Күміс – құнды метал және инвестиция құралы

Кіріспе

Бағалы металл – құндылық сақтау құралы

Күміс, басқа бағалы металдар сияқты, инвестиция ретінде қолданылуы мүмкін. Ол 4000 жылдан астам уақыт бойы ақшаның бір түрі және құндылықты сақтаушы ретінде қарастырылып келді, бірақ 1935 жылы күміс стандарты тоқтатылғаннан кейін дамыған елдерде заңды төлем құралы мәртебесін жоғалтты. Дегенмен, кейбір елдер номиналдық құны бар, мысалы, американдық «Күміс бүркіті» сияқты, алтын және коллекциялық монеталар шығарады. 2009 жылы күміске деген сұраныстың басым бөлігі өнеркәсіптік қолдануға (40%), зергерлік бұйымдарға, алтын-көмдік монеталарға және биржалық сауда-саттық өнімдеріне қарасты. 2011 жылы әлемдік күміс қоры 530 000 тоннаға жетті. Жыл сайын миллиондаған «Канадалық күміс жапырағы» және «Америкалық күміс бүркіті» монеталары инвестиция мақсатында сатып алынады. Бұл алтын монеталар заңды төлем құралы болғанымен, дүкендерде оларды қолдану сирек. Алайда, бастапқыда айналымға шығарылған «құрылық күміс» монеталарын да кездестіруге болады, бірақ олар сирек, және монета іздеушілердің арасында жиі кездеседі.

Бағасы

Күміс бағасы, көптеген тауарлар сияқты, спекуляциялармен және сұраныс пен ұсыныс арақатынасымен анықталады. Күміс бағасы кішкентай нарығы, төмен нарықтық өтімділігі және өнеркәсіптік қолданыс пен құнды сақтау мақсатындағы сұраныстың ауытқуы себепті алтынмен салыстырғанда айтарлықтай құбылмалы. Бұл кейде нарықта бағаның кең диапазонына алып келіп, құбылмалылықты тудырады. Күміс көбінесе құнды сақтауға байланысты сұраныс арқасында алтын бағасын қадағалайды, бірақ арақатынас өзгеріп отыруы мүмкін. Жер қыртысындағы күміс пен алтынның арақатынасы 17,5:1-ге тең. Саудагерлер, инвесторлар және сатып алушылар алтын мен күміс бағасының арақатынасын жиі талдайды. Алтын мен күміс арақатынасы – тарихтағы үздіксіз қадағаланатын ең көне валюта бағамы. Рим дәуірінде бұл арақатынас 12 (немесе 12,5) : 1 деп белгіленген. 1792 жылы АҚШ-та заңмен алтын мен күміс бағасының арақатынасы 15:1 деп бекітілді, яғни бір трой унция алтын 15 трой унция күміске тең болды; 1803 жылы Францияда 15,5:1 арақатынасы қабылданды. Дегенмен, 20-шы ғасырда алтын мен күміс бағасының орташа арақатынасы 47:1 болды. Күміс бағасы 2005 жылдың қыркүйегінен бастап айтарлықтай өсті, бастапқыда бір трой унциясы шамамен 7 доллар тұрды, бірақ 2006 жылдың сәуір айының соңында алғаш рет 14 долларға жетті, ал айдың орташа бағасы бір трой унциясына 12,61 долларды құрады. 2008 жылдың наурызында бағасы шамамен 20 долларға дейін өсті. Алайда, 2008 жылдың қазан айында күміс бағасы, басқа металдар мен тауарлар сияқты, несие дағдарысының салдарынан 58% құлдырады. 2011 жылдың сәуірінде күміс қайтадан өсіп, 2011 жылдың 29 сәуірінде бір унциясы 49,21 долларға жетті, бұл ақша инфляциясы және дамыған елдердегі, әсіресе Еуроаймақтағы үкіметтердің төлем қабілеттілігіне байланысты болды.

