Кіріспе

Жарослав Фоглар жасаған бес жігіттің ойдан шығарылған клубы.

"Жұмысты жебелер" ("Rychlé šípy") – чех жазушысы Ярослав Фоглардың бес жігіттің ойдан шығарылған клубының аты. Оған Мирек Душин, Ярка Метелка, Джиндра Хожер, Червеначек ("Қызыл бас киім"), Рыхлоножка ("Жылдам") және Бублина ("Көпіршік") есімді ит кіреді. "Жұмысты жебелер" Чехия мен Словакияда баршаға белгілі, оларды дерлік әркім таниды. Мирек Душин есімі тіпті мақалға айналып, еңбекқор, адал және тура адамды білдіреді, көбінесе сарказммен қолданылады. Бұл Чехия комиксі тарихындағы ең танымал серия болып табылады.

Фильм

Záhada hlavolamu ("Жұмбақтың құпиясы") 1969 жылы қара-ақ телесериалға түсірілді (режиссері Hynek Bočan), ол іс жүзінде алғашқы екі кітаптың оқиғаларын бір оқиғаға біріктірді. 1993 жылы бірінші кітаптың оқиғасы фильмге айналдырылды (режиссері Петр Котек), бірақ трилогияның қалған бөлігі одан әрі түсірілмеді.

Орналасуы және реквизиттері

"Қараңғы аллеялардағы оқиғалар" трилогиясының (Ярослав Фоглар жазған) көп бөлігі Стайнадла деп аталатын ескі қалалық ауданда өтті. Онда Вонт ұйымында біріккен, басқа аудандардан келген жігіттерге жаулық танытқан ұлдар тұрды. Бүкіл аудан жабық мінезді болды. Фильмдегі жақсы таныс заттар – құпия жұмбақ "Қоңырдағы кірпі", Тлескачтың ұшатын велосипеді және Стайнадланың қараңғы аллеялары. Рихле Шипинің оқиғалары болған қаланың аты ешқашан айтылмаған (комикстерде де, кітаптарда да). Қаланың белгілі аудандарының атаулары (Дворце/Аулалар, Друха страна/Басқа жақ, Стайнадла/Көлеңкелер және өнеркәсіптік аудан Беков) ешбір чех қаласында кездеспейді, яғни қаланың өзі ойдан туған. Көпшілік бұл қаланың Прагаға негізделгенін айтады, өйткені Ярослав Фоглар өмірінің көп бөлігін осы қалада өткізді. Дворце және Друха страна аудандары 1930 жылдардағы қалыпты қалалық аудандар сияқты көрінсе, Стайнадла ауданы өте ерекше. Ол өте ескі, тар және қисайған көшелерімен, көптеген құрыштар мен жолдармен сипатталады. Кітаптарда айтылғандай, кейбір тар көшелер мен жолдар тіпті Стайнадла ауданының карталарында да жоқ, бұл басқа аудандардан келген келушілерге (немесе жат адамдарға) жол табуды қиындатады. Көшелер ескі үлгідегі газ шамдарымен жарықтандырылған, олар тек айналасын ғана жарықтандырады, көшелердің бөліктерін қараңғылық пен көлеңкеде қалдырады. Праганың ешбір бөлігі бұл сипаттамаға сәйкес келмейді (қазір де, 1930 жылдары да). Бұл аудан толығымен ойдан туған, тек Праганың ескі бөліктерінен шабыттанған, бірақ ол 1880 жылдардың соңында (Ярослав Фоглар туылмастан 20 жыл бұрын) бұзылған ескі Прага еврей ауданы Йозефовтың суреттерінен де шабыттанған болуы мүмкін.

Стиндала сөзінің мағынасы

"Стинадла" сөзі "Көлеңкелер" деп аударылады. Бұл сөз чех тіліндегі "stín" (=көлеңке) сөзіне ұқсас, бірақ бұл тек сыртқы ұқсастық. "Стинадла" сөзінің нағыз мағынасы – атқарылу орны. Бұл сөз "stínat" (=бас кесу) етістігінен туындаған. Трилогияда айтылғандай, қаланың басқа аудандарынан келген жігіттер Стинадладан келген жігіттерді бұрынғы атқарылу орнында тұратындары үшін мазақтап күлген. Осының салдарынан Войтех Вонт құрған Вонт ұйымы пайда болды, ол ұйымның алғашқы Жоғары Вонты (басшысы) болды. Вонттар (және олардың ұйымы) оның құрметіне осы атты алған. Ұйымдасқаннан кейін, олар басқа аудандарға "жазалау экспедицияларын" ұйымдастырып, жергілікті жігіттерді мазақтағаны үшін жазалай алды. Осы ұйымның арқасында Вонттар қаланың басқа аудандарынан келген жастардың құрметі мен сыйлылығына ие болды, енді олар оларды мазақтап емес, қорқып қана тұрды. Ауданның атының екі мағынасы бар: біреуі ауданның жігіттерінің ерекше қауымдастығының себебін (басқа жігіттердің мазағына қалай қарсы тұрғаны), екіншісі ауданның сыртқы түрін сипаттайды. "Рычле Шипидің" Стинадлаға барлық сапары кешкі уақытта, қараңғыда болды. Бұл аудан өте ескі, тар және ирек көшелерімен ерекшеленеді, олар қаланың басқа аудандарына қарағанда нашар жарық беретін ескі шамдармен жарықтандырылған. Сондықтан, сол кезде аудан өте қараңғы және көлеңкеге толы болды. Чехияда Stínadla, Na Stínadlech сияқты аталатын бірнеше жер бар; алайда, трилогияда сипатталған ескі қала ауданы – ойдан шығарылған.