Кіріспе

Жоғары жұмыс уақытымен жүйелер, ә. і. "әрқашан қосулы"

Жоғары қолжетімділік (HA) – жүйенің сипаттамасы, ол келісілген деңгейдегі операциялық өнімділікті, әдетте жұмыс уақытын, қалыптыдан ұзақ мерзімге қамтамасыз етуге бағытталған. Модернизация осы жүйелерге тәуелділікті арттырды. Мысалы, ауруханалар мен деректер орталықтары күнделікті қызметтерін орындау үшін жүйелерінің жоғары қолжетімділігін қажет етеді. Қолжетімділік – пайдаланушылардың қызмет немесе тауар алуға, жүйеге кіруге, жаңа тапсырма беруге, қолданыстағы тапсырманы жаңартуға немесе өзгертуге, алдыңғы тапсырманың нәтижелерін алуға мүмкіндігін білдіреді. Егер пайдаланушы жүйеге кіре алмаса, ол пайдаланушының көзқарасы бойынша қолжетімсіз болып табылады. Әдетте, "тоқтау уақыты" термині жүйенің қолжетімсіз кезеңдерін білдіреді.

Негізгі қағидалар

Сенімділік инженериясында жоғары қолжетімділікке қол жеткізуге көмектесетін жүйелерді жобалаудың үш қағидасы бар. Жеке сәтсіздік нүктелерін жою. Бұл жүйеге қосымша мүмкіндіктерді қосуды немесе құруды білдіреді, сонда компонент бұзылған жағдайда бүкіл жүйе бұзылмайды. Сенімді ауысу. Қосымша мүмкіндігі бар жүйелерде ауысу нүктесінің өзі жеке сәтсіздік нүктесіне айналуы мүмкін. Сенімді жүйелер сенімді ауысуды қамтамасыз етуі керек. Сәтсіздіктерді олар пайда болатын кезде анықтау. Егер жоғарыда аталған екі қағида сақталса, пайдаланушы ешқашан сәтсіздікті байқамауы мүмкін, бірақ техникалық қызмет көрсету оны міндетті түрде анықтауы керек.

Жоспарланған және жоспарланбаған жұмыс істемеу уақыты

Жоспарланған және жоспарланбаған жұмыс тоқтауын ажыратуға болады. Әдетте, жоспарланған жұмыс тоқтауы жүйе жұмысын бұзатын және қазіргі орнатылған жүйе дизайнымен болдырмау мүмкін емес техникалық қызмет көрсетудің нәтижесі болып табылады. Жоспарланған жұмыс тоқтауына жүйелік бағдарламалық жасақтаманы жаңартулар, қайта жүктеуді қажет ететін немесе жүйе конфигурациясының өзгерістері, қайта жүктеуден кейін ғана күшіне енетін өзгерістер кіруі мүмкін. Жалпы, жоспарланған жұмыс тоқтауы әдетте логикалық, басқарушылық бастамамен туындаған оқиғаның нәтижесі болып табылады. Жоспарланбаған жұмыс тоқтауы әдетте аппараттық немесе бағдарламалық жасақтаманың істен шығуы сияқты физикалық оқиғалардан немесе қоршаған ортаның аномалиясынан туындайды. Жоспарланбаған жұмыс тоқтауының мысалдарына қуат көзінің үзілуі, процессордың (CPU) немесе жедел жадтың (RAM) компоненттерінің (немесе басқа аппараттық компоненттердің) істен шығуы, температураның артуына байланысты өшірілу, логикалық немесе физикалық желілік қосылымның үзілуі, қауіпсіздік бұзушылықтары, сондай-ақ әртүрлі қосымшалардың, аралық бағдарламалық қамтамасыз етудің және операциялық жүйелердің істен шығуы жатады. Егер пайдаланушыларды жоспарланған жұмыс тоқтауы туралы ескертуге болады, онда бұл айырмашылық пайдалы. Бірақ егер нақты жоғары қолжетімділік қажет болса, жұмыс тоқтауы жоспарланған немесе жоспарланбаған болсын, жұмыс тоқтауы болып саналады. Көптеген есептеу орталықтары қолжетімділік есептеулерінен жоспарланған жұмыс тоқтауын алып тастайды, оның есептеу пайдаланушыларына тигізер әсері аз немесе мүлдем жоқ деп есептейді. Осылайша, олар өте жоғары қолжетімділікке қол жеткізгенін мәлімдей алады, бұл үздіксіз қолжетімділік туралы иллюзия тудыруы мүмкін. Шынымен үздіксіз қолжетімділікті қамтамасыз ететін жүйелер салыстырмалы түрде сирек кездеседі және құны жоғары, көбінесе кез келген бір сәтсіздік нүктесін жоятын және аппараттық, желілік, операциялық жүйелерді, аралық бағдарламалық қамтамасыз етуді және қосымшаларды онлайн режимінде жаңартуға, түзетуге және алмастыруға мүмкіндік беретін арнайы, мұқият жобаланған жүйелерді пайдаланады. Кейбір жүйелер үшін жоспарланған жұмыс тоқтауы маңызды емес, мысалы, кеңсе ғимаратындағы жүйе түнде барлығы үйлеріне кеткеннен кейін тоқтатылса.