Әсерлер

Күмістің бағасына түрлі факторлар әсер етеді. Күміс нарығы алтын нарығынан әлдеқайда кішкентай, ал Лондон алтын құйма нарығы күмістен 18 есе көп ақшалай құнмен сауда жасайды. Бұл үлкен саудагерге немесе инвесторга күміс бағасын жағымды немесе жағымсыз бағытта өзгертуге мүмкіндік береді. Күмістің қасиеттеріне байланысты, ол фотоэлектрлік құрылғыларды жасауда, RoHS стандартына сәйкес келетін қосымшаларды, киім-кешек және медициналық мақсаттарда маңызды рөл атқарады. Күмістің басқа да жаңа қолданыс аяларына RFID таңбалары, ағаш сақтағыштары, суды тазарту және тағам гигиенасы кіреді. 2010 жылғы деректер көрсетіп тұрғандай, күмістің көп бөлігі өнеркәсіпте (487,4 миллион унция), әшекей бұйымдарда (167,0 миллион унция) және инвестицияларда (101,3 миллион унция) қолданылады. Барлық құнды металдар сияқты, күміс те инфляцияға, дефляцияға немесе валютаның құнсыздануына қарсы сақтандыру құралы ретінде пайдаланылуы мүмкін. Күмісті инфляцияға қарсы қорғаныс ретінде қарастыратын қоғамдық пікір күміс өндірушілер мен олардың серіктестері жүргізетін маркетингтік кампанияларға байланысты болуы мүмкін.

1979-1980 жылдар

Хант ағайындыларының (Нелсон Бункер Хант, Уильям Герберт Хант және Ламар Хант) әрекеттерінің салдарынан күміс Good Delivery талшықтарының бағасы 1 трой унциясына шамамен 6 доллардан 1980 жылдың 18 қаңтарында рекордтық 49,45 долларға дейін өсті, бұл 724% үлкен өсімді білдірді. Физикалық күмістің ең жоғары бағасын анықтау қиын, бірақ таралған күміс монеталарының бағасына сүйенсек, ол шамамен 40 долларға жеткен. 1980 жылдың 7 қаңтарында Ханттардың күміс жинақтауына жауап ретінде тауар биржасы (COMEX) күрт түрде "Күміс ереже 7-ні" қабылдады, бұл маржамен күміс сатып алуға қатаң шектеулер қойып, жаппай сатуға және бағаға қатты төмендеу қысымын тудырды. Хант ағайындылары сатып алуларын қаржыландыру үшін көптеген қарыз алған, ал баға қайтадан төмендеген кезде, маржалық позициялардың күрт мәжбүрлі сатылуынан кейін төрт күн ішінде 50%-дан астам құлдырады, олар өз міндеттемелерін орындай алмады, бұл қымбат металдар нарығында одан әрі үрейге себеп болды. Ханттар ешқандай қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп табылған жоқ, бірақ олар осы оқиғаға байланысты азаматтық сотта жеңіліске ұшырады. Бұл оқиға Ханттардың байлығының азаюына және олардың банкроттыққа өтініш беруіне әкелді. 1989 жылы олар тауарлар фьючерстік сауда комиссиясымен азаматтық келісімге келді, айыппұл төледі және тауарлар саудасына қатысудан тыйым салынды.

