Кіріспе

Генри Перселлдің жартылай операсы "Фейрлік патшайым" (1692; Перселл каталогының нөмірі Z.629) – Генри Перселлдің жартылай операсы; "Қайта жаңғырудың керемет қойылымы". Либретто – Уильям Шекспирдің "Жазғы түнгі арман" комедиясының анонимді бейімделуі. Алғаш рет 1692 жылы қойылған "Фейрлік патшайым" Перселлдің 35 жасында қайтыс болуына үш жыл бұрын жазылған. Оның өлімінен кейін ноталар жоғалып, тек ХХ ғасырдың басында ғана қайта табылды. Перселл Шекспирдің мәтінін музыкаға салған жоқ; керісінше, ол бірінші актіден басқа әр актідегі қысқа маскаларға музыка жазды. Пьесаның өзі де он жетінші ғасырдың драмалық конвенцияларына сәйкес сәл жаңартылды, бірақ сөйленген мәтін Шекспирдің түпнұсқасымен бірдей. Маскалар пьесамен тура емес, метафоралық тұрғыдан байланысты. Көптеген сыншылар олардың пьесамен ешқандай қатысы жоқ екенін айтады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, Гимн – Неке құдайы бейнеленген маскамен аяқталатын опера, Уильям III және Мэри II-нің он бесінші неке мерейтойына арналған. Бірнеше драматургтердің бірлесіп жұмыс істеуі де мүмкін. Әртүрлі билерге хореографияны Джозиас Прист жасады, ол сонымен қатар "Диоклесиан" және "Король Артур" пьесаларында жұмыс істеді, сондай-ақ "Дидо мен Эней" операсымен байланысты болды. Түпнұсқа қойылымды сипаттайтын хатта Титания мен Оберон рөлдерін сегіз немесе тоғыз жастағы балалар орындағаны көрсетілген. Көптеген феялар да балалардың рөлінде болған болуы мүмкін; бұл қойылымға деген көзқарасымызға әсер етеді.

Контекст және талдау

Диоклезиан (1690) және Король Артур (1691) операларының зор табысынан кейін Пурселл 1692 жылы «Фейри королевасын» жазды. Пурселлдің «Бірінші» және «Екінші музыкасы» тыңдаушылар орындарына отырғанда орындалды. «Акт әуендері» актілер арасында ойнатылады, себебі перде әдетте қойылымның басында көтеріліп, соңына дейін түсірілмейді. 1-ші актіден кейін әр акт қысқа симфониямен (3–5 минут) басталады. «Фейри королевасына» жататын жартылай операның ағылшын дәстүрі пьесадағы музыканың көп бөлігін мистикалық жандар арқылы енгізуді талап ететін, пасторальдық немесе мас кейіпкерлер бұл ереженің шегінен тыс болатын. «Фейри королевасындағы» барлық маскалар Титания немесе Оберон ұсынады. Бастапқыда 1-ші актіде музыка болған жоқ, бірақ туындының үлкен сәттілігіне байланысты ол 1693 жылы қайта қойылды, ол кезде Пурселл «Мас ақын» сахнасын және кейін жұмыста тағы екі әнді қосты: «Ердің жұмсақ рухтары» және «Ақтану». Жоғарыда айтылғандай, әр маска сол актідегі пьесадағы оқиғамен метафоралық түрде байланысты. Осылайша, 2-ші актіде «Түн және Ұйқы» бар, бұл орынды, себебі осы актта Оберон «сүйіспеншілік гүлінің» күшін пайдаланып, түрлі махаббаттарды шатастыру жоспарлайды, сондықтан «Құпиялылық, жұмбақ және т.б.» сияқты аллегориялық тұлғалардың сиқырлы түнді бастауы тиімді. 3-ші актідегі Боттонға арналған маскада метаморфозалар, шынайы және ойдан туған махаббат әндері және олар көрінетіндей емес жандар бар. 4-ші актінің соңындағы Оберон мен Титания арасындағы келісім маскасы соңғы масканың көрінісі болып табылады. Сахна король Уильямның хоббиін білдіретін фонтандар бағына ауысады, содан кейін Оберон «Бұл ғашықтардың үйлену күнін жарылқасын» дейді. «Төрт маусым» король Уильям мен Мэридің некесі жыл бойына бақытты болады деп айтады, «Күнге салют айтайық» / «Король Оберонның туған күні». Англия патшалары дәстүрлі түрде күнмен теңестірілді (Оберон = Уильям. Қызығы, Уильям мен Мэри оның туған күнінде (4 қараша) үйленді). Соңғы маскадағы қытай сахнасы Мэри патшайымның әйгілі қытай жинағына құрмет көрсету болып табылады. Жоғарыда көрсетілген бақ және экзотикалық жануарлар король Уильямды суретке қайтарады, ал Гимннің әні олардың некесін мадақтайды, сонымен қатар сахналық нұсқау (Марияның) қытай вазаларын (Уильямның) апельсин ағаштарымен сахнаның алдына әкеледі, бұл символизмді толықтырады. Бұл Пурселлдің барокколық контрапункттің ағылшын стилін толыққанды меңгергенін, сондай-ақ итальяндық ықпалдарды сіңіргенін көрсетеді. «Ақтану», «Үш рет бақытты ғашықтар» және «Естіңдер! Эхолы ауа» сияқты бірнеше ариялар өздерінің бастапқы контекстінен тыс көптеген әншілердің репертуарына енген. «Фейри королевасы» оркестрі екі тіл сырнайынан, екі гобойдан, екі трубадан, литаврадан, скрипкалық аспаптардан және клавесиннен тұрады.