Проценттік есептеу

Қолжетімділік әдетте белгілі бір жылдағы жұмыс істеу уақытының пайызы ретінде көрсетіледі. Төмендегі кестеде жүйе үздіксіз жұмыс істеуі керек екенін ескере отырып, нақты бір қолжетімділік пайызы үшін рұқсат етілетін тоқтау уақыты көрсетілген. Қызмет деңгейі туралы келісімдер көбінесе айлық есеп айырысу циклдарына сәйкес қызметтік кредиттерді есептеу үшін айлық тоқтау уақытына немесе қолжетімділікке сілтеме жасайды. Төмендегі кестеде берілген қолжетімділік пайызына сәйкес жүйе қанша уақытқа қолжетімсіз болатыны көрсетілген.

Қолжетімділік %Тоқтау уақыты жылынаТоқтау уақыты тоқсанынаТоқтау уақыты айынаТоқтау уақыты аптасынаТоқтау уақыты күніне (24 сағат)90% ("бір тоғыз")36.53 күн9.13 күн73.05 сағат16.80 сағат2.40 сағат95% ("бір тоғыз бес")18.26 күн4.56 күн36.53 сағат8.40 сағат1.20 сағат97% ("бір тоғыз жеті")10.96 күн2.74 күн21.92 сағат5.04 сағат43.20 минут98% ("бір тоғыз сегіз")7.31 күн43.86 сағат14.61 сағат3.36 сағат28.80 минут99% ("екі тоғыз")3.65 күн21.9 сағат7.31 сағат1.68 сағат14.40 минут99.5% ("екі тоғыз бес")1.83 күн10.98 сағат3.65 сағат50.40 минут7.20 минут99.8% ("екі тоғыз сегіз")17.53 сағат4.38 сағат87.66 минут20.16 минут2.88 минут99.9% ("үш тоғыз")8.77 сағат2.19 сағат43.83 минут10.08 минут1.44 минут99.95% ("үш тоғыз бес")4.38 сағат65.7 минут21.92 минут5.04 минут43.20 секунд99.99% ("төрт тоғыз")52.60 минут13.15 минут4.38 минут1.01 минут8.64 секунд99.995% ("төрт тоғыз бес")26.30 минут6.57 минут2.19 минут30.24 секунд4.32 секунд99.999% ("бес тоғыз")5.26 минут1.31 минут26.30 секунд6.05 секунд864.00 миллисекунд99.9999% ("алты тоғыз")31.56 секунд7.89 секунд2.63 секунд604.80 миллисекунд86.40 миллисекунд99.99999% ("жеті тоғыз")3.16 секунд0.79 секунд262.98 миллисекунд60.48 миллисекунд8.64 миллисекунд99.999999% ("сегіз тоғыз")315.58 миллисекунд78.89 миллисекунд26.30 миллисекунд6.05 миллисекунд864.00 микросекунд99.9999999% ("тоғыз тоғыз")31.56 миллисекунд7.89 миллисекунд2.63 миллисекунд604.80 микросекунд86.40 микросекунд99.99999999% ("он тоғыз")3.16 миллисекунд788.40 микросекунд262.80 микросекунд60.48 микросекунд8.64 микросекунд99.999999999% ("он бір тоғыз")315.58 микросекунд78.84 микросекунд26.28 микросекунд6.05 микросекунд864.00 наносекунд99.9999999999% ("он екі тоғыз")31.56 микросекунд7.88 микросекунд2.63 микросекунд604.81 наносекунд86.40 наносекунд

