Кіріспе

Мыс бірліктеріндегі қысым немесе CUP, және оған байланысты қорғасын бірліктеріндегі қысым немесе LUP – атыс қаруларының камералық қысымын бағалау үшін ішкі баллистика саласында қолданылатын қысым өлшемдерін білдіретін терминдер. Бұл терминдер қысым мәндерінің мыс және қорғасын сындырғыш өлшегіштермен өлшенгенін көрсету үшін конвенция бойынша қабылданған. Соңғы жылдары олар камерадағы қысымды дәлірек өлшейтін және көбінесе айтарлықтай жоғары қысым мәндерін беретін, қазіргі заманғы пьезоэлектрлік қысым өлшегіштерге алмастырылды. Бұл номенклатура шатасуды және әртүрлі типтегі қысым өлшегіштермен алынған қысым мәндері мен стандарттардың қауіпті алмасуын болдырмау үшін қабылданды. Мысалы, ең жоғары қысымды 300 МПа деп көрсетудің мәні жоқ, ал егер қысым CUP процедурасы бойынша өлшенсе, онда ол 300 МПа (CUP) деп белгіленуі керек. Қысым – күштің ауданға бөлінуі ретінде анықталатын негізгі физикалық параметр. Авоирдупойс жүйесінде қысымның бірлігі – шаршы дюймге фунт күш, ал қазіргі SI жүйесінде – паскаль (шаршы метрге тең Ньютон). Сондықтан, мыс сындырғыш өлшегішпен өлшенген камерадағы қысым британдық императорлық және АҚШ стандартты жүйелерінде psi (CUP), метрикалық жүйеде бар (CUP), ал SI жүйесінде MPa (CUP) ретінде көрсетіледі.

Әдістеме

Қысымды CUP және LUP бірліктерімен бағалау арнайы ұсақтағыш тапанша арқылы жүзеге асырылады, ол мұқият дайындалған және калибрленген мыс немесе қорғасын цилиндрді ұсақтау үшін поршеньге қолданылатын қысымды пайдаланады. Деформацияның мөлшері, дюйм шаршыына фунттармен өлшенген әртүрлі қысымдармен тудырылған ұсақтау мөлшерімен салыстырылады. Мыс цилиндрлер көбінесе тапаншалар мен мылтықтардың патрондарынан туындайтын жоғары қысымдар үшін қолданылады, ал қорғасын цилиндрлер мылтық оқтарынан туындайтын төмен қысымдар үшін қолданылады. Ұсақтағыш тапаншаның камерасында поршеньмен байланысқан тесігі бар, және оқ аталғанда, бұл поршень оқ ату қысымына түседі. Содан кейін поршень калибрленген цилиндрге әсер етіп, оны сәл ұсатады. Ұсатылған цилиндрдің ұзындығы өлшеніп, белгілі бір қысыммен ұсатылған цилиндрлердің ұзындығы көрсетілген кестемен салыстырылады, ал сәйкес күш CUP немесе LUP қысым мәнін көрсетеді. Американдық стандарттау ұйымы – Спорттық қару-жарақ және оқ-дәрі өндірушілер институты (SAAMI) көптеген патрондар үшін CUP қысым деңгейі стандарттарын жариялаған.

CUP және LUP қысымдары мен трансформатор қысымдары

1960 жылдары өлшеу түрлендіргіштері ойлап табылғанға дейін, ұнтақ тапаншалары камералық қысымды бағалаудың жалғыз сенімді әдісі болды. 1960 жылдан бері камералық қысымды өлшеуге арналған арзан, сенімді түрлендіргіштердің қолжетімділігімен, өнеркәсіп көбінесе ұнтақ тапаншаларын пайдаланудан бас тартып, нақты өлшемдер жасауға көшті. Түрлендіргіштерді қолдану практикалық тұрғыдан жылдамырақ, себебі олар оқ атудан кейін мыс немесе қорғасын цилиндрлерді мұқият өлшеуді қажет етпейді. Сонымен қатар, түрлендіргіштер бүкіл оқ ату циклы бойындағы қысымды сәт сайын тіркеуге қабілетті. Осылайша, ұзақ мерзімді перспективада түрлендіргішті пайдалану арзан, өйткені ол ұнтақ тапаншасында бір рет қолданылатын металл цилиндрлерді пайдалануды қажет етпейді, сондай-ақ сынақ нәтижелерін талдауға жұмсалатын еңбекті азайтады. Өлшеу түрлендіргіштеріне көшудің бір салдары, мысалы, 1987 жылғы Speer қайта зарядтау нұсқаулығындағы барлық SAAMI қысымдары CUP бірліктерімен көрсетілген, ал қазіргі анықтамаларда дерлік барлық қысымдар PSI бірліктерімен тізімделген. Тағы бір салдары – конструкциялық шектемелер енді жақсы анықталады, бұл қаруда мыңдаған оқтарды атудың ұзақ мерзімді қауіпсіздігін арттырады. Ұнтақ тапаншаларына негізделген бағалаулармен нақты қауіпсіздік шегін, сынақ үшін таңдалған қаруда ондаған мың оқтарды атудан басқа, дәл бағалау мүмкін емес еді.