Кіріспе

Канзас-Сити метрополиясының, әсіресе Канзас-Сити, Миссуридің сәулет өнерінде әлемдегі ең танымал сәулетшілер мен фирмалардың ірі жұмыстары бар, соның ішінде Макким, Мид және Уайт; Джарвис Хант; Уайт және Уайт; Грэм, Андерсон, Пробст және Уайт; Хойт, Прайс & Барнс; Франк Ллойд Райт; Мис ван дер Роу кеңсесі; Барри Бёрн; Эдвард Ларраби Барнс; Гарри Уиз; және Скидмор, Оуингс & Меррилл. Канзас-Сити, Миссури 1850 жылдары Миссури және Кау өзендерінің қосылған жерінде құрылды және теміржолдардың, мал базарларының және ет өңдеу өнеркәсібінің дамуымен бірге өсті. Белгілі азаматтар Качество Хилл ауданында қоныстанды және негізінен итальяндық жаңа өрлеу стилінде әдемі үйлер салдырды, бұл стиль ғасыр толуынан кейін де жаңа құрылыстарға үлкен әсер етті. Джордж Кесслердің Канзас-Ситиге арналған қалалық жоспары, кең саябақтар мен бульварлар жүйесімен, «Сұлу қала қозғалысынан» шабыттанды және қалаға терең әсер етті. Қала орталығы 20 ғасыр басындағы құрылыс шарына дейін дамыды, ол Ұлы депрессияға дейін жалғасты. Emporis Канзас-Ситиді арт-деко архитектурасы бойынша АҚШ-тың үздік он қаласының қатарына қосты. Муниципалдық аудитория, Канзас-Сити электр және жарық ғимараты және Джексон округі соты «ұлттың арт-деко қазыналарының үш ең бағалысы» деп аталды. Коммерциялық және тұрғын үйлерді дамытумен айналысатын белгілі кәсіпкер Дж.С.Николс Кантри Клуб Плазасын (Эдвард Бьюлер Делк және Эдвард Таннердің жобасы бойынша) салды және Бостандық ескерткіші (Гарольд Ван Бюрен Магониглдің жобасы бойынша) және Нельсон Аткинс өнер мұражайы (Уайт және Уайт) сияқты мәңгілік сәулеттік ескерткіштерді насихаттауда белсенді болды. Құрылыс өсуінің екінші кезеңі 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейін созылды. Осы кезеңде Канзас-Сити, Миссури, қазіргі заманғы шыныдан жасалған көк үйлердің көп бөлігін алды, соның ішінде Миссуридегі ең биік ғимарат – 623 фут биіктіктегі One Kansas City Place. Кензас штатының Джонсон округіне жаңа қоныстар тарады, жаңа үйлер мен орта биіктіктегі кеңсе ғимараттары Оверленд Парк және Ливудта шоғырланды. Қалалық құлдырау мен қала ішіндегі тоқыраудан кейін Канзас-Ситидің орталығы бірнеше жаңа сәулеттік жобалар арқылы қайта жаңғыртылды. T-Mobile Center аренасы (2007), Power & Light District ойын-сауық кешені (2007), Нельсон Аткинс өнер мұражайына қосылған заманауи өнер туындылары бар Bloch Building (2007), Power & Light District-те орналасқан H&R Block World Headquarters (2006), Crown Center-дің жанындағы 2555 Grand кеңсе ғимараты (2003), Үкіметтік округтегі Чарльз Эванс Уиттакер федералды соты (2000), Қазіргі заманғы өнер мұражайы (1994), Country Club Plaza-ның жанындағы American Century Towers (1991 және 1994), Бартл Холл конгресс орталығының кеңейтілуі, әрқайсысының үстінде өнер туындылары бар 4 мұнараны қосумен (1994), және UMKC Stowers Медициналық зерттеулер институтының жанында орналасқан биотехнология және медициналық орталық (1994) ең танымал және ерекше нысандардың қатарында.

