Кіріспе
Колледждік спорттағы спортшы жарамдылығын кейінге қалдыру
«Қызыл көйлек» – АҚШ колледж спортында спортшының қатысуын кейінге жылдыру немесе тоқтату, осылайша оның жарамдылық мерзімін ұзарту. Әдетте, студенттің белгілі бір спорт түріндегі спорттық жарамдылығы төрт маусымды құрайды, бұл американдық колледж немесе университеттің бакалавр дәрежесін алу үшін қажетті әдеттегі төрт жылдық оқуға сәйкес келеді. Бірақ «қызыл көйлек» жылы студент-спортшылар колледж немесе университеттің сабақтарына қатыса алады, командамен жаттығуларға қатысады және ойынға «киім шешеді» (команда формасын киеді) – бірақ олар тек шектеулі ойындарда ғана өнер көрсете алады («Статус қолданылуы» бөлімін қараңыз). Осы механизм арқылы студент-спортшы (дәстүрлі түрде) төрт жылдық жарамдылықты пайдалану үшін ең көп дегенде бес оқу жылына ие болады, осылайша ол «бесінші курс студенті» деп аталады. COVID-19 пандемиясына байланысты NCAA, белгілі бір талаптарға сай келетін студент-спортшыларға қосымша бір жыл берді. Қосымша жыл ескеріліп, білікті студент-спортшылар төрт жылдық жарамдылық мерзімін пайдалану үшін ең көп дегенде алты оқу жылына ие болды.
Этимологиясы мен шығу тегі
Мерриам Вебстер және Вебстер сөздігінде көрсетілгендей, "redshirt" термині осылай аталған ойыншының жаттығу барысындағы спаррингтерде әдетте киетін қызыл жейдеден шыққан. "Redshirt" терминінің пайда болуы Небраска университетінің Уоррен Альфсоннан бастау алған болуы мүмкін, ол 1937 жылы жаттығуға қатысуға, бірақ ойынға шықпауға рұқсат сұрап, нөмірі жоқ қызыл Небраска жейдесін киген. Бұл термин етістік, есім және сын есім ретінде қолданылады. Мысалы, жаттықтырушы спортшыны "redshirt" етуге шешім қабылдаса, ол "redshirt" деп аталады, ал "redshirt freshman" – бұл қатысудың бірінші жылындағы спортшы, ал оған дейін "redshirt" ретінде қатыспаған жыл болған.
Терминология
"Қызыл көйлек" атауы бірінші курста төрт ойыннан кем ойнайтын спортшыны көрсетеді. Келесі жылы олар "қызыл көйлек" екінші курс студенті болып саналады және осы мәртебеде бес жылдық оқу құқығы біткенге дейін сақталады, содан кейін оларды бес жылдық түлек деп атайды. "Қызыл көйлек" бірінші курс студенті, бітіргеннен кейін оқу құқығы толығымен аяқталатын нағыз бірінші курс студентінен өзгеше.
Негізгі себептері
Жоғары мектепті бітірген студент-спортшылар университет деңгейіндегі академиялық және спорттық талаптарға толық дайын болмауы мүмкін. "Қызыл көйлек" (redshirting) мүмкіндігі, қосымша оқумен бірге, бір академиялық жыл бойы сабақ алуға және университет спортының академиялық және физикалық қиындықтарына бейімделуге мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ, жарысқа қатысу алдында командамен бір жылдық жаттығудан өту үшін де "қызыл көйлек" кие алады. Американдық колледж футболында студент-спортшы физикалық жетілудің соңғы кезеңдерінде дене мөлшерін, күшін және төзімділігін арттыру мақсатында "қызыл көйлек" кие алады. Спортшылар команданың тактикалық схемаларын үйрену үшін де "қызыл көйлек" кие алады, себебі көптеген колледж командалары жоғары мектеп командаларына қарағанда күрделі схемалар мен орындалуларды қолданады. Егер студент-спортшының бірінші курста жарысуға мүмкіндігі шектеулі немесе мүлдем болмаса, одан "қызыл көйлек" киюі сұралуы мүмкін, бұл командалық спорт түрлерінде жиі кездесетін жағдай, онда бұрынғы курс студенттері немесе берілген позицияда жеткілікті ойыншы бар. "Қызыл көйлек" жаттықтырушыларға спортшыны үш жыл емес, толық төрт жыл бойы жарыстарға қатыстыруға мүмкіндік береді.
