Кіріспе

Стивен Кингпен оның қысқа әңгімелерінің біреуін 1 долларға бейімдеу туралы шарт. "Долларлық сәби" (немесе "Долларлық келісім") – американдық жазушы Стивен Кинг студенттерге, болашақ кинорежиссерлерге немесе театр продюсерлеріне оның қысқа әңгімелерінің біреуін 1 долларға бейімдеуге рұқсат беретін келісім. Кинг өзінің туындыларына авторлық құқықты сақтап, коммерциялық сәттілікке қол жеткізген соң, шығармашылықтың келесі буынына көмектесу мақсатында "Долларлық сәби" жобасын қолға алды. Бұл термин бейімдеудің өзіне де, оны жасаған адамға да қатысты қолданылуы мүмкін; мысалы, "The Sun Dog" туындысы "Долларлық сәби" ретінде жасалды, ал режиссер Мэтт Флешер оны бейімдегеннен кейін "Долларлық сәби" атанды. Туындыны жасауға кеткен шығындар "Umney's Last Case" сияқты жобалар үшін жүз доллардан 60 мың долларға дейін жетті, ал фильмдердің форматы үй бейнесінен бастап кәсіби 35 мм пленкаға дейін ауыспалы болды. Стивен Кингтің ресми сайтында хабарланғандай, "Долларлық сәби" бағдарламасы 2023 жылдың желтоқсанында тоқтатылды.

Тарих

Кинг Франк Дарабонттың "Шоушенк құтқарылуы" (оның "Түрлі маусымдар" жинағындағы "Рита Хейуорт және Шоушенк құтқарылуы" повесі негізінде) түсірілім сценарийіне жазған кіріспесінде былай деді: "Шамамен 1977 жылы, мен сәттілікке ие бола бастағанда, кино маған сыйлаған қуаныштың бір бөлігін қайтарудың жолын таптым". 1977 жыл жас режиссерлер – көбінесе колледж студенттері – мен жариялаған әңгімелер (алғашқыда "Түнгі ауысым", кейін "Скелет экипажы") туралы маған хат жазып, олардан қысқаметражды фильмдер жасағысы келді. Менің бухгалтерімнің мүмкін болатын заңдық мәселелер туралы қарсылығына қарамастан, мен бүгінгі күнге дейін сақталған қағиданы орнаттым. Мен кез келген студент-режиссерге өзім жазған қысқа әңгімелерден фильм түсіруге құқық беремін (роман емес, ол абсурд болар еді), егер фильм құқықтары маған тиесілі болса. Олардан коммерциялық мақсатта көрсетілмейтініне уәде беретін қағазға қол қоюларын және аяқталған жұмыстың видеожазбасын маған жіберулерін сұраймын. Мұның өзі үшін бір доллар аламын. Менің бухгалтерімнің қарсылығы мен бас ауруына қарамастан, осы "бір долларлық келісімді" (мен осылай атаймын) он алты немесе он жеті рет жасадым [1996 ж.]. Автор Стивен Спиннези өзінің "The Stephen King Encyclopedia" атты толық энциклопедиясында "Долларлық балалар" туралы алғашқылардың бірі болып ашық айтты. Ол Кинг әңгімелерінің екі студенттік бейімделуі туралы жазды: Джеймс Коул мен Дэн Тронның "Баспақышпен соңғы саты" (1987) және Джим Гонистің "Шөп шабу машинасы" (1987) фильмдері.