Ертедегі сәулет

Канзас-Ситиде (Миссури штаты) алғашқы биік ғимарат – 1890 жылы аяқталған «Нью-Йорк Лайф» өмірді сақтандыру ғимараты. Оның биіктігі 55 метр, он екі қабаты бар және лифтісі бар алғашқы жергілікті ғимарат. «Нью-Йорк Лайф» ғимараты салынысымен, Канзас-Сити он қабаттан жоғары ғимараттар салудағы ұлттық үрдіске еліктеді. Ғимарат салынып біткеннен кейін елу жыл ішінде қала орталығында және оның төңірегінде он қабаттан асатын елуден астам ғимарат салынды. 1800 жылдардың соңында дамыған Канзас-Ситидің архитектуралық жетекшісі – архитектор Джеймс Оливер Хог. Оның 20 фут биіктіктегі қамалданған мұнаралары, парапет қабырғалары және шотландтық қоршауы 16 ғасыр Еуропасының романдық жаңғыру архитектурасынан шабыт алып, «ежелгі феодалдық қамалдың әсерін» беруге арналған. 1909 жылы доктор Флавел Б. Тиффани («Тиффани Спрингс» негізін қалаушы) Англия мен Шотландияға саяхаттарында көрген замоктардың Тюдор архитектурасына деген құштарлығымен, 2-ші және Лидия көшелеріндегі карьерден алынған қатты тас қабырғалары бар «Миллионерлер қатарынан» көшіп кетті. Канзас-Ситидің ең инновациялық архитекторларының бірі Луис Кертисс «Боли киім компаниясы» ғимаратын жобалады, ол «әлемдегі алғашқы шыны қабырғалы құрылыстардың бірі» ретінде танымал.

Қоғамдық христиан шіркеуі

Бұл Франк Ллойд Райт салған ғимарат Main көшесінде, East 46th Street-те, Country Club Plaza-ның басты сауда ауданының қарсы бетінде орналасқан. 1940 жылдың сәуір айында Community Christian Church Wright-қа келіп, бұрынғы шіркеу ғимараты өрт салдарынан қирағаннан кейін олар үшін жаңа ғимарат жобалауын сұрады. Райт өзінің жобасын параллелограмм негізінде жасады, оның ішінде Johnson Wax компаниясы үшін бұрын жобаланған кейбір ерекшеліктер, сондай-ақ тағы бір бірегей ерекшелік – жарық мұнарасы болды. Құрылыс құнының жоғары болуына байланысты шіркеудің көлемі құрылыс барысында қысқартылды. Аудитория жоспарланған 1200 орыннан 900 орынға дейін азайтылды, көптеген бөлшектер алынып тасталды, ал ғимарат Райттың қарсылығына қарамастан, жеңіл бетонның бір түрі – гунитпен қапталды. Сол кездегі техникалық мүмкіндіктердің шектеулі болуына байланысты жарық мұнарасын салу және жарықтандыру мүмкін болмады. Дегенмен, шіркеу 1942 жылдың 4 қаңтарында пайдалануға берілді және қауымға жақсы қызмет етті. 1994 жылы жарық мұнарасы жоспарланғандай аяқталды. Оның құрамдас бөліктері ғимараттың солтүстік-батыс бұрышында орналасқан перфорацияланған күмбездің ішінде, шіркеу шатырында орналасқан. Мұнара төрт (4) 16 дюймдік ксенон шамдардың 40 000 вольт электр тогымен тұтандырылуы арқылы жасалады, содан кейін параболалық рефлектормен үйлесімде 300 миллион кандела жарық (әр шамға, жалпы 1,2 миллиард кандела) жақын толық бағана түзеді. Мұнара Канзас-Ситидің айналасындағы шақырымдармен көрінеді, ал ауа райына байланысты Плазадан солтүстікке қарай 16 шақырым (10 миль) қашықтықтан көруге болады. Ол жер бетінен кем дегенде 5 шақырым биіктікте тоқтайды, бұл реактивтік ұшақтардың ұшу биіктігінің шамамен жартысы. Жарық мұнарасы діни мерекелерден басқа, жұма, сенбі және жексенбі күндері тұрақты түрде жарықтандырылады және жыл сайынғы Plaza жарық беру рәсімінің маңызды бөлігі болып табылады. Community Christian Church-ке экскурсиялар жұртшылыққа ақысыз ашық.

