Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полихлорлы нафталин (ПХН) – нафталинды хлормен өңдеу нәтижесінде алынған өнімдер. Оның жалпы химиялық формуласы C10H8−(m+n)Cl(m+n). Саудалық ПХН – 75-ке дейін компоненттер мен қосалқы өнімдердің араласпасы. Материал хлорлану дәрежесіне қарай май немесе балауыз тәрізді қатты күйде болуы мүмкін. ПХН бұрын электр сымдарының оқшаулағыш жабындары ретінде, сондай-ақ басқа да мақсаттарда қолданылған, бірақ қазіргі уақытта оның қолданылуы көбінесе тоқтатылған.
Polychlorinated naphthalene (PCN) are the products obtained upon treatment of naphthalene with chlorine. The generic chemical formula is C10H8−(m+n)Cl(m+n). Commercial PCNs are mixtures of up to 75 components and byproducts. The material is an oil or a waxy solid, depending on the degree of chlorination. PCNs were once used in insulating coatings for electrical wires, as well as other applications, but their use has been largely phased out.
Өндіріс
PCN-дер 1910 жылдар шамасында Еуропа мен АҚШ-та көп көлемде өндіріле бастады. Еуропадағы ең көп таралған өнімдер Германиядағы «Bayer» компаниясы шығарған «Nibren waxes» деп аталды. Басқа еуропалық PCN саудалық атаулары: Seekay (Ұлыбритания, ICI компаниясынан), Clonacire (Франция), Cerifal (Италия) және Woskol (Польша). АҚШ-та ең көп таралған PCN өнімдері Halowax деп аталды, олар сол аттас Нью-Йорк компаниясынан шыққан, кейін «Union Carbide» компаниясына тиесілі болды, содан кейін Питтсбург, ПА қаласындағы «Koppers» компаниясы, қазіргі «Beazer East» компаниясы бақылауға алды. PCN-нің шамалы мөлшері орман өрттері сияқты табиғи процестер арқылы да бөлінуі мүмкін болғанымен, олардың өнеркәсіптік қолданылуы қоршаған ортада жиналу қарқынын 10 000 есе немесе одан да көп арттырды.
PCNs started to be produced for high volume uses around 1910 in both Europe and the United States. In Europe the largest volume products were called Nibren waxes, made in Germany by Bayer. Other European PCN tradenames included Seekay (UK, from ICI), Clonacire (France), Cerifal (Italy) and Woskol (Poland). In the United States, the largest volume PCN products were called Halowax, from a New York company of the same name that was later owned by Union Carbide and then taken over by Koppers of Pittsburgh, PA, now Beazer East. Although trace amounts of PCNs may be released by natural processes such as wildfires, their industrial uses increased the apparent rates of accumulation in the environment by factors of 10,000 or more.
Қауіпсіздік
Коммерциялық өндірістің шамамен 20 жылы өткен соң, ПКН-ге ұшыраған жұмысшыларда денсаулыққа қауіпті жағдайлар тіркелді: хлоракне және жұмысшылардың өліміне әкелетін бауыр аурулары. 1937 жылы Гарвардтың халық денсаулығы мектебінде осы қауіптер тақырыбында конференция өткізілді, ал 1940 жылға дейін ПКН қауіптерін қарастыратын бірнеше жарияланым жарық көрді. Молекуласында үш немесе одан көп хлор бар ПКН-дер, көбінесе, азырақ хлорлыларға қарағанда қауіптірек деп есептелді, бірақ хлордың максималды саны сегізге жақындағанда қауіп азаяды. ПКН қауіптерін анықтау мен мемлекеттік реттеу арасында шамамен 40 жылдық үзіліс болды. АҚШ-та 1976 жылдан кейін, Улы заттарды бақылау туралы заң қабылдануынан кейін ПКН-ге ұшырау күрт төмендеді. Ірі жабдық өндірушілері өз өнімдерінде ПКН-ді қолдануды тоқтатты, ал ірі ПКН өндірушілері қызметін тоқтатты. 1983 жылға қарай әлемдік ПКН өндірісі дерлік тоқтады, тек сынақтар мен зерттеулер үшін шағын мөлшерде ғана қолданылды. Соңғы жылдарға дейін DuPont компаниясы Солтүстік Ирландияда пентахлорнафталенді пайдаланып Neoprene FB синтетикалық резеңкесін өндірді. Қатерлі ісіктерге шалдығу қаупі күдік тудырды, бірақ әзірге дәлелденген жоқ. Қазіргі уақытта ПКН-ге қатысты алаңдаушылықтардың бірі – олардың қалдықтарды өртеудің қосалқы өнімдері ретінде шығарылуы.
After about 20 years of commercial production, health hazards began to be reported in workers exposed to PCNs: chloracne, and liver disease that led to deaths of workers. A conference about the hazards was organized at Harvard School of Public Health in 1937, and several more publications dealing with PCN hazards appeared before 1940. PCNs containing three or more chlorines per molecule have typically been found more hazardous than those with fewer, but as the maximum of eight is approached, hazards appear to decrease. There was a lag of about 40 years between disclosure of PCN hazards and government regulation. In the U. S. exposure to PCNs was drastically reduced after 1976, following enactment of the Toxic Substances Control Act. Major equipment manufacturers banned PCNs in their products, and major PCN producers discontinued operations. By 1983 worldwide PCN production had almost halted except for small amounts used in testing and research. Until recent years duPont produced a synthetic rubber, Neoprene FB, made in Northern Ireland using pentachloronaphthalene. Increased cancer risks have been suspected but so far not shown. Current concerns about PCNs include their release as byproducts of waste incineration.
Биоаккумуляция
2013 жылы Орнықты органикалық ластаушы заттар туралы Стокгольм конвенциясы бойынша құрылған Орнықты органикалық ластаушы заттарды қарау комитетінің 9-шы мәжілісінде, осы Конвенцияның А және С қосымшаларына енгізу үшін ди-, три-, тетра-, пента-, гекса-, гепта- және окта- хлорланған нафталиндер ұсынылды. Кейбір полихлорирленген нафталиндер (ПХН) күн сәулесінің әсерінен және кейбір микроорганизмдердің баяу әрекетінен ыдырай алады, бірақ көптеген ПХН қоршаған ортада ұзақ сақталады. 80 жылдан астам қолданысқа түсіп, жүз мыңдаған тонна көлемде өндірілгеннен кейін ПХН қалдықтары кеңінен тараған.
In 2013, the 9th meeting of the Persistent Organic Pollutants Review Committee, established under the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants proposed di ,tri ,tetra ,penta ,hexa , hepta and octa chlorinated napthalenes, for listing in Annexes A and C to that Convention. While some PCNs can be broken down by sunlight and, at slow rates, by certain microorganisms, many PCNs persist in the environment. After more than 80 years of use and total production of several hundred thousand tons, PCN residues are widespread.