Статусты пайдалану
Қызыл көйлек мәртебесін жаттықтырушы жыл басында берсе де, ол маусым соңына дейін расталмайды, тіпті дәлірек айтқанда, бұл спортшыны маусымға қатысуға алдын ала жарамсыз деп санамайды. Егер спортшы үлкен дарынын көрсетсе немесе командада жарақаттар болса, жаттықтырушы қызыл көйлек мәртебесін алып тастап, спортшыға жылдың қалған бөлігінде жарысқа қатысуға рұқсат бере алады. Қазіргі заманда қызыл көйлек статусын алғаш рет қолданған спортшы – Небраска университетінің Уоррен Альфсон. Альфсон өзінің екінші курсындағы маусымда алдындағы тәжірибелі ойыншылардың көптігіне байланысты ойнамауға рұқсат беруді сұрады. Сонымен қатар, ол жоғары мектепті бітіргеннен кейін бірнеше жылдан соң ғана колледжге түскендіктен, оған қосымша дайындық қажет деп ойлады. Бір жылдық үзіліс оған үлкен пайда әкелді; Альфсон 1939 жылы All Big Six Conference құрамына, ал 1940 жылы All American қорғаушысы ретінде енді. NJCAA жүйесінде қызыл көйлектерді пайдаланудың мәні жоқ, себебі көптеген студенттер екі жылдың ішінде бітіреді. Алайда, NCAA кез келген спорттық іс-қимылға қатысуды жарамдылыққа қарсы есептейді. Яғни, NJCAA, NCCAA, NAIA, NCAA сияқты әртүрлі лигалардағы жарыстар бір-біріне қарсы қосылады. 2017 жылдың қаңтарында колледж футболының жаттықтырушыларының кәсіби бірлестігі – Америка футбол жаттықтырушылары қауымдастығы, осы спорттың жарамдылық ережелерін өзгертуді ұсынды. Бұл ұсыныс қазіргі бес жылдың ішінде ойнаудың төрт жылдық моделін сақтап, қызыл көйлек ережесін едәуір өзгертуді көздеді. Ұсыныс бойынша медициналық қызыл көйлектер жойылатын болды, бірақ ойыншы бір маусымда төрт ойыннан асып кетсе ғана қызыл көйлек статусы жоғалтылатын еді. AFCA-ның үш NCAA дивизионының ішкі комитеттері бірауыздан мақұлдаған бұл ұсыныс 2018 жылдың маусымында NCAA I дивизионының кеңесімен бекітіліп, 2018 жылғы колледж футболы маусымынан бастап күшіне енді. Бастапқы ұсыныс ретроспективті болуы керек еді, яғни, белгілі бір маусымда төрт немесе одан аз ойын ойнаған және жарамдылығы бар спортшылар бір жылдық қосымша жарамдылық алатын еді. 2023 жылғы маусымға дейін NCAA II дивизионы 2018 жылға дейін D I дивизионында қолданылған қызыл көйлек ережелерін сақтады. II дивизионының президенттер кеңесі 2022 жылдың қазанында футболдың қызыл көйлек ережелерін өзгертуді қолдады, бұл спортшыларға колледжге бірінші жылға келгенде бір жылдық жарамдылықты жоғалтпай, үш ойынға дейін қатысуға мүмкіндік беретін еді. Бұл ереже 2023 жылғы NCAA конвенциясында D II футбол мүшелерімен мақұлданды және 2023 жылғы маусымнан бастап күшіне енді.
