Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
видео ойын кейіпкері
the video game character
Уытты жыландар – Serpentes подтабырына жататын, у түзіп шығаратын түрлер.
Species of the suborder Serpentes that produce venom
Уытты жыландар – өздерінің жемтісін өлтіру, қорғану және жемтісін қорытуға көмектесу үшін пайдаланатын у түзіп шығаратын Serpentes подтабырына жататын түрлер. У әдетте қуыс немесе ойықты тістер арқылы инъекция жасау арқылы беріледі, бірақ кейбір уытты жыландарда жетілген тістері болмайды. Көбінесе уытты жыландарға Elapidae, Viperidae, Atractaspididae және Colubridae тұқымдастары жатады. Удың заластығын бағалау үшін негізінен егешқұйрықтарға жасалған сынақтар қолданылады, ал адамға қауіптілігін бағалау үшін бірнеше факторлар қарастырылады. Қауіпті бағалау үшін маңызды факторларға жыланның шағу ықтималдығы, шағу кезінде берілетін у мөлшері, уды жеткізу механизмінің тиімділігі және шағылған жердің орны жатады. Жылан уының әсері жүйке және қан жүйесіне зиян келтіруі мүмкін. Әлемде 600-ға жуық уытты жылан түрі бар.
Venomous snakes are species of the suborder Serpentes that are capable of producing venom, which they use for killing prey, for defense, and to assist with digestion of their prey. The venom is typically delivered by injection using hollow or grooved fangs, although some venomous snakes lack well developed fangs. Common venomous snakes include the families Elapidae, Viperidae, Atractaspididae, and some of the Colubridae. The toxicity of venom is mainly indicated by murine , while multiple factors are considered to judge the potential danger to humans. Other important factors for risk assessment include the likelihood that a snake will bite, the quantity of venom delivered with the bite, the efficiency of the delivery mechanism, and the location of a bite on the body of the victim. Snake venom may have both neurotoxic and hemotoxic properties. There are about 600 venomous snake species in the world.
Эволюция
Улы жыландардың эволюциялық тарихы 28 миллион жылға дейін жетеді. Жылан уы – олжаны басып тастау және өзін қорғау үшін өзгертілген сілекей. Ол әдетте арнайы тістер, қуыс тістер арқылы нысананың қан тамырларына немесе тіндеріне тікелей жеткізіледі. Жақында Токсикофера гипотезасын қолдайтын дәлелдер ұсынылды, яғни у барлық жыландардың (сондай-ақ бірнеше кескелеулер тұқымдастығының) ата-бабаларында аз мөлшерде "улы сілекей" түрінде болған және параллель эволюция арқылы улы деп саналатын жылан тұқымдастықтарында дамыған. Токсикофера гипотезасы сонымен қатар "улы емес" жылан тұқымдастықтары у өндіру қабілетін жоғалтқан (бірақ удың псевдогендері сақталған болуы мүмкін) немесе аз мөлшерде у өндіретінін, оның кішкентай олжаны ұстауға жеткілікті екенін, бірақ адам шаққанда зиян келтірмейтінін көрсетеді.
The evolutionary history of venomous snakes can be traced back to as far as 28 million years ago. Snake venom is modified saliva used for prey immobilization and self defense and is usually delivered through highly specialized teeth, hollow fangs, directly into the bloodstream or tissue of the target. Evidence has recently been presented for the Toxicofera hypothesis, that venom was present (in small amounts) in the ancestors of all snakes (as well as several lizard families) as "toxic saliva" and evolved to extremes in those snake families normally classified as venomous by parallel evolution. The Toxicofera hypothesis further implies that "nonvenomous" snake lineages have either lost the ability to produce venom (but may still have lingering venom pseudogenes), or actually do produce venom in small quantities, likely sufficient to help capture small prey but causing no harm to humans when bitten.