Жұмыс істеу уақыты мен қолжетімділік жиі бірінің орнына бірін қолданылады, бірақ олар әрқашан бірдей нәрсені білдірмейді. Мысалы, жүйе желілік ақаулық жағдайында қызметтері "қолжетімді" болмаса да, "жұмыс істеп" тұруы мүмкін. Немесе бағдарламалық қамтамасыз етуді күтіп-ұстау жүйесі жүйе әкімшісімен жұмыс істеуге "қолжетімді" болуы мүмкін, бірақ оның қызметтері соңғы пайдаланушы немесе клиент үшін "жұмыс істемей" көрінуі мүмкін. Сондықтан терминдердің нысаны маңызды: талқылау серверлік жабдық, серверлік операциялық жүйе, функционалдық қызмет, бағдарламалық қызмет/процесс немесе осыған ұқсас нәрсеге қатысты болса, жұмыс істеу уақыты мен қолжетімділік сөздерін синоним ретінде қолдануға болады, егер талқылаудың нысаны біртұтас және тұрақты болса ғана.

Бес-бес жадыға салу

Қарапайым есте сақтау ережесі бойынша, 5 тоғыздық жүйе жылына шамамен 5 минут тоқтау уақытын қамтамасыз етеді. Одан басқа нұсқаларды 10-ға көбейту немесе бөлу арқылы алуға болады: 4 тоғыздық – 50 минут, ал 3 тоғыздық – 500 минут. Керісінше, 6 тоғыздық – 0,5 минут (30 секунд), ал 7 тоғыздық – 3 секунд.

"Керектіліктері 10" трюгі

"Тоғыздық" қолжетімділік пайызы үшін рұқсат етілген істен шығу уақытын есептеу үшін тағы бір есімдік тәсіл – күніне секундтар формуласын қолдану. Мысалы, 90% ("бір тоғыз") көрсеткішін береді, демек рұқсат етілген істен шығу уақыты күніне секунд. Сондай-ақ, 99,999% ("бес тоғыз") көрсеткішін береді, демек рұқсат етілген істен шығу уақыты күніне секунд.

Өлшем және түсіндіру

Қолжетімділікті өлшеу белгілі бір дәрежеде түсіндіруді қажет етеді. Жыл емес жылда 365 күн жұмыс істеген жүйе, ең жоғалаған сәтте 9 сағатқа созылған желілік ақаулықтан зардап шегуі мүмкін; пайдаланушылар қауымдастығы жүйені қолжетімсіз деп қарастырса, жүйе әкімшісі 100% жұмыс уақытын мәлімдейді. Дегенмен, қолжетімділіктің нақты анықтамасын ескере отырып, жүйенің қолжетімділігі шамамен 99,9% немесе үш тоғызды (8760 сағаттың ішінде 8751 сағат қолжетімді уақыт) құрайды. Сондай-ақ, жүйелердің өнімділігінде мәселелер туындағанда, жүйелер жұмыс істеуін жалғастырғанның өзінде де пайдаланушылар оларды толық немесе ішінара қолжетімсіз деп санауы мүмкін. Сол сияқты, белгілі бір қолданба функцияларының қолжетімсіздігі әкімшілерге байқалмауы мүмкін, бірақ пайдаланушылар үшін өте ауыр салдарға әкелуі мүмкін – нағыз қолжетімділікті өлшеу кешенді болуы керек. Қолжетімділікті анықтау үшін өлшеу қажет, мүмкіндігінше, өте жоғары қолжетімділікке ие жан-жақты бақылау құралдарымен ("инструментациямен") өлшеу керек. Егер инструментация жеткіліксіз болса, күндіз-түні үлкен көлемде транзакцияларды өңдейтін жүйелер, мысалы, кредиттік карталарды өңдеу жүйелері немесе телефон станциялары, сұраныстың уақытша азаюына ұшырайтын жүйелерге қарағанда, кем дегенде пайдаланушылар тарапынан жақсырақ бақыланады. Баламалы өлшем – еңіс-төмендік арасындағы орташа уақыт (MTBF).