Қазіргі және постмодерндік сәулет

Канзас-Ситиде 1970-ші жылдары құрылыс шары болды, бұл TWA-ның қаланы өзінің жаңа Boeing 747 паркі мен күтілетін үстін қозғалмайтын көліктер үшін әлемдік хаб ретінде пайдалану жоспарларына байланысты болды. Осы кезеңде Канзас-Сити халықаралық әуежайы TWA талаптарына сәйкес салынды, сондықтан қақпалар көшеден 100 фут (30 м) қашықтықта орналасқан. Hallmark Cards компаниясы Crown Center құрылысын бастады. Қала сондай-ақ Bartle Hall конгресс орталығын салды. Архитектор Хельмут Янның алғашқы маңызды жұмысы – Кемпер Аренаның революциялық дизайны болды, онда көруге кедерлес бағаналар болмады және ол 1976 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентті тарту үшін 18 айда салынды. Бұл дәуірдің үміті 1979 жылы дауыл кезінде Кемпер Аренаның шатыры құлағанда (бірақ ешкім зардап шекпеді) және 1981 жылдың 17 шілдесінде Crown Center-дегі жаңа Hyatt Regency кешеніндегі Hyatt Regency жаяу өткеші құлағанда, адамзат тарихындағы ең ауыр инженерлік апатқа ұшырады. Екі ғимарат та жөнделіп, қазірге дейін пайдаланылуда. Осы апаттардан басқа, TWA қаладан жаңа ашылған Канзас-Сити халықаралық әуежайының терминалдарын кеңейтіп, қайта жаңартуды сұрады, осылайша орталық тексеру пункттерін орнатуға болады. Әуежайды жөндеуге кеткен шығын бюджеттен 100 миллион долларға асып кеткендіктен, қала бас тартты. Нәтижесінде TWA өзінің хабын Сент-Луиске көшірді. 2006 жылы қала қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін 250 миллион долларлық терминалдарды жаңарту жоспарларын жариялады. 1980-ші жылдары ел «модерн» архитектура стилінен (архитектор Людвиг Мис ван дер Рогеден шабыттандырылып), ірі, тікбұрышты құрылымдар салудан «постмодерн» стиліне көшті. Канзас-Ситинің көкжиегіндегі екі ең көзге түсетін постмодерн ғимараты – Town Pavilion (1986 жылы салынған) және One Kansas City Place (1988). One Kansas City Place – қалалық әкімшіліктің шыныдан жасалған үлгісі. Ғимараттың биіктігі негізгі кіреберісінен шпилінің ең жоғарғы нүктесіне дейін 623 футқа жетеді және Миссури штатындағы ең биік кеңсе ғимараты болып табылады.

Канзас қаласының түпнұсқалық сәулеті

Канзас-Ситидің ұлттық архитектураға ең зор әсері – Канзас-Сити стиліндегі стадиондар, олар 1967 жылы Киветт пен Майерс Канзас-Сити Чифс және Канзас-Сити Роялз үшін Труман спорт кешенін жобалаудан бастау алды. Жаңа стадиондардың көп мақсатты ареналар болып салынған дәуірде, Киветт пен Майерс бейсбол мен футболға арналған жеке ареналар жасауды ұсынды, олардың өлшемдері осы спорт түрлеріне ең қолайлы болып, сосын жылмалы шатырмен жабылған. Осы модельді барлық ірі лига стадиондары мен ареналар қабылдады, және олардың көпшілігі стадион бизнесінің тамырларын Киветтке байланысты Populous және HNTB сияқты Канзас-Ситидің екі архитектура фирмасымен жобаланды. Фирмалардың кеңселері Канзас-Сити орталығында бірнеше блок арада орналасқан. Кез келген қазіргі заманғы Канзас-Сити ғимаратының ең ерекше белгісі – фонтандардың кең қолданылуы. Канзас-Сити өзін «Фонтандар қаласы» деп атайды және 200-ден астам фонтаны бар (тек Италияның Рим қаласында одан да көп фонтан бар деген мәлімдеме бар). Ең танымал фонтан – Кантри-Клуб алаңындағы Дж. С. Николс фонтаны. Ол сонымен қатар ең көп суретке түсірілетін орын. 1910 жылы Францияның Анри Гребері салған бұл фонтанның мүсіндері бастапқыда Лонг-Айлендтегі меншікке арналған еді. Әрбір атты мүсін әлемнің төрт үлкен өзенін бейнелейді: Миссисипи, Волга, Рейн және Сена.