1977-1996 жылдар

Dollar Babies кинофестивальдерде және мектепте көрсетілімдерден басқа, көпшілікке көрінбегендіктен, сондай-ақ Интернет пайда болғанға дейін коммерциялық сатылымға шығарылмаған немесе ашық саудаға қойылмағандықтан, олардың көптегені Стивен Кингтің жанкүйерлер қауымдастығына белгісіз болды. 1996 жылы Кинг Dollar Deal саясатын алғаш рет талқылағанда, ол мұндай Dollar Babies-тің "он алты немесе он жеті" бар екенін айтты. Оларды анықтау қиын болды. Франк Дарабонт 1980 жылы Кингтің "Бөлмедегі әйел" туындысын бейімдеуге рұқсат сұрағанмен, фильмді аяқтауға үш жыл кетті. 1977-1996 жылдар аралығында түсірілген Dollar Baby фильмдері:ЖылАтауыРежиссер(лер)Ескертпелер1982ҚорқынышДжеффри С. ШироКоммерциялық тарату құқықтары берілді1983Қарғаның шәкірттеріДжон Вудворд"Жабық егістік балалары" бойынша түсірілген1983Бөлмедегі әйелФрэнк ДарабонтКоммерциялық тарату құқықтары берілді1986Сражение (Шабуыл)Михаил Титов"Шабуыл алаңы" бойынша анимациялық фильм1987Баспақыштағы соңғы сатылайДжеймс КоулДэн ТронШөп кескіш адамДжим Гонис1988Мұнда жолбарыстар барГуай МаддинТүсірілмеді1989Кейн тұрдыДэвид С. Шпиллер1993Күн итіМэт Флешер1996Гүл жақсы көретін адамЭндрю Ньюман

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2000 жылы Лос-Анджелесте тұратын режиссер Джей Холбен "Параноид: ән" атты 100 жолдық өлеңді бейімдеу үшін долларлық келісім жасады. 2002 жылы "Paranoid" қысқаметражды фильмі Кингтің рұқсатымен Интернетте шектеулі уақытқа шығарылған алғашқы Dollar Baby болды. Тағы да Кингтің рұқсатымен, бұл фильм алғашқы Dollar Baby болып коммерциялық DVD-де, Ұлыбританияның "Total Film" басылымының қысқа мерзімді бөлімшесі – "Total Movie Magazine" журналымен бірге шықты. Интернеттегі Dollar Baby фильмдерінің ең үлкен қоғамдық жинағын Нидерландыдан Бернд Лаутенслагер құрастырды. Жоғарыда аталған фильмдердің көбісі "Stephen King Short Movies" деп аталатын сайттан жүктеуге қолжетімді болды. Кингтің өкілдерінің өтініші бойынша фильмдер енді жүктеуге қолжетімді емес. Бүгінгі күнге дейін Кинг Интернетте шектеулі уақытқа көрсетуге рұқсат берген жалғыз қысқа фильм – "Paranoid". 2009 жылдың қазан айында режиссер/продюсер Дж. П. Скотт бірінші толық метражды Dollar Baby фильмін аяқтады. Оның "Барлығы да оқиғасы бар" романы бойынша қойған нұсқасы, құпия күштері бар жас жігіттің және оны жұмысқа алған, сондай құпия корпорацияның оқиғасын баяндайды. Фильмді көріп болғаннан кейін Кинг оған "өте әсерленді". Ерекше жағдай ретінде, ол Дж. П. Скоттқа фильмді кинотеатрларда көрсету құқығын берді. Дистрибуция құқығына ие болған тағы бір Dollar Baby фильмдері – Фрэнк Дарабонттың "Бөлмедегі әйел" және Джефф Широның "Бұғман" болды; олар "Stephen King's Nightshift Collection" жинағы ретінде шығарылды. Бірінші британдық Dollar Baby 2011 жылы Джемма Ригг өндірген және Жаклин Райт режиссерлік еткен "Mute" фильмі болды. 2012 жылы ресейлік режиссер Мария Иванова "Beachworld" фильмін Dollar Baby жобасы ретінде аяқтады. Фильм әлемнің бірнеше кинофестивальдерінде көрсетілді. Бұл – алғашқы ресми орыс тіліндегі Dollar Baby. 2015 жылы британдық режиссер Мэтью Роуни "I Am the Doorway" фильмін Dollar Baby жобасы ретінде өндіріп, режиссерлік етті. Ол 41 халықаралық кино сыйлығын жеңіп алды және қысқаметражды фильмін бірнеше АҚШ комик-кондарында көрсетті. Содан бері бірнеше режиссерлер осы оқиғаны бейімдеуді таңдады. 2018 жылы Селина Зондерман "Dedication" фильмінің түсірілімін бастады. Бұл Германияда жасалған екінші Dollar Baby. Сондай-ақ 2018 жылы канадалық режиссер Джон Манн "Popsy" фильмін шығарды. 2019 жылы Бленау Гвент кино академиясы түрлі халықаралық наградаларды жеңіп алған "Stationary Bike" фильмін жасады. 2019 жылы Уолтер Перес "One for the Road" фильмін режиссерлік етіп, өндірді және бейімдеді. Қысқаметражды фильмнің аты "Into the Night" болды. Драйден театрында және Бербанктегі Warner Bros. студиясында сәтті көрсетілгеннен кейін, 2020 жылы фильм кинофестивальдар айналымына кірді. Фильм түрлі фестивальдарда мақтауға ие болды және номинациялар алды. 2021 жылы "Into the Night" 93-ші "Оскар" сыйлығының "Үздік қысқаметражды фильм" номинациясына іліккен. 2021 жылы Энтони Нортраптың "Stephen King Dollar Baby: The Book" кітабы жарық көрді. 2021 жылы Баркер-стрит кинотеатрында COVID-19 пандемиясы кезінде "Stephen King Rules Dollar Baby Film Festival" кинофестивалі өтті. Ол "Dollar Deal" аясында жасалған 25 фильмді көрсетті. 2000 жылдан бері жасалған Dollar Baby фильмдері:

Жыл Атауы Режиссер(лер) Ескертулер
2002 "Paranoid: A Chant" Джей Холбен Коммерциялық DVD-де шыққан алғашқы Dollar Baby
2002 "Night Surf" Питер Салливан
2006 "Umney's Last Case" Родни Алтман
2009 "In The Deathroom" Люк Чейни Қысқа әңгіменің алғашқы бейімделуі
2009 "Everything's Eventual" Дж. П. Скотт Коммерциялық дистрибуция құқығы берілді
2011 "Mute" Жаклин Райт
2012 "Beachworld" Мария Иванова Алғашқы ресми орыс Dollar Baby
2012 "Survivor Type" Билли Хансон
2013 "The Boogeyman" Армандо (Мандо) Франко
2013 "Grey Matter" Ред Кларк
2015 "I Am The Doorway" Мэтью Роуни
2015 "Beachworld" Чэд Боллинг
2018 "Dedication" Селина Зондерман
2018 "Popsy" Джон Манн
2018 "One For The Road" Джозеф Хорнинг
2019 "Stationary Bike" Александр Хейдн Джонс
2019 "Into the Night" Уолтер Перес "One For The Road" фильмінің бейімделуі
2019 "Here There Be Tygers" Полли Шаттел Night Frizz Productions, сценарийі Дженнифер Трудрунг
2019 "Uncle Otto's Truck" Брайан Джонсон
2019 "Vinton's Lot" Джейми Дирден "A Very Tight Place" фильмінің бейімделуі
2020 "Beachworld" Жакки Перес
2020 "The Passenger" Александр Брукнер "Rest Stop" фильмінің бейімделуі
2020 "Rest Stop" Джошуа Лозано
2020 "Mute" Роб Даррен
2020 "Cain Rose Up/Garrish" А. Дж. Гриббл
2020 "The Man Who Loved Flowers" Марк Хенсли
2020 "All That You Love Will Be Carried Away" Майкл Ламберти
2021 "Graduation Afternoon" Роб Падилла Jr. "Graduation Afternoon" фильмінің бейімделуі
2021 "That Feeling" Пол Инман "That Feeling, You Can Only Say What It Is In French" фильмінің бейімделуі
2022 "Cain Rose Up" Мигель Алехандро Маркес
2023 "One For The Road" Уильям Р. А. Раш
2023 "Tudo o que Você Ama Será Destruído" Жоао Аугусто Де Нардо
2023 "I Know What You Need" Джулия Марчезе
2023 "Luckey Quarter" Л. Е. Перальта Алғашқы анимациялық қысқа фильмнің бейімделуі.