Рөлдер

Мопса рөлін бастапқыда сопрано орындаған; алайда Пурселлдің кейінгі түзетуінде ол "Әйел киімімен Mr. Пейт" деп көрсетілген, бұл күлкілі эффект тудыру және Коридон мен Мопса арасындағы диалогтағы "Жоқ, жоқ, жоқ, жоқ, жоқ; мүлдем сүйіспеу" деген рефренге назар аудару мақсатында болған. Дегенмен, драмалық сәйкестік үшін, Мопсаның пародиалық рөлін фальцетист орындаған болуы ықтимал, ал екі ер адам альтысы үшін дуэттің ("Фифтер мен кларьондарды қосыңыз") болуы осы туынды үшін фальцетистер қолданылғанын көрсетеді. Ән салмайтын кейіпкерлердің тізімі үшін "Жазғы түнгі арман" қараңыз, Пурселлдің либретто авторы алып тастаған Гипполитаны қоспағанда. +RoleVoice typeПремьералық құрам, 2 мамыр 1692 ж.Мастық ақынБассБірінші ЖұлдызСопраноЕкінші ЖұлдызСопраноТүнСопраноЖұмбақСопраноМэри ХоджсонҚұпияКонт-тенорҰйқыБассКоридонБассМопсаСопрано/Конт-тенорНимфаСопраноОберонға қызмет ететін 3 адам1 сопрано, 2 конт-тенорФоебсТенорКөктемСопраноЖазКонт-тенорКүзТенорҚысБассЮнонаСопраноҚытайлық ер адамКонт-тенорҚытайлық әйел, ДафнаСопраноГименБассХор: Жұлдыздар және қызметшілер.

Қысқаша мазмұны

Пьесаның сюжеті үшін «Жазғы түнгі арман» деген бетке қараңыз. Мұнда тек музыкасы бар көріністердің қысқаша сипаттамасы келтірілген.

Маск I (Ашулы ақын)

Музыкаға қойылған алғашқы көрініс Титания Обероннан, кішкентай үнді баласына иелік ету туралы даудан кейін кететін болған. Оның екі перисі ауылдың сұлулығы туралы ән айтады ("Кел, кел, кел, кел, қаладан шығайық"). Маскүнем, сөйлеуі дұрыс емес ақын "Күңгірді толтыр" деп ән шырқап кіреді. Көптеген адамдар бұл көрініс Томас д'Урфейдің мінез-құлқына негізделген деп есептейді. Дегенмен, бұл Элькана Сетлді де әжуалауы мүмкін, өйткені ол да кекештенген және 1910 жылғы өмірбаянындағы қателік салдарынан ұзақ уақыт бойы либретто авторы деп саналған.

Маска II (Түн және ұйқы)

Ол Оберон Пакқа Димитрийдің көзін махаббат суымен майлауды бұйырғаннан кейін басталады. Титания мен оның әсем әйелдері көңілді шашу шалып ("Көктегі барлық әншілер келіңіз"), ал Түн ("Міне, тіпті Түн"), Құпия ("Құпияның әні"), Сырын ("Бір ғажайып түн") және Ұйқы ("Жұп-жұм, енді үнсіздік, бәрі үндемей тұрыңыз") оларды ұйықтатып, жағымды армандарға беріледі.

Masque III (Corydon және Mopsa)

Титания Боттомға (қазір есек басымен) ғашық болды, бұл Оберонды қуантты. Нимфа махаббаттың ләззаты мен қиындықтары туралы ән салады ("Егер махаббат – тәтті құмарлық болса"), ал бірнеше биден кейін Титания мен Боттомды екі шөп шабушы, Коридон мен Мопсаның, ақымақтықпен және махаббатқа толы әңгімелері көңілді етеді.

Masque IV (Фебус және төрт маусым)

Ол Титания сиқырынан арылғаннан кейін басталады, Оберонның туған күнін тойлауға арналған қысқаша ойын-сауықпен ("Енді түн" және жоғарыда аталған "Құбырлар мен дорнайлар") ашылады, бірақ негізінен бұл Фейб құдайының ("Қатал қыс келгенде") және Төрт Маусымның (Көктем; "Міне, мәңгілік алғыс айтатын көктем", Жаз; "Міне, жаз", Күз; "Менің алуан түрлі далаларыма қараңыз" және Қыс; "Енді қыс ақырындап жақындап келеді") маскарады.

Masque V (Шығым және гимен)

Тесейге ғашықтардың ормандағы бақиғалары айтылғаннан кейін, ол Юнонаның "Үш рет бақытты ғашықтар" деген эпиталамиуммен ән салуымен басталады, одан кейін әйел "Шағым" ("О, маған жылауға рұқсат етіңіз") әнін орындайды. Қытайлық ер адам мен әйел өз әлемінің қуаныштары туралы бірнеше ән айтады. ("Осылайша, көңілсіз әлем", "Осылайша бақытты және еркін" және "Иә, Ксанси"). Тағы екі қытай әйелі Гимненді шақырады, ол некелік бақытты жырлайды, осылайша "Жазғы түнгі арман" пьесасының үйлену тақырыбын Уильям мен Мэридің мерейтойымен байланыстырады.