Landmark Tower/One Park Place (Бір парк)

Бұл ғимарат бұрын BMA (бизнесмендердің сақтандыру компаниясы) ғимараты деп белгілі болған. Ол қала орталығынан оңтүстікке қарай, Оңтүстік-Батыс тас жолы мен 31-ші көшенің қиылысында, Fox 4 News ғимараты мен мұнараларының тікелей қарсысында және Пенн Валли скейтпаркімен бір блок арада орналасқан. 1964 жылы салынған Landmark Tower-ді Skidmore, Owings & Merrill архитектуралық бюросының мамандары жобалаған, олар сонымен қатар 800 West 47th Street мекенжайындағы Plaza Center ғимаратын да жобалаған. Оның ақ Джорджия мәрмәрімен қапталған құрылымдық торлары ғимараттың өзінен алшаққа шығып тұрады. Landmark Tower 1964 жылы Америка архитекторлар институтының бірінші дәрежелі сыйлығына ие болды және 1965 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен көрмеде таныстырылды. Жаңарту жұмыстары 2003 жылы басталды. Қарсылық тек құрылыс салушылар мұнараға жапсарлас саябақта қосымша тұрғын үйлер салуды ұсынған кезде туды. One Park Place құрылыс компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, мұнарада 150-ден 200-ге дейін тұрғын үйлер орналасады. Gastinger Walker Harden Architects компаниясы құрылыс салушылармен бірлесіп, бастапқы дизайнды сақтап, "Халықаралық" стильге негізделіп жаңарту жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Көрініс

600 Адмирал бульварында орналасқан, ол 1967 жылы салынған. Бұл ғимараттың архитекторлары Джон Л. Доу & Associates болды. Vista del Rio – федералдық талаптарға сәйкес рұқсат етілген алғашқы көп қабатты, ашық бетон қаңқалы құрылыс. Сонымен қатар, ішкі қабырғаларға гипсокартон пайдалануға алғаш рет федералдық мақұлдау алған биік ғимарат болды. Ол бастапқыда бұрынғы күйреген ауданда қалалық жаңаруды серпіліс беру үшін салынған; алайда, біршама уақыт дұрыс пайдаланылмағаннан кейін, ғимараттың өзі өте қирап кетті. Көптеген терезелері алынып тасталғаннан кейін, оны көбінесе "мәселелі" азаматтар пайдалана бастады. 1990 жылдары күтім нашарлап, ғимараттың ішінде граффити пайда болды және, өкінішке орай, ғимарат аумағында адам денелерінің қалдықтары табылды. Көптеген адамдар осы ескірген ғимараттың бұзылатынын болжады, бірақ қазіргі қала орталығын жаңғырту басталғанда оның болашағы айқын болды. Vista Del Rio жаңадан "Көрініс" аталды, бұрынғы қоғамдық алаңдаушылық тудырған ғимараттан қала орталығында жаңа өмір бастағысы келетін адамдарды тартатын орынға айналды.

Fidelity Bank and Trust / 909 Walnut (Балғаштың)

Бұл ғимарат қала орталығының солтүстік бөлігінде, 909 Уолнут көшесінде (бұрынғы 911 Уолнут көшесінде) орналасқан. 1931 жылы салынған (Электр және жарық ғимаратымен бір уақытта), оның биіктігі 35 қабат. Бұл ғимарат сол жерде болған Fidelity National Bank and Trust Building-тің орнына салынды, оны Power and Light Building-ті жобалаған Hoit, Price and Barnes Architects фирмасы жобалаған. Ол 1930 жылдары салынысымен бірге жергілікті Америка сәулетшілер институтының сыйлығын жеңіп алды. Оның жоғарғы жағындағы егіз мұнаралары АҚШ-тағы танымал ғимараттардың мұнараларына ұқсайды, мысалы, Чикагодағы 900 North Michigan (1989 жылы салынған) немесе Нью-Йорктегі Уолдорф Астория қонақ үйіне (1931 жылы салынған). Бұрын ғимараттың солтүстік мұнарасында үлкен сағат орналасқан, бірақ ол көп бұрын алынып тасталған. 2003 жылы осы ғимаратты тұрғын үйге айналдыру үшін бірнеше ұсыныс бәсекелестікке түсті. Қазіргі уақытта ғимаратта 150-180 тұрғын үй бірлігі бар, сонымен қатар екі көп миллиондық пентхаусы үшін шатырлы террасалар да қарастырылған.