетекші болды. Билли Уайлдердің Одри Хепберн мен Гэри Купер қатысқан "Керемет түстен кейін махаббат" (1957) фильмінде түсті. 1957 жылы Шевалье Джордж Истманның кино өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін сыйлығымен марапатталды. Ол Лесли Карон мен Гермиона Гингольдпен бірге "Gigi" (1958) мюзиклінде ойнады, олар "I Remember It Well" әнін ортақ орындады, сондай-ақ бірнеше Уолт Дисней фильмдерінде түсті. Келесі жылы, 1968 жылдың 1 қазанында ол өзінің қоштасу турнесін жариялады. Шевалье туралы тарихи жаңалықтар кадрлары 1969 жылы Марсель Офюльстің "Қайғы мен өкініш" атты деректі фильмінде пайда болды. Соғыс жылдары түсірілген қысқа фильмде, фильмнің екінші бөлігінің соңында, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жоғалып кеткенін түсіндірді, өйткені сол кезде оның өлімі туралы әңгімелер тарады, және ол нацистермен ынтымақтастық жасағанын жоққа шығарды. Оның "Sweepin' the Clouds Away" әні "Paramount on Parade" (1930) фильмінің тақырыптық әндерінің бірі болды және фильмнің екінші бөлігінің соңғы титрлерінде ойнатылды. 1970 жылы, зейнеткерлікке шыққаннан кейін екі жыл өткен соң, әнші-күйшілер Ричард М. және Роберт Б. Шерман оны Диснейдің "Аристокаттар" фильмінің тақырыптық әнін орындауға көндірді, бұл оның кино индустриясына соңғы үлесі болды.

Chevalier continued performing for as long as he could freely, retreating to the free zone in the south of France with his Jewish wife and her parents as well as some friends following the 1940 invasion by German Nazi troops. During this time, patriotic songs such as "Ça sent si bon la France" and "Paris sera Toujours Paris" became popular, and he held charity balls and performed to raise money for resistance efforts. Chevalier consistently refused to perform for the Vichy France collaborators, and feigned illness, but eventually, out of fear for the safety of his wife and her parents, he reluctantly agreed to a deal. He refused to perform on the collaborating station Radio Paris, but agreed to perform for prisoners of war at the very camp in which he had been incarcerated during World War I. The performance was given in exchange for the release of ten French prisoners. In 1942, Chevalier was named on a list of French collaborators with Germany to be killed during the war, or tried after it. That year he moved to La Bocca, near Cannes, but returned to the capital city in September. In 1944 when Allied forces freed France, Chevalier was accused of collaboration. In a review of the 1969 Oscar nominated documentary film about French collaboration Le chagrin et la pitié (The Sorrow and the Pity), Simon Heffer draws attention to "a clip of Maurice Chevalier explaining, entirely dishonestly, to an anglophone audience how he had not collaborated." In his own country, however, he was still popular. In 1946, he split from Nita Raya and, at the age of 58, began writing his memoirs, which took many years to complete. He started to collect and paint art, and acted in Le silence est d'or (Man About Town) (1946) by René Clair. In 1952, he bought a large property in Marnes la Coquette, near Paris, and named it La Louque, as a homage to his mother's nickname. He started a relationship in 1952 with Janie Michels, a young divorcee with three children. In 1954, after the McCarthy era abated, Chevalier was welcomed back in the United States. His first full American tour was in 1955, with Vic Schoen as arranger and musical director. The Billy Wilder film Love in the Afternoon (1957) with Audrey Hepburn and Gary Cooper,

In 1957, Chevalier was awarded The George Eastman Award, given by George Eastman House for distinguished contribution to the art of film. Chevalier appeared in the movie musical Gigi (1958) with Leslie Caron and Hermione Gingold, with whom he shared the song "I Remember It Well", and several Walt Disney films. The following year, on October 1, 1968, he announced his farewell tour. Historical newsreel footage of Chevalier appeared in the 1969 Marcel Ophüls documentary The Sorrow and the Pity. In a wartime short film near the end of the film's second part, he explained his disappearance during World War II, as rumors of his death lingered at that time, and he emphatically denied any collaboration with the Nazis. His theme song, "Sweepin' the Clouds Away", from the film Paramount on Parade (1930), was one of the film's theme songs and was played in the end credits of the second part. In 1970, two years after his retirement, songwriters Richard M. and Robert B. Sherman convinced him to sing the title song of the Disney film The Aristocats, which ended up being his final contribution to the film industry.

Өлім және жерлеу

Шевалье ересек кезінде депрессиядан жиі зардап шекті. 1971 жылдың 7 наурызында ол барбитураттарды көп мөлшерде қабылдап, өзін-өзі өлтіруге тырысты. Жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілген Шевалье құтқарылды, бірақ дәрінің салдарынан бауыры мен бүйрегі зардап шекті. Келесі айларда ол есте сақтау қабілетінің нашарлауына, созылмалы шаршауға шалдықты және көп уақытын жалғыз өткізді. 12 желтоқсанда ауырып қалды және Париждің Некер ауруханасына жеткізіліп, диализге жатқызылды. 30 желтоқсанда дәрігерлер оның бүйректері диализге жауап бермейтінін хабарлады. Ол трансплантацияға мүмкіндігі болмағандықтан, өмірін сақтап қалу үшін соңғы рет операция жасалды. Бірақ операция сәтсіз аяқталды; Шевалье 1972 жылдың 1 қаңтарында 83 жасында бүйрек операциясынан кейін жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Ол Францияның Париж қаласының сыртындағы Марнс-ла-Кокеттегі қорымда, анасы "Ла Лукпен" бірге жерленген. Шевалье Голливуд Даңқы аллеясында, 1651 Vine Street мекенжайында жұлдызы бар. Автор Майкл Фридланд 1981 жылы жарық көрген Шевалье туралы өмірбаянында 1960 жылдары Шевальеге жақын болған актер Феликс Паке, оның байлығына қол жеткізу үшін барлық достары мен туыстарынан қол үзгенін айтты. Фридланд Паке, Шевальден он сегіз жас кіші, поштаны ұстап алып, оның қайтыс болғанға дейінгі айларда Морис туралы денсаулық ақпаратын жасырған деп мәлімдейді.