Кіріспе

Полифония – музыкалық аспаптардың бірнеше тәуелсіз әуенді бір уақытта ойнау қабілеті. Полифонияға ие аспаптар полифониялық деп аталады. Полифонияға қабілеті жоқ аспаптар монофониялық немесе парафониялық болып табылады. Полифониялық аспапқа нақты мысал – (классикалық) фортепиано, онда орындаушы музыка стилі мен шығармасына қарай сол және оң қолдарымен әртүрлі әуендерді орындайды. Бұл әуендер музыкалық тұрғыдан тығыз байланысты болуы немесе тіпті мүлдем байланыссыз болуы мүмкін, мысалы, джаз музыкасының кейбір бөлімдерінде кездесетіндей. Монофониялық аспаптардың мысалы – керней, ол ерекше дағдысы бар музыканттар ойнағанда басқа жағдайда бір уақытта тек бір ғана дыбыс (жиілік) шығара алады.

Монофоникалық

Монофониялық синтезатор немесе моносинтезатор – бір уақытта тек бір нота ғана шығаратын синтезатор, ол бірнеше нотаны бірден ойнай алатын полифониялық синтезаторға қарағанда кішкентай және арзан болады. Бұл міндетті түрде бір осцилляторы бар синтезаторды білдірмейді; мысалы, Minimoog үш осцилляторы бар, оларды кез келген интервалда реттеуге болады, бірақ ол бір уақытта тек бір нота ғана ойната алады. Белгілі моносинтезаторларға Minimoog, Roland TB 303, Korg Prophecy және Korg Monologue кіреді.

Қос дыбысты

Дюфоникалық синтезаторлар, мысалы 1970 және 1980 жылдары жасалған ARP Odyssey және Formanta Polivoks, бір уақытта екі әуенді тәуелсіз түрде ойнату қабілетіне ие. Бұл синтезаторларда кемінде екі осциллятор болады, олар жеке басқарылады, сондай-ақ ең төменгі және ең жоғары ноталар үшін екі басқару кернеу сигналын жасауға арналған дюфоникалық пернетақтасы бар. Екі немесе одан көп перне бірдей басылғанда ең төменгі және ең жоғары ноталар естіледі. Тек бір перне басылса, екі осциллятор да бір нотаға тағайындалады, бұл күрделі дыбыс тудыруы мүмкін.

Парафоникалық

Парафоникалық синтезаторлар, мысалы Solina String Ensemble немесе Korg Poly 800, бірнеше осцилляторларды пайдаланып бір уақытта бірнеше нота ойнату үшін жасалған, бірақ барлық дауыстар үшін ортақ сүзгі және/немесе күшейткіш тізбегі болған. Бұл синтезатор хордтарды ойнауға мүмкіндік береді, егер барлық ноталар бір уақытта басталып, аяқталса (гомофония). Мысалы, бұрынғы ноталардың үстіне жаңа нота ойнату бүкіл дыбыс үшін дыбыс амплитудасын қайта іске қосуы мүмкін. Бірден көп осцилляторы бар монофоникалық синтезаторларды (мысалы, ARP 2600) парафоникалық режимде жұмыс істеуге қосуға болады, бұл әр осцилляторға тәуелсіз нота ойнатуға және оларды ортақ VCF және VCA арқылы бағыттауға мүмкіндік береді.

Полифониялық

Ең алғашқы полифониялық синтезаторлар 1930 жылдардың соңында құрастырылды, бірақ бұл идея 1970 жылдардың ортасына дейін кең таралған жоқ. 1937 жылы жасалған Харальд Боденің Warbo Formant Orguel синтезаторы – дауысты бөлу полифониялық синтезатордың үлгісі. 1939 жылы Hammond Organ Company компаниясы шығарған Novachord жиілік бөлігіш органдар мен полифониялық синтезаторлардың алға басушысы болып табылады. Ол полифонияны жасау үшін октава бөлігіш технологиясын пайдаланады және 1942 жылға дейін шамамен 1000 Novachord өндірілді.

Синтезатордың басымдылығын ескеріңіз

Синтезаторлар әдетте дыбыстың негізін құрайтын электр сигналын жасау үшін тербелістерді пайдаланады, көбінесе осы тербелістерді іске қосу үшін клавиатурамен бірге. Дегенмен, тәуелсіз жұмыс істейтін бірнеше тербелісті іске асыру қиындық тудырады. Полифонияны екі еселеу үшін тербелістердің саны екі еселенуі ғана емес, сонымен қатар электрониканың кілттерді тербелістерге жылдам қосып, босатуын қамтамасыз ету және қосымша перне басылғанда егер ноталардың максималды саны ойналып жатса, қай ноталарды өшіру керектігін анықтайтын алгоритмді іске асыру қажет. Мұны іске асырудың бірнеше тәсілі бар:

Бірінші ойналған нотаны өшіріп, жаңа босатылған тербелісті жаңа нота ойнату үшін пайдаланыңыз. Соңғы нотаға басымдық берілгенде, басымдық пернелер ойнатылған ретіне негізделеді. Барлық дауыстар ойналып жатқанда жаңа ноталар іске қосылғанда, синтезатор ең алғаш ойналған нотаны тоқтатып, полифонияны босатады. Бұл көптеген синтезаторлардағы стандартты режим. Жаңа басылған нотаны назарға алмаңыз. Бірінші нотаға басымдық берілгенде, кейінгі ноталарға орын ашу үшін алдыңғы ноталар үзілмейді, ал максималды полифонияға жеткеннен кейін, аспапта ойнаушы жаңа ноталарды іске қосу үшін бір немесе бірнеше нотаны ойнауын тоқтатуы керек. Ең жоғары нотаға басымдық берілгенде, қазір ойналып жатқан ноталардан биік жаңа ноталар, ең төмен нотадан бастап қазіргі ойналып жатқан ноталарды алмастырады. Ең төмен нотаға басымдық берілгенде, дәл осылай жұмыс істейді, бірақ жоғары ноталардан бастап өшіріледі. Қазіргі синтезаторлар мен сэмплерлер қандай ноталар ойналатынын анықтау үшін қосымша, бірнеше немесе пайдаланушы баптамалы критерийлерді қолдануы мүмкін.