Before the 2023 season, NCAA Division II followed the redshirt rules used in D I before 2018. The Division II Presidents Council voted in October 2022 to support a proposed change in redshirt rules for football, which would allow players in that sport in their first year of college attendance to play up to three games without losing a year of eligibility. This rule was approved by the D II football membership at the 2023 NCAA Convention and took effect with the 2023 season.
Басқа түстер
Арнайы жағдай – жарақаттан маусымның көп бөлігін жоғалтқан спортшының жарамдылығына қатысты, бұл «медициналық қызыл жейде» деп аталады. Жарыстарда 30%-дан кем қатысқан және маусымның ортасынан кейін қатыспаған спортшыларға ауыр жарақат алған жағдайда босату берілуі мүмкін. Мұндай босату алған спортшылар сол маусымда жарысқа қатыспаған болып есептеледі. 2016 жылы болашақ студент-спортшыларға «академиялық қызыл жейде» деген жаңа мәртебе берілуге бастады. Сол жылы NCAA келіп түсетін студент-спортшыларды қабылдаудың жаңа, қатаң талаптарын енгізді. Осы жаңа талаптарға сәйкес, мектептің академиялық талаптарына сай келетін, бірақ NCAA-ның төрт жылдық оқу бағасы 2.3-тен төмен болған студент-спортшы академиялық қызыл жейде ретінде мектепке қабылдануы мүмкін. Бұл студент спорттық стипендия ала алады және командамен жаттығуға қатыса алады, бірақ жарысқа қатыса алмайды. Академиялық қызыл жейде бір жылдық жарамдылықты жоғалтпайды және қажет болған жағдайда кейіннен жарақаттан қызыл жейде алуға құқылы. Егер академик қызыл жейде бірінші семестрде тоғыз академиялық кредит сағатын аяқтаса, екінші жылы шектеусіз жарысқа қатыса алады. Спортшы «күлгілт жейде» жылын да пайдалана алады, онда спортшы толық уақытты студент ретінде де, стипендия алушы ретінде де оқи алмайды. Спортшы команданың ресми емес мүшесі болып саналады және жаттығуларға, ойындарға қатыспайды, сондай-ақ спорт бөлімінен қаржылық көмек алмайды. Мысалы, спортшы колледжге түсер алдында жарақат алып, бір жыл бойы емделуі керек болса, қызыл жейдені ысырап етпеу үшін жарты күндік студент ретінде оқуға түсіп, кейін командаға қосыла алады. Бұл діни міндеттері бар, әскери қызметте немесе миссионерлік жұмысын аяқтауға кеткен спортшылар үшін де қолданылады, бұл оларды бір маусымға мектептен тыс ұстайды. Осы уақыт ішінде жоғалған жарамдылық келешек маусымдарға ауыстырылады. Бұл тәжірибені Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінің жастай жігіттері жиі қолданады, себебі шіркеу оларды 2 жылдық миссионерлік сапарға баруға ынталандырады, ал жас әйелдерге 18 айлық міссионерлік қызметке баруға рұқсат беріледі, бірақ одан күтілмейді. «Көк жейде» спортшылары – NCAA оларды «құрама студент-спортшы» деп жіктемейтін спортшылар. Олар мектепке ресми сапар жасаған жоқ, мектептің спорт қызметкерлерімен кездеспеген, олармен бір телефоннан артық сөйлеспеген немесе стипендия ұсынысын алмаған. Бұл спортшылар бос орынмен келеді, бірақ оқуға түскеннен кейін стипендия алуға құқылы. Олар бірден жарысқа қатыса алады, бірақ олардың стипендиялары келесі жылы мектеп квотасына есептеледі. Нью-Мексико штатының «Aggies» футбол командасы 2000-шы жылдардың басында алғаш рет көк жейделі спортшыларды пайдаланды, басқа футбол командаларының арасында Оклахома штаты бар. «Қызғылт жейде» – жүктілікке байланысты маусымды өткізіп алған әйел спортшы. Қызғылт жейде тек осы маусымда жарысқа қатыспаған жағдайда ғана қолданылады. Жарамдылық келесі жылға ауыстырылады.