Авторлық құқықтар

Бұл көптеген адамдардың қате түсінігі, «Долларлық нәрестелер» фильмін түсіргендер Стивен Кингтің түпнұсқа әңгімелеріне құқықты сатып алған немесе алған деген сенімде. Бірақ автор Кинг барлық құқықты өзінде сақтайды және фильм түсірушіге тек коммерциялық емес бейімдеу жасауға рұқсат береді. «The Woman in the Room», «The Boogeyman» және «Disciples of the Crow» фильмдері бойынша Granite Entertainment Group Interglobal Home Video компаниясы 1986 жылы қысқаметражды фильмдерді коммерциялық түрде шығару құқығын сатып алды. Мұндай келісімдердің құны «Долларлық нәресте» рұқсатының бастапқы 1 долларынан әлдеқайда жоғары. Бұл фильмдер бастапқыда Джерард Равелдің «Native Son International» компаниясы арқылы үйге бейне таратуға жарияланған, бірақ Франк Дарабонт Равелдің әңгімелерге қажетті құқықтарды алмағанын білгеннен кейін, шығару тоқтатылды. Кингпен жасалған келісімге сәйкес, барлық «Долларлық нәресте» фильмдерінде міндетті түрде «© Stephen King. Рұқсатпен пайдаланылған. Барлық құқықтар қорғалған» деген сөздер болуы керек. Кингтің шектеулі рұқсат беру және құқықтарды сақтау арқылы жасаған ерекше тәсілі фильмдердің коммерциялық түрде шығарылмауының және фильм түсірушілердің олардан пайда көре алмауының себебі болып табылады. Кинг құқықты сақтайтындықтан, ол бір түпнұсқа әңгімеден бірнеше фильм түсірушіге бейімдеу жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, «All That You Love Will Be Carried Away» әңгімесі жеті рет бейімделген: Джеймс Реннер, Энтони Канеастер, Скотт Албанез, Чи Лафлин және Натали Муалем («All That You Love» атымен), Роберт Стерлинг және Брайан Берковиц («The Secret Transit Codes of America's Highways» атымен) және Хендрик Хармс пен Хлоя Браун басқа атаулармен. «Долларлық келісімдерге» қойылған шектеулерге байланысты, фильм түсірушілер өз фильмдерін («Долларлық нәрестелерді») YouTube немесе Vimeo сияқты бейне бөлісу сайттарына жүктей алмайды.

Сын еткен пікірлер

Кингтің айтуынша, "Осы бейімделулердің көпшілігі аса жақсы болмады, бірақ кейбіреулерінде таланттың белгілі бір көрінісі болды, ал көп жағдайда бір рет көрудің өзі адамға шыдайтын деңгейде болды". "Параноид" – ең көп мақтауға ие болған "Dollar Babies" фильмдерінің бірі. Rolling Stone журналының Дэвид Уайлд осы фильм туралы: "Параноя осылай қызықты болған емес. Джей Холбен қызыққаннан гөрі, едәуір керемет және шеберлікпен мағынасыздықты суреттеді, Стивен Кингтің өлеңін жанды да қорқынышты түс көруге айналдырды" деді. Стивен Кингті зерттеуші Эндрю Рауш Манннің "Қапшаң" фильмін "әр қырынан тамаша, керемет фильмнің бағалы мүсіні" деп атады. Ол түпнұсқа материалды Стивен Кингтің көптеген бейімделулері құрметтей алмағандай құрметтейді, әсіресе, жақсы болғандықтан.

"Долларлық нәресте" бағдарламасының аяқталуы

Стивен Кингтің ресми сайтында хабарланғандай, 2023 жылдың желтоқсанынан бастап «Долларлық сәбилер» бағдарламасы тоқтатылды. Стивен Кинг осы бағдарламаның аяқталуы туралы былай деп твиттеді: «Маргарет, Долларлық сәбилердің шебері, зейнетке шығады», ол Маргарет Морхаузды, бағдарламаға тікелей жауапты адамды айтты.