Кіріспе

П. Мо Нин (; 5 қараша 1883 – 6 қаңтар 1940) – Бирманың ең өнімді және құрметті жазушыларының бірі. Оның жазу стилі сол кезде Бирмада кең таралған стильден ерекшеленді, ол түйіндеп, нақты жазды. Сондықтан ол бірмалық әңгімелер мен қазіргі бірма әдебиетінің негізін салушы деп есептеледі. Ол батыс тілдерінен көптеген құнды ғылыми еңбектерді аударған.

Алғашқы жылдар

П. Мо Нин Британдық Бирманың Пегу провинциясындағы Тонсе қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы оған Мое Хнин (Шашыраңқы) деп ат қойған, себебі ол туғанда нөсер жауған. Он жасында ол жергілікті католик миссионерлік мектебінде оқыды. Үш жыл өткен соң, ол Мольмейндегі тағы бір католик мектебіне ауысты, онда католик монах болғысы келді. Үш жылдық оқудан кейін ол Малайзияның Пенанг қаласындағы Колледж Генералға жіберілді, онда ол қоғамдық сөйлеу өнері, философия және логиканы оқыды, бұл оның сүйікті пәндеріне айналды. 20 жасында ол католик монахқа тоғысу алдында Бірмаға қайтып келді. (Кейін ол Бірманың ең құрметті абаттарының бірі Леди Саядаумен будда монахы ретінде тағайындалды.)

Жеке өмір

Өзінің көптеген еңбектері мен өзін-өзі жетілдіру кітаптарының ұзақ тізіміне қарамастан, П. Мо Нин қаржылық жағдайы жақсармады. Өмірінің соңына дейін кедейлікте өмір сүрген ол, бірмалық аудиторияны батыс классикасымен және жергілікті біліммен таныстыруға ұмтылды. Төртінші сыныпқа дейін біраз бірман тілін оқыды. Алайда, өгей әкесінің кітапханасы мен тәрбиесі оны бірма әдебиетінің көрнекті туындыларын жазуға ынталандырды. Оның әжесі мен атасы бай болған, бірақ қарақшылар шабуылы мен банан егісінде болған өрт салдарынан мүлікті жоғалтып, кедейлікке түсті. Кейіннен олар кедейліктен ешқашан арыла алмады. Әкесі бұзақы болса, анасы балаларының күнкөрісі үшін тынымсыз еңбек етті. Ол және оның қарындасы RCM Рим-католик миссионерлік мектебіне қашып, мектеп директоры әке Пальва оларды өсіріп-бағыттап алды. Анасы шешен, зиялы және тапқыр адам еді. Ол әзіл-қалжыңмен әңгімелеуді тоқтатпайтын, керемет әңгімешіл болатын. П. Мо Нин өзінің ойлау қабілеті мен жазу дағдысын анасынан мұра еткенін мойындады. П. Мо Ниннің отбасында көптеген жеке дағдарыстар жиналды. Ол табыс тапқан кезде, оны жақсы да, жаман да нәрселерге, тіпті құмар ойындар мен есірткіге жұмсайтын. Кәсібі жақсы болғанына қарамастан, ол тұрақты жұмыс істеген емес. Бұл оның Мауламяң қаласында қайтыс болған әкесінің жаман әдеті еді. Анасының екінші күйеуі білімді бірмандық болған. Оның үлкен ұлы Кяо Сой (киноактер) біреулердің қолынан қаза тапты. Оның соқыр әйелі үш айдан кейін дүние салды. Ол инсульт алды және денсаулығы нашарлады. 1939 жылы П. Мо Ниннің мансабы жергілікті тойлардан үйге қайтып бара жатқанда велосипедімен апатқа ұшырауынан өзінен-өзі үзіліп қалды. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол 1940 жылдың 6 қаңтарында апаттан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.