Акустикалық клавиатуралы аспаптар

Классикалық клавиатуралы аспаптардың көбі полифониялық болып табылады. Мысалға, фортепиано, клавесин, орган және клавикорд. Бұл аспаптардың әрбір пернесі үшін толық дыбыс тудыратын механизм болады (мысалы, фортепианода әр перне үшін ішек және молоток болады, ал органда әр перне үшін кем дегенде бір құбыр болады). Кез келген перне басылғанда, сол пернеге сәйкес келетін нота, механизм іске қосылғанда естіледі. Кейбір клавикордтарда әр перне үшін жеке ішек болмайды. Олардың орнына бір ішек қолданылады, ол бірнеше пернемен қысылады. Бір ішекті бөлісетін пернелердің арасынан бір уақытта тек біреуі ғана дыбыс шығара алады.

Электрлік пернетақта аспаптары

Электр фортепиано мен клавинет полифониялық жұмыс істеу үшін бірдей принциптерге сүйенеді. Электр пианиноның әрбір пернесі үшін жеке балға, дірілдейтін металл тілше және электрлік сенсор болады. Көптеген ерекше жағдайларды ескермегенде, электр органдар екі бөліктен тұрады: дыбыс жасау жүйесі және араластыру жүйесі. Дыбыс жасау жүйесі электрондық (осцилляторлар мен октава бөлгіштерден құралған) немесе электромеханикалық (тондық дөңгелектер мен сенсорлардан құралған) болуы мүмкін, және ол микшерге көптеген аудио сигналдарын жібереді. Органның тоқтағыштары немесе сырғытқыштары дыбыс жасау жүйесінен келетін сигналды өзгертеді, ал пернетақта микшердің арналарын қосып, өшіреді. Қосылған арналар басылған пернелерге сәйкес келетін ноталар ретінде естіледі.

Классикалық аспаптар

Классикалық музыкада полифонияның анықтамасы бір мезгілде бірнеше нота тартуды ғана емес, тыңдаушыларға тәуелсіз әуендердің бірнеше қатарын қабылдау сезімін тудыру қабілетін білдіреді. Ноталарды бірлік ретінде ойнау, мысалы, аккорд үлгісінен алынған ритм, полифония емес, гомофония болып табылады. Классикалық скрипкада бірнеше ішек бар, және ол шынымен полифониялық, бірақ кейбір бастаушылар үшін бірнеше ішекті бірден иіп ойнау қиын. Композиторлар күтетін сапаға жету үшін, бір нотаның қысымын, жылдамдығын және бұрышын жақсырақ бақылау керек, содан кейін ғана бірнеше нота ойнауға болады. Сондықтан, скрипка отбасының аспаптарын, жалпы жаттығусыз музыканттар негізінен монофониялық деп есептесе де, стандартты білім алған солистер мен оркестр музыканттары үшін пиццикато (тарту арқылы) және иіп ойнау техникасы арқылы полифонияға қол жеткізуге болады. Мұның дәлелі 17 ғасырдан бергі Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталары мен партиталарында көрініс береді.

Жаңа құралдар

Электр гитарасы, классикалық гитара сияқты, көп дауысты, сондай-ақ гитараның түрлі туындылары да (мысалы, арпеджи және Чапман таяғы) көп дауысты болып табылады.

Жел аспаптары

Мультифониканы көптеген дәстүрлі жел аспаптарында бір уақытта екі немесе одан көп нота шығару үшін қолдануға болады, бірақ бұл кеңейтілген техника саналады. Көп дауысты жел аспаптары сирек кездеседі, бірақ олар бар. Стандартты гармоника бір мезгілде бірнеше нотаны оңай шығара алады. Көп камералы окариналар түрлі нұсқаларда, оның ішінде қос, үш және төрт камералы түрлерде жасалады, олар окаринаның тар диапазонын кеңейту үшін бірнеше камераны пайдаланады, сонымен қатар музыкантқа бір уақытта бірнеше нота ойнауға мүмкіндік береді. Гармониялық окариналар полифония үшін арнайы жасалған, және мұндай аспаптарда камералардың диапазондары әдетте біршама (әдетте унисон, үшінші, төртінші, бесінші, жетінші немесе октава) жапсырысады. Бармақтарды қиыстыру арқылы бір камера бүкіл октава немесе одан да көп диапазонды қамтуы мүмкін. Рекордерлерді де полифония үшін жұптастыруға болады. Екі типті рекордер бар: дрондық және полифониялық. Дрондық түрінде бір түтік шамамен екі октава диапазоны бар кәдімгі рекордер сияқты дыбысталады, ал екінші түтік дрон болып табылады және гамманың тоникалық нотасын ойнайды. Полифониялық рекордердің екі түтігі бар, олардың диапазоны бір үлкен секстіге жетеді. Артық үрлеу арқылы кейбір ноталарды октаваға жоғары көтеруге болады, бірақ бұл аспаптармен бір түтікпен толық октава диапазонына қол жеткізу мүмкін емес. Оңтүстік Ресейге тән қос жәлекалар (аға торбаның бір түрі) де бар. Лаунедда – Сардиниядағы итальяндық аспап, ол дрондық түтік пен полифонияға қабілетті екі түтікке ие, барлығы үш түтік.