Таксономия
Улы жыландар үшін арнайы таксономиялық топ жоқ. У бірнеше отбасыда кездеседі. Бұл жыландардағы удың конвергентті эволюция нәтижесінде бірнеше рет пайда болғанын көрсетеді. Жылан түрлерінің шамамен төрттен бірі улы болып саналады. Отбасылар сипаттамасы: Атрактаспидидтер (atractaspidids): Қызғылт жылтыр жыландар, жүзбұрыштарды жегіштер, құмға кіретін жыландар, Ревуылдың қысқа жыланы, Chilorhinophis, Hypoptophis, Homoroselaps, Macrelaps, Micrelaps және т.б. Colubridae (колумбридтер): Көбісі зиянсыз, бірақ кейбіреулерінің уы өте күшті, ал бумсланг сияқты кем дегенде бес түрі адам өліміне себеп болған. Elapidae (элапидтер): Теңіз жыландары, тайпандар, қоңыр жыландар, коралл жыландары, крайттар, өлім жыландары, жолбарыс жыландары, мамбалар, патша кобралары, кобралар және т.б. Viperidae (виперидтер): Нағыз виперлер, оның ішінде Расселл жыланы, тісті жыландар, қабыршақты жыландар және шұңқыр жыландары, сондай-ақ шатырлы жыландар, найзалы жыландар, мыс жыландар және мақта ауызды жыландар.
There is not a single or special taxonomic group for venomous snakes. Venom is known in several families. This has been interpreted to mean venom in snakes originated more than once as the result of convergent evolution. Around a quarter of all snake species are identified as being venomous. Family DescriptionAtractaspididae (atractaspidids)Purple glossed snakes, centipede eaters, burrowing asps, Revoil's short snake, Chilorhinophis, Hypoptophis, Homoroselaps, Macrelaps, Micrelaps, and more. Colubridae (colubrids)Most are harmless, but others have potent venom and at least five species, including the boomslang, have caused human fatalities. Elapidae (elapids)Sea snakes, taipans, brown snakes, coral snakes, kraits, death adders, tiger snakes, mambas, king cobras, cobras and more. Viperidae (viperids)True vipers, including the Russell's viper, saw scaled vipers, puff adders and pit vipers, including rattlesnakes, lanceheads and copperheads and cottonmouths.
Терминология
Уытты жыландар көбінесе улы деп айтылады, бірақ у және залал – екі бөлек нәрсе. Залал жұтылып, тыныс алғанда немесе тері арқылы сіңірілуі керек, ал уды денеге механикалық түрде енгізу қажет. Сирек болғанымен, уытты болатын бірнеше жылан түрі бар. Кельбэк жыландары уытты да, залал да – олардың залы мойын бездерінде сақталады және жыландар жейтін улы бақалардан токсиндерді жинау арқылы пайда болады. Сонымен қатар, Орегон штатындағы кейбір жалбау жыландары терісі кедір-бұдыр келген тритонды жұтқаннан кейін бауырларында залал жинақтай алады.
Venomous snakes are often said to be poisonous, but poison and venom are not the same thing. Poisons must be ingested, inhaled or absorbed, while venom must be injected into the body by mechanical means. While unusual, there are a few species of snake that are actually poisonous. Keelback snakes are both venomous and poisonous – their poisons are stored in nuchal glands and are acquired by sequestering toxins from poisonous toads the snakes eat. Similarly, certain garter snakes from Oregon can retain toxins in their livers from ingesting rough skinned newts.
Уыттылық мәселелері
Уыттың зияндылығы орташа өлтіру дозасы (әдетте кеміргіштер сынақ жануарлары ретінде қолданылады және егеуқұйрық LD50 деп аталады) арқылы салыстырылады, бұл оны алған сынақ жануарларының жартысын өлтіретін дене салмағының бірлігіне шаққандағы у дозасы. Нәтиже инъекция жасалған төрт жолдың қайсысына байланысты: тері астына (SC), тамырға (IV), бұлшық етке немесе іш қуысына (IP). Егеуқұйрықтың LD50 көрсеткішінің төменгі мәндері удың күштірек екенін көрсетеді, және жылан уының әсер ету деңгейі әртүрлі болатын көптеген зерттеулер жүргізілген. SC LD50 нақты тістеулерге ең қатысты деп есептеледі, себебі тек үлкен тістері бар жыландар (мысалы, Bitis, Bothrops, Crotalus немесе Daboia туыстарының ірі өкілдері) ғана шынымен бұлшықетке тістеуге қабілетті, жылан тістеуі көбінесе IV улануға себеп болмайды, ал IP улану тіпті сирек