Жұмыспен қамту

Оның негізгі кәсібі жазу болғанымен, жеткілікті ақша табу үшін түрлі жұмыстар істеуге мәжбүр болды. Ол Тонсе қаласындағы Палау әкесінің католик миссионерлік мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді. Үйленгеннен кейін Данби қаласында апиын кеңсесінде кызметкер болып жұмыс істеді. Туған қаласы Тонседе "Мьянма мате суэ" ("Бірма серігі") журналын жариялады. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жариялауды тоқтатты және Рангунға бірнеше газетте жұмыс істеуге кетті. Ол Алон қаласындағы баптист Библия мектебінде латын тілінен сабақ берді. Осы кезде, өзінің "Филипп" есімін қысқартып, әрпін ғана қалдырды. Сол ат оның тағы бір псевдонімі ретінде пайдаланылды. Кейін ол жұмыстан кетіп, қайтадан бірнеше газетте жұмыс істеді. Түрлі шаруалармен айналысты, дәстүрлі медицина сату немесе неміс үлгісіндегі алтынды сату сияқты. Оның үлкен ұлы Кяо Со киноактер ретінде танымал болғанда, ол Британдық Бірма компаниясында киносценарий жазушысы болып жұмыс істеді. Өмірінің соңында Джарнай Гяу У Чит Маунның "Бірманың жаңа нұры" газеті үшін жазды.

Әдеби шығармалары

П. Мо Нин – Бирманың алғашқы «өзін-өзі жетілдіру» авторы саналады. Ол денсаулық, психология, білім, дін және ауыл шаруашылығынан бастап, өмірбаяндық шығармалар мен саяси трактаттарға дейін түрлі тақырыптарда кітаптар мен мақалалар жазды. Барлығы ол 80-нен астам роман, 700-ге жуық әңгіме мен мақала жазған деп есептеледі. Оның әдебиетін төрт санатқа бөлуге болады. «Маунг Кяу» псевдонимімен белгісіз жазушы ретінде бастаған кезең. Осы кезеңде жазылған романдар: «Хин Хтар», «Пинле Куе Датпон», «Б.А. Маунг Тинт» және «Качетал Мал Мьинт». Сондай-ақ, көптеген оқу-ағарту мақалалары бар. «Пинья А Лин» газетінде «Пайк Сан Гы» псевдонимімен жұмыс істеген кезең. Осы кезеңдегі романдар: «Ней И И», «Пве Сар Гы Тхар А Фа», «Мья Мья» және «Бирма күні». «П. Мо Нин» псевдонимімен жазылған шығармалар. Оның ең жақсы романдары осы уақытта жазылған, мысалы, «Ней Ньо Ньо», «Хай Ма Вон Тве», «Да Го Дау», «Чит Пан Нгве» және көптеген әңгімелер. Сондай-ақ, көптеген өзін-өзі жетілдіруге арналған нұсқаулықтар жазылған. Басқа да шығармалар, мысалы, «Кюн Нгве Тхаунг», «Кье Ги Язар», «Та Ку Лат Та Лин Квар» романдары және есепсіз қысқа әңгімелер бар. Ұлт, ұлдар, қыздар, ерлер, әйелдер және т.б. үшін әлеуметтік тақырыпта көптеген кітаптар жазылған. Ол бирмалық оқырмандарға Дейл Карнегидің «Достар табу және адамдарға әсер ету» атты американдық бестселлерін таныстырды. 1923 жылы «Негізгі саясат кітабы» жарияланды. Оның ең танымал романдарының бірі – «Ней И И» – британдық отарлық үкімді бейнелейтін ағылшын романының бирма тіліне аудармасы. Ол керемет романдар мен мақалалар жазды, бірақ жазудан түскен табысқа қанағаттанбады. Ол кедейлікпен күрескенмен, жазуын тоқтатқан жоқ. Ол ешқашан ақша үшін жазған емес. Ол «ақша мен кедейлік өмір салты» туралы ойламады. Барлық адам оған құрмет көрсетті, бірақ ол ұлы тұлғасымен өте қарапайым адам болды. Ол саяси мүмкіндікшілдерге қарсы мақалалар жазудан тартынбады. Ол сонымен қатар елдегі оқу фильмдерінің әкесі деп есептелуі мүмкін. 1920 жылы «Париж кинотеатрында» елдегі алғашқы үнсіз фильм – «Майтта нит туя» көрсетілді. П. Мо Ниннің «Сүйіспеншілік пен арақ» романының негізінде түсірілген бұл фильм арақ ішудің қауіптілігі туралы хабарлады.

Өлімнен кейінгі бедел

Өлгеніне ондаған жыл өтсе де, П. Мо Ниннің маңызы оның тірі кезіндегідей әлі де жоғары. Елордадағы бір көше оның атына аталды. 2002 жылы Мьянма жазушылар мен журналистер қауымдастығы оның таңдамалы туындыларының үшінші томын қайта басып шығарды. Оның көптеген кітаптарының қайта басылымдары бүгінгі күнге дейін Мьянма кітап дүкендерінде сатылуда.