Кингс-Бей дауы және Норвегия саясатындағы өзгерістер
Kings Bay Affair
Kings Bay саясаты: 1963 ж. Норвегия үкіметінің құлауына себеп болған саяси дау. Бұл оқиға социалистер емес партиялардың бірігуіне әкелді. Норвегия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кингс-Бэй ісі (Kings Bay saken) – Норвегиядағы саяси мәселе, ол 1963 жылы ең жоғары нүктесіне жетті және Эйнар Герхардсен үкіметін құлатты. Бұл оқиға Норвегиядағы социалистік емес коалициялық саясаттың негізін қалады, ол 20 ғасырдың соңына дейін сақталды. Іс Норвегия тарихындағы драматикалық эпизод болып есептеледі, ол Герхардсен әулетінің аяқталуын және социалистік емес лагерьде нақтырақ және біртұтас саяси баламаның пайда болуын болжады. Сонымен қатар, бұл оқиға тоғыз жыл өткен соң Еуроодақ туралы пікірталасқа уақытында Норвегия саясатының радикалды социалистік қанатын белсендіруге көмектескен деп есептеледі.
The Kings Bay Affair (Kings Bay saken) was a political issue in Norway that reached its apex in 1963 and brought down the government of Einar Gerhardsen and formed the basis for non socialist coalition politics in Norway that persisted to the end of the 20th century. The affair was a dramatic episode in Norwegian history that portended the end of the Gerhardsen dynasty and the emergence of a more articulate and coherent political alternative in the non socialist camp. It is also credited with galvanizing the radical socialist wing of Norwegian politics in time for the EU debate nine years later.
Тарих
Kings Bay Coal Mining Company - Солтүстік Мұзды мұхиттағы Норвегияның Шпицберген аймағындағы Ny Ålesund қаласында орналасқан көмір өндіру кәсіпорны. 1933 жылдан бастап ол Норвегия үкіметіне толыққанды тиесілі патша компаниясы болды. 1945 және 1963 жылдар аралығында шахталарда болған үш ірі апатта 71 адам қаза тапты. 1962 жылдың 5 қарашасында Kings Bay шахтасындағы кен апатынан 21 шахтер көз жұмды. Осыған жауап ретінде Стортинг 1963 жылдың жазында тергеу комиссиясын құрды. Комиссия есебін ұсынып, шахта басқаруында бірнеше кемшіліктерді анықтады. Басқа нәрселермен қатар, сол кездегі өнеркәсіп министрі Кьелл Холлер кінәлі деп танылды. Еңбек партиясы үкіметіне қарсы емес социалистік оппозиция Холлердің отставкаға жіберуін талап етті, бірақ премьер-министр Эйнар Герхардсен Kings Bay операциялары парламентке есепті емес екенін мәлімдеді, себебі компания мемлекеттік емес, корпоративтік жарғы бойынша жұмыс істеді. Бұл сылтау болды, бірақ түпкілікті мәселе конституциялық сипатта болды: социалистік емес коалиция Норвегиядағы атқарушы биліктің заң шығарушы биліктен алшақтауы деп санайтын өзгеріске қарсылық білдірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Еңбек партиясы басымдық танытқан парламенттің сенімін алған Герхардсен, премьер-министрлік өкілеттігінің барлық кезеңінде алғаш рет парламент алдында тұрып, кабинетінің әрекеттері үшін жауап беруге мәжбүр болды. Бұрын бөлініп тұрған оппозиция, акционерлер корпорация басқармасын отставкаға жібере алатын болса, нашар басқарылған корпорацияға ие үкімет те сондай жауапкершілікке тартылуы керек деген негізде парламентке сенімсіздік дауысы беру туралы ұсыныс жасап, бірікті. Еңбек партиясының өкілдері түсінікті себептермен дауыс беруге құлық танытпады. Социалистік емес коалиция мен Еңбек партиясының әрқайсысы 150 өкілдің 74-іне ие болғандықтан, шешуші дауыс солшыл социалистік партия Sosialistisk Folkeparti-дің екі өкіліне тиді. Қызықты парламенттік бұрылыс кезінде Sosialistisk Folkeparti (SF) өзінің сенімсіздік дауысын ұсынды, бұл Герхардсен кабинетінің отставкаға келуіне әкелді. Техникалық тұрғыдан алғанда, SF өкілдері қазіргі үкіметке сенімсіздік білдіргенін, бірақ оны басқаратын партияға емес, көрсетуге тырысты. Aftenposten газеті жариялаған Герхардсеннің Джон Лингке жақындаған кезде Стортингтегі трибунадан келе жатқан суреті, екі адамның жолдары қиылысқан сәті, Норвегия саяси тарихындағы белгілі бір символға айналды. Консервативтік партияның басшысы Джон Линг құрған социалистік емес кабинет Норвегиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы Еңбек партиясы емес үкімет болды, бірақ ол тек бірнеше апта ғана сақталды. Оның бастапқы декларациясы Еңбек партиясы мен Sosialistisk Folkeparti-дің сенімсіздік дауысынан өтпеді.
The Kings Bay Coal Mining Company was a coal mining operation based in Ny Ålesund on the Norwegian territory of Svalbard in the Arctic Ocean. Since 1933 it had been a wholly owned crown company, held by the Norwegian government. Between 1945 and 1963, 71 people died in three major accidents in the mines. On November 5, 1962, a mining accident at Kings Bay mines killed 21 miners in an explosion. In response, the Storting established an investigatory commission in the summer of 1963. The commission delivered its report, finding several deficiencies in the management of the mine. Among other things, it found culpability on the part of the minister of industry at the time, Kjell Holler. The non socialist opposition to the Labour Party government demanded that Holler be dismissed, but the prime minister Einar Gerhardsen claimed that Kings Bay operations were not accountable to the parliament, since the company was run under a corporate charter rather than a government agency. This was the pretext, but the underlying issue was constitutional: the non socialist coalition was protesting against what they perceived as a shift of power away from the legislative in favour of the executive branch in Norway. Having previously enjoyed the confidence of a Labour dominated parliament since World War II, Gerhardsen was, for the first time in his entire tenure as prime minister, forced to appear before the parliament and answer for his cabinet's actions. The opposition, previously fragmented, found unity in proposing a vote of no confidence to the parliament on the rationale that if shareholders can unseat a board for a corporation, then a government that owns a corporation that is mismanaged must be similarly held accountable. For understandable reasons, the Labour party representatives were not inclined to support the vote. Since the non socialist coalition and the Labour Party each had 74 of the total 150 representatives, the deciding vote fell to the two representatives of the leftist socialist party Sosialistisk Folkeparti. In an interesting parliamentary twist, Sosialistisk Folkeparti (SF) proposed its own vote of no confidence, which led to the Gerhardsen cabinet's resignation. Technically, the SF representatives were trying to make the point that they had lost confidence in the current cabinet but not in the party that led it. A photograph, published by Aftenposten, of Gerhardsen leaving the lectern at the Storting as John Lyng approaches it, the two crossing paths, has become an icon in Norwegian political history. The non socialist cabinet formed by John Lyng of the Conservative Party of Norway was the first non Labour government in Norway after World War II, but it lasted for only a few weeks. Its initial declaration failed to survive a vote of no confidence from the Labour Party and Sosialistisk Folkeparti.