кездеседі. Құрғақ уды 0,1% сиыр сарысу альбумині қосылған физиологиялық тұз ерітіндісімен өлшегенде алынған LD50 көрсеткіші, тек физиологиялық тұз ерітіндісімен алынған нәтижелерге қарағанда тұрақтырақ болады. Мысалы, шығыс қоңыр жыланың уының егеуқұйрықтың LD50 (SC) көрсеткіші 41 мкг/кг, егер 0,1% сиыр сарысу альбумині қосылған физиологиялық тұз ерітіндісінде өлшенсе; егер тек физиологиялық тұз ерітіндісі қолданылса, бұл көрсеткіш 53 мкг/кг құрайды. Белхер теңіз жыланын, кейде қателікпен иілген мұрынды теңіз жыланы деп атайды, 1996 жылы жарық көрген Эрнст пен Цугтың "Сұрақтарға жауап беретін жыландар: Смитсондық анықтамалық кітабы" кітабының бірінші басылымынан кейін әлемдегі ең улы жылан деп дұрыс емес танымал болды. У-дәрі маманы, қауымдастырылған профессор Брайан Григ Фрай қателікті былай түсіндірді: "Иілген мұрын туралы миф "Сұрақтарға жауап беретін жыландар" атты кітаптағы негізгі қателікке байланысты. Онда барлық улануды зерттеу нәтижелері, сынау әдісіне қарамастан (мысалы, тері астына, бұлшықетке, ішекке немесе көк тамырға) бірге жинақталды. Сынaу әдісі салыстырмалы мәнге әсер ете алатындықтан, уларды тек бір әдіс шеңберінде ғана салыстыруға болады. Әйтпесе, бұл алманы тасқа теңеумен бірдей болады" және 0,155 мг/кг. Ал адамның жүрек жасушаларын өсіру көрсеткендей, ішкі тайпанның уы барлық жыландардың арасында ең улысы болып табылады. + Әлемдегі ең улы жыландар Жылан Аймағы тері астына инъекция тамырға инъекция 0,1% сиыр сарысу альбуминінің физиологиялық тұз ерітіндісінде физиологиялық тұз ерітіндісінде Ішкі тайпан Австралия 0,01 мг/кг 0,025 мг/кг М/Қ Дубоа теңіз жыланы Коралл теңізі, Арафура теңізі, Тимор теңізі, Тар өзені және Үнді мұхиты М/Қ 0,044 мг/кг М/Қ Шығыс қоңыр жыланы Австралия, Папуа Жаңа Гвинея, Индонезия 0,041 мг/кг 0,053 мг/кг 0,01 мг/кг Сарыбелді теңіз жыланы Тропикалық мұхит сулары М/Қ 0,067 мг/кг М/Қ Перон теңіз жыланы Сиам шығанағы, Тайвань бұғазы, Коралл теңіз аралдары және басқа жерлер М/Қ 0,079 мг/кг М/Қ Жағалау тайпаны Австралия 0,064 мг/кг 0,105 мг/кг 0,013 мг/кг Көп жолақты крайт Қытай, Тайвань, Вьетнам, Лаос, Мьянма М/Қ 0,108 мг/кг 0,061 мг/кг Қара жолақты теңіз крайт Малай түбегінің шығыс жағалауы және Бруней, сондай-ақ Индонезияның Халмахера аралы М/Қ 0,111 мг/кг М/Қ Қара жолтан Австралия 0,099 мг/кг 0,131 мг/кг М/Қ Батыс Австралия жолтан Австралия 0,118 мг/кг 0,118 мг/кг 0,014 мг/кг Түкті теңіз жыланы Тропикалық Үнді-Тынық мұхиты 0,164 мг/кг 0,1125 мг/кг М/Қ
Venom toxicities are compared by looking at the median lethal dose (usually using rodents as test animals and termed the murine LD50), which is the dose of venom per unit body mass that kills half of the test animals that receive it. The result obtained depends on which of the four delivery sites is used for the injection: subcutis (SC), vein (IV), muscle or peritoneum (IP). Smaller murine LD50 values indicate venoms that are more toxic, and there have been numerous studies on snake venom with a variability of potency estimates. SC LD50 is considered the most applicable to actual bites as only vipers with large fangs (such as large specimens from the genera Bitis, Bothrops, Crotalus, or Daboia) are capable of a truly intramuscular bite, snakebites rarely cause IV envenomation, and IP envenomation is even rarer. Measurements of LD50 using dry venom mixed with 0.1% bovine serum albumin in saline are more consistent than the results obtained using saline alone. As an example, the venom of the eastern brown snake has a murine LD50 (SC) of 41 μg/kg when measured in 0.1% bovine serum albumin in saline; when saline alone is used, the value is 53 μg/kg. Belcher's sea snake, which sometimes is mistakenly called the hook nosed sea snake, has been erroneously popularized as the most venomous snake in the world, due to the first edition of Ernst and Zug's book, Snakes in Question: The Smithsonian Answer Book, published in 1996. Prominent venom expert Associate Professor Bryan Grieg Fry has clarified