Жақын байланысты ұғымдар

Қалпына келтіру уақыты (немесе жөндеудің болжамды уақыты (ETR), сондай-ақ қалпына келтіру уақыты мақсаты (RTO) қолжетімділікпен тығыз байланысты, яғни жоспарланған тоқтау үшін қажетті жалпы уақыт немесе жоспарланбаған тоқтаудан толық қалпына келтіруге қажетті уақыт. Тағы бір өлшем – қалпына келтірудің орташа уақыты (MTTR). Кейбір жүйелік құрылымдар мен қателерде қалпына келтіру уақыты шексіз болуы мүмкін, яғни толық қалпына келтіру мүмкін емес. Мұндай мысалдың бірі – екінші апаттық қалпына келтіру дерек орталығы болмаған жағдайда дерек орталығы мен оның жүйелерін жоятын өрт немесе су тасқыны. Тағы бір байланысты ұғым – деректердің қолжетімділігі, яғни дерекқорыштар мен басқа да ақпарат сақтау жүйелері жүйелік транзакцияларды дұрыс тіркеп, хабарлай алады. Ақпаратты басқару көбінесе әртүрлі қателік жағдайлардағы қабылданатын (немесе нақты) деректер жоғалуын анықтау үшін деректердің қолжетімділігіне немесе қалпына келтіру нүктесі мақсатына жеке назар аударады. Кейбір пайдаланушылар қолданба қызметтерінің тоқтауына төтеп бере алады, бірақ деректерді жоғалтуға төтеп бере алмайды. Қызмет деңгейі туралы келісім ("SLA") ұйымның қолжетімділік мақсаттары мен талаптарын ресми түрде бекітеді.

Әскери басқару жүйелері

Жоғары қолжетімділік – пилоттықсыз көлік құралдары мен автономды теңіз кемелерінің басқару жүйелері үшін басты талаптардың бірі. Егер басқару жүйесі істен шығып қалса, Ground Combat Vehicle (GCV) немесе ASW Continuous Trail Unmanned Vessel (ACTUV) жоғалып қалуы мүмкін.

