Кіріспе
Зимбабведегі сауда және кеңсе кешені
Истгейт орталығы – Зимбабведің Хараре қаласының орталық бөлігінде орналасқан сауда орталығы және кеңсе ғимараты. Оны Мик Пирс жобалаған. Желдету және толыққанды табиғи тәсілдермен салқындату үшін жобаланған бұл ғимарат, әлемде осы деңгейдегі табиғи салқындатуды қолданған алғашқы ғимараттардың бірі болуы мүмкін. Ол 1996 жылы Роберт Мугабе даңғылы мен Екінші көшесінің қиылысында ашылды және 5,600 м² сауда алаңы, 26,000 м² кеңсе алаңы және 450 автомобильге арналған тұрақ ұсынады.
Жылуды реттеуді жобалау
Eastgate орталығының дизайны "үлкен шыны блоктан" әдейі бас тарту болып табылады. Шыны кеңсе ғимараттарын жайлы температурада ұстау әдетте қымбатқа түседі, қыста көп мөлшерде жылыту, ал жазда салқындату қажет. Олар ауаны қайта пайдалануға бейім, қымбат кондицияланған атмосфераны ішінде ұстап тұруға тырысып, ғимарат ішінде ауаның ластану деңгейінің жоғарылауына себеп болады. Жасанды кондициялау жүйелеріне күтім жасау қиын, ал Зимбабведе бастапқы жүйе мен көптеген қосалқы бөлшектерді импорттау қажет, бұл валюталық резервтерді бекер шығындауға алып келеді. Сондықтан архитектор Мик Пирс басқаша жол таңдады. Хараре теңіз деңгейінен биік орналасқандықтан, тропиктік аймақта болғанына қарамастан, қоңыржай климатқа ие, және күндізгі температураның ауытқуы 10-14°C құрайды. Бұл жасанды кондициялауға қарағанда механикалық немесе пассивті салқындату жүйесін тиімді балама ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Пассивті салқындату
Пассивті салқындату күндіз жылуды жинақтап, түнде температура төмендеген кезде оны сыртқа шығарады. Күннің басталуы: ғимарат салқын. Күндіз: машиналар мен адамдар жылу тудырады, ал күн сәулесі шашырады. Жылу ғимараттың құрылыс материалымен сіңіріледі, ол жоғары жылу сыйымдылығына ие, сондықтан ішкі температура біртіндеп көтеріледі, бірақ айтарлықтай емес. Кешкі уақыт: сыртқы температура төмендейді. Жылы ішкі ауа шахталар арқылы желдетіледі, бұған желдеткіштер көмектеседі, сонымен қатар, тығыздығы төмен болғандықтан табиғи түрде жоғары көтеріледі, ал ғимараттың төменгі бөлігінен тығыз салқын ауа тартылады. Түнде: бұл процесс жалғасады, салқын ауа еден плиталарындағы қуыстар арқылы ағып, ғимараттың құрылыс материалы келесі күнді бастау үшін қажетті температураға жеткенше ағып тұрады. Пассивті салқындату арқасында Eastgate, дәстүрлі салқындату жүйесімен салыстырылғанда энергияның тек 10% -ын ғана пайдаланады. Белсенді салқындату кезінде орталыққа температураны сақтау үшін дәстүрлі салқындату жүйесіне қарағанда 35% аз энергия жұмсалады. Eastgate Вестминстер сарайының қарамағысында орналасқан Лондонның Порткуллис үйімен (2001) үлгі ретінде алынған. Жүйеге сүйенетін ерекше алып шахталар жақсы көрінеді.
Дәстүрлі шешімдерді қазіргі заманғы пайдалану
Жақсы жұмыс істеу үшін ғимарат өте мұқият жобалануы керек. Компьютерлік модельдеу мен талдаудан кейін инженерлік фирма Ове Аруп Пирске ережелерді берді. Олар сыртқы қабырғаларға тікелей күн сәулесі түспеуі керектігін және солтүстік жаққа қараған қасбеттегі [жазғы күн бағыты] терезелердің қабырғаға қатынасы 25%-дан аспауы керектігін айтты. Олар энергия тұтыну мен жылуды азайту үшін жасанды және табиғи жарық арасында тепе-теңдік орнатуды сұрады. Дыбыс ластануы және ауаның болжамсыз қысымы мен температурасы себепті барлық терезелер герметикалық жабылуы керек еді, олар желдету жүйесіне сүйенді. Ең бастысы, терезелер жарықты сүзгілеуге арналған болуы керек, жарықты, шуды және қауіпсіздікті бақылап тұруы тиіс. Осы мақсатта терезелерде реттелетін жалюзилер қарастырылған, бірақ Пирс терезелер мен қабырғаларға тікелей күн сәулесі түспеуі үшін терең шатырларды да қолданды. Африкадағы дәстүрлі шешім – терең шатырлар, олар жазғы күннің күшті сәулесінен қабырғаларды толығымен қорғайды, ал қысқы күннің төмен сәулесі ғимаратты таңертең жылытуға мүмкіндік береді. Бұдан әрі, Африканың осы аймағы үшін пассивті салқындату жүйелері өте тиімді, себебі адамдар осы туралы ойлап табудан бұрын, жергілікті термиттер пассивті салқындатуды пайдаланған. Термиттердің қоршауларында жоғарғы және бүйір жағынан ауа шығаратын түтікшелер бар, ал қоршаудың өзі желді ұстауға бейімделген. Жел соққанда, жер астындағы негізгі қуыстардан ыстық ауа құрылыстан сыртқа шығарылады, ал термиттер ауа ағынын бақылау үшін туннельдерді ашып немесе жауып көмектеседі.