the error: "The hook nosed myth was due to a fundamental error in a book called Snakes in Question. In there, all the toxicity testing results were lumped in together, regardless of the mode of testing (e. g., subcutaneous vs. intramuscular vs. intravenous vs. intraperitoneal). As the mode can influence the relative number, venoms can only be compared within a mode. Otherwise, it's apples and rocks." and 0.155 mg/kg. and human cardiac cell culture show that venom of the inland taipan is the most toxic among all snakes. + Most venomous snakes of the world Snake Region subcutaneous injection intravenous injection 0.1% bovine serum albumin in saline in saline Inland taipan Australia 0.01 mg/kg0.025 mg/kgN/A Dubois' sea snake Coral Sea, Arafura Sea, Timor Sea, Tar River, and Indian OceanN/A 0.044 mg/kgN/A Eastern brown snake Australia, Papua New Guinea, Indonesia 0.041 mg/kg0.053 mg/kg0.01 mg/kg Yellow bellied sea snake Tropical oceanic waters N/A 0.067 mg/kgN/A Peron's sea snake Gulf of Siam, Taiwan Strait, Coral Sea Islands, and other places N/A 0.079 mg/kgN/A Coastal taipan Australia 0.064 mg/kg0.105 mg/kg0.013 mg/kg Many banded krait Mainland China, Taiwan, Vietnam, Laos, Burma N/A 0.108 mg/kg0.061 mg/kg Black banded sea krait eastern coast of the Malay Peninsula and Brunei, and in Halmahera, Indonesia N/A 0.111 mg/kgN/ABlack tiger snake Australia 0.099 mg/kg0.131 mg/kgN/A Mainland tiger snake Australia 0.118 mg/kg0.118 mg/kg0.014 mg/kg Western Australian Tiger snake Australia 0.124 mg/kg0.194 mg/kgN/A Beaked sea snake Tropical Indo Pacific0.164 mg/kg0.1125 mg/kgN/A
Басқа факторлар
Кейде жылан уының улылығын, зертханалық сынақтарда егешқұйрықтарда жүргізілген нәтижелерге сүйене отырып, адамдар үшін қаншалықты қауіпті екенін анықтауға қолданылады, бірақ бұл жеткіліксіз. Көптеген улы жыландар – арнайы хищниктер, олардың уы өздерінің сүйікті жеміріліп жейтін аңдарын тездетіп әрекетсіз етуге қадаулы түрде бейімделген болуы мүмкін. Адам үшін нақты бір улы жыланның қаншалықты қауіпті екенін анықтауда олардың таралуы мен мінез-құлқы сияқты тағы да бірнеше факторлар маңызды. Мысалы, ішкі тайпан егешқұйрықтардағы LD50 сынақтарының нәтижелеріне сүйене отырып, әлемдегі ең улы жылан деп есептелсе де, ол ұялшақ түр және сирек шағады, сондай-ақ адам өліміне себеп болған емес. Ал Үндістанның «Үлкен төртеуі» (үнді кобрасы, қарапайым крайт, Расселдің жыланы және тісті жылан) ішкі тайпанға қарағанда аз улы болғанымен, адамдар қоныстанған жерлерге жақын орналасқан және олар жиі шабуылдайды, нәтижесінде жылан шағудан болатын өлім-жітім көбірек. Сонымен қатар, қара мамба және жағалау тайпаны сияқты кейбір түрлер қорқып немесе өзін қорғағанда кейде агрессияны көрсетеді, содан кейін өлімге әкелетін у дозасын жіберуі мүмкін, бұл адам өлімінің жоғары деңгейіне әкеледі.
The toxicity of snake venom, based on laboratory tests conducted on mice, is sometimes used to gauge the extent of danger to humans, but this is not enough. Many venomous snakes are specialized predators whose venom may be adapted specifically to incapacitate their preferred prey. A number of other factors are also critical in determining the potential hazard of any given venomous snake to humans, including their distribution and behavior. For example, while the inland taipan is regarded as the world's most venomous snake based on LD50 tests on mice, it is a shy species and rarely strikes, and has not caused any known human fatalities. On the other hand, India's Big Four (Indian cobra, common krait, Russell's viper, and saw scaled viper), while less venomous than the inland taipan, are found in closer proximity to human settlements and are more confrontational, thus leading to more deaths from snakebite. In addition, some species, such as the black mamba and coastal taipan, occasionally show some aggression, generally when alarmed or in self defence, and then may deliver fatal doses of venom, resulting in high human mortality rates.