Жүйенің құрылысы

Жалпы жүйелік жобаға қосымша компоненттерді қосу жоғары қолжетімділікке қол жеткізуге бағытталған күш-жігерді әлсіретуі мүмкін, өйткені күрделі жүйелерде өзінен-өзі көбірек ықтимал сәтсіздіктер бар және оларды дұрыс іске асыру қиын. Кейбір сарапшылар ең жоғары қолжетімді жүйелер қарапайым архитектураға (бір ғана, жоғары сапалы, көп мақсатты физикалық жүйе, кешенді ішкі аппараттық артықшылықпен) сәйкес келеді деген теорияны алға тартса да, мұндай архитектураның бүкіл жүйені жаңарту және операциялық жүйені жаңарту үшін тоқтату қажеттігінен кемшілігі бар. Жүйелердің жетілдірілген жобалары қызмет көрсетуді тоқтатпай жүйелерді жөндеуге және жаңартуға мүмкіндік береді (мысалы, жүктеме теңгерімдеу және автоматты ауыстыру). Жоғары қолжетімділік күрделі жүйелерде жұмысын қалпына келтіру үшін адамның араласуын азайтады, себебі істен шығудың ең көп таралған себебі – адам қателігі. Артықшылық жоғары деңгейдегі қолжетімділікпен жүйелерді құру үшін қолданылады (мысалы, ұшақтардың ұшу компьютерлері). Мұндай жағдайда ақауларды жоғары дәрежеде анықтау және ортақ себептерге байланысты ақауларды болдырмау қажет. Артықшылықтың екі түрі бар: белсенді артықшылық және пассивті артықшылық. Пассивті артықшылық өнімділіктің төмендеуін өтеу үшін жобаға жеткілікті қосымша қуатты қосу арқылы жоғары қолжетімділікке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ең қарапайым мысал – екі бөлек қозғалтқышы және екі бөлек винті бар қайық. Қозғалтқыш немесе винтінің біреуі істен шыққан жағдайда да қайық бағытына қарай қозғалады. Күрделі мысалға электр қуатын беруді қамтитын ірі жүйедегі бірнеше артық қуат өндіру қондырғыларын жатқызуға болады. Жеке компоненттердің істен шығуы, егер оның нәтижесіндегі өнімділіктің төмендеуі жүйенің жалпы спецификация шегінен аспаса, ақау болып есептелмейді. Активті артықшылық күрделі жүйелерде өнімділіктің төмендеуіне жол бермей жоғары қолжетімділікке қол жеткізу үшін қолданылады. Бірнеше бірдей элементтер бір жобаға енгізіледі, сондай-ақ ақауларды анықтау және дауыс беру схемасын қолдана отырып, істен шыққан элементтерді автоматты түрде айналып өтуге мүмкіндік беретін жүйені қайта конфигурациялау әдісі қарастырылады. Бұл әдіс байланысқан күрделі есептеу жүйелерінде қолданылады. Интернет маршрутизациясы осы саладағы Бирман және Джозефтің алғашқы жұмыстарының нәтижесі болып табылады. Активті артықшылық жүйеге күрделі ақаулық түрлерін енгізе алады, мысалы, қате дауыс беру логикасының салдарынан жүйенің үнемі қайта конфигурациялануы. Нөлдік тоқтау уақытымен жүйелерді жобалау, модельдеу және симуляция нәтижесіндегі орташа істен шығу аралығы жоспарланған техникалық қызмет көрсету, жаңарту шаралары немесе жүйенің қызмет ету мерзімі аралығынан әлдеқайда асып түсетінін білдіреді. Нөлдік тоқтау уақыты кейбір ұшақ түрлері мен көптеген байланыс спутниктері үшін қажетті үлкен артықшылықты қамтиды. Глобалды позициялау жүйесі – нөлдік тоқтау уақытымен жүйеге мысал. Ақаулықты диагностикалау жүйесі шектеулі артықшылығы бар жүйелерде жоғары қолжетімділікке қол жеткізу үшін қолданылады. Жөндеу жұмыстары ақаулық индикаторы іске қосылғаннан кейін ғана қысқа уақыт ішінде жүргізіледі. Ақаулық тек қана миссияның маңызды кезеңінде орын алса ғана маңызды болып саналады. Ірі жүйелердің теориялық сенімділігін бағалау үшін модельдеу және симуляция қолданылады. Мұндай модельдердің нәтижелері әртүрлі жобалау нұсқаларын бағалау үшін пайдаланылады. Жүйенің толыққанды моделі құрылады және компоненттерді алып тастау арқылы модель сынақтан өтеді. Артықшылықты симуляциялау N x критерийлерін қамтиды. N жүйедегі компоненттердің жалпы санын білдіреді. x жүйені сынау үшін қолданылатын компоненттердің санын білдіреді. N-1 дегеніміз, модель бір компоненті істен шыққан барлық мүмкін комбинациялар бойынша жұмысын бағау арқылы сынақтан өтеді. N-2 дегеніміз, модель бір мезгілде екі компоненті істен шыққан барлық мүмкін комбинациялар бойынша жұмысын бағау арқылы сынақтан өтеді.

Қол жеткізбеу шығындары

1998 жылғы IBM Global Services компаниясының баяндамасында, 1996 жылы жұмыс істемей қалған жүйелер американдық кәсіпорындарға өнімділік пен кірістің жоғалтуынан 4,54 миллиард долларлық шығын келтіргені бағаланды.