2010 2011 жыл

Әлемдік экономикаға зор қауіп төнгендіктен, инвесторлар қорғаныс тауарларын (мысалы, күміс немесе алтын) сатып алып, бағасын көтерді. Қысқа мерзімді тәуекелдер басылған деп есептелген кезде көптеген инвесторлар өз активтерін қайтадан дивиденд немесе пайыздық төлем беретін акциялар мен облигациялар сияқты кірісті инвестицияларға аударды. 2011 жылғы АҚШ-тың мемлекеттік қарыз шегі дағдарысы күміс бағасының өсуіне ықпал еткен маңызды фактор болды. 2010 жылғы АҚШ аралық сайлауларында президент Обама мен «Тей партиясы» арасындағы саяси көзқарастардың айырмашылығы анық көрінді. Сайлауға жақындаған сайын күміс бағасы $17-ден $30-ға дейін өсті. 2010 және 2011 жылдың соңында күміс $25 мен $30 аралығында «жаңа қалыпты» деңгейге қол жеткізді. 2011 жылы Конгресс республикашылары ұлттық қарыз шегін көтеру туралы заңға мемлекеттік қарызды азайту шараларын қосуды талап етті. Нәтижеде туған дау-дамай 2011 жылғы 2 тамыздағы Бюджеттік бақылау туралы заңмен шешілді. 2011 жылдың бірінші жартысында Moody’s және S&P АҚШ қаржысына қатысты болжамдарын нашарлатты; бұл қаржы әлемі үшін ауыр соққы болды және күміс бағасының $50-ге дейін өсуіне себепкер болды. 2011 жылғы 18 сәуірде АҚШ-тағы S&P рейтингтік агенттігі АҚШ-тың «AAA» (жоғары сапалы) мемлекеттік қарыздық рейтингісіне алғаш рет «теріс» перспектива тағайындады (агенттік 1860 жылы құрылғаннан бері), бұл рейтингтің келесі екі жылда төмендеуінің үштен бір ықтималдығын көрсетті. 2011 жылғы 25 сәуірде күміс Нью-Йорк нарығында бір унциясы $49,80-ға сатылды. 2011 жылғы 5 тамызда S&P федералды үкіметтің кредиттік рейтингін алғаш рет төмендетті, бұл сәуір айындағы ескертулеріне, тараптардың келісе алмауына және соңғы келісімнің күтілген «үлкен келісімнен» қалыс қалуына байланысты болды. Рейтингтің төмендеуі және қарыз дағдарысы Dow Jones индустриялық индексінің шілде және тамыз айларының соңында 2000 ұпайға жуық құлдырауына әкелді. Рейтинг төмендегеннен кейін, Dow Jones 8 тамызда 635 ұпайға құлдырап, тарихтағы ең жаман күндердің бірі болды. Содан кейін АҚШ Қаржы министрі Тимоти Гайтнер қарыз дағдарысын кейінге жылдыру үшін министрлікке ерекше шаралар қолдануға бұйрық бергені белгілі болғанда, күміс бағасы $35-ке дейін төмендеді. Жаз бойы күміс бағасы $33-тен $43-ке дейін ауытқып тұрды. «Қаржылық апокалипсис» жаздың соңына дейін кейінге шегерілгені анық болғанда, көптеген инвесторлар күміс пен тауарларды сатып, АҚШ акцияларына қайта инвестициялады. Күміс бағасы тез арада $30-ға дейін өсті және келесі бірнеше жылда 2010 жылғы деңгейден төмендеді. Күміс бағасының өзгеруін «көпіршік» деп атау (күміс пен алтынды салыстырғанда) пікірталас тудырды, ал Питер Шифф мұндай көпіршік болмағанын және күміс бағасының өсуіне себеп болған факторлар әлі шешілмегенін мәлімдеді.

There was such immense risk to the world economy that investors drove the prices up by buying defensive commodities (e. g. silver or gold). When the short term risks were believed to have subsided, many investors reallocated their assets back into yielding (dividend or interest) investments such as stocks or bonds. The 2011 United States debt ceiling crisis was a major factor in the rise of silver prices. The 2010, U. S., midterm elections highlighted policy differences between President Obama vs. the Tea Party movement. The price of silver concurrently rose from $17 to $30 as the elections approached. In late 2010 and 2011, silver found a "new normal" between $25 and $30. In 2011, Republicans in Congress demanded deficit reduction be part of legislation raising the nation's debt ceiling. The resulting contention was resolved on 2 August 2011 by the Budget Control Act of 2011. During the first few months of 2011, Moody's and S&P both downgraded the outlook on US finances; this was a major shock to the financial world and resulted in silver's climb to $50. On April 18, 2011, U. S. based rating agency S&P issued a "negative" outlook on the U. S.'s "AAA" (highest quality) sovereign debt rating for the first time since the rating agency began in 1860, indicating there was a one in three chance of an outright reduction in the rating over the next two years. On April 25, 2011, silver traded $49.80 per ounce in the New York spot market. On August 5, 2011, S&P issued the first ever downgrade in the federal government's credit rating, citing their April warnings, the difficulty of bridging the parties and that the resulting agreement fell well short of the hoped for comprehensive 'grand bargain'. The credit downgrade and debt ceiling debacle contributed to the Dow Jones Industrial Average falling nearly 2,000 points in late July and August. Following the downgrade itself, the DJIA had one of its worst days in history and fell 635 points on August 8. Then as it became likely that U. S. Secretary of Treasury Timothy Geithner would order the treasury to use extraordinary measures to delay the crisis, silver settled back at $35. As the debacle continued during the summer, silver moved in the range of $33 to $43. As it became clear that the "financial apocalypse" would be delayed by late summer, many investors dumped silver and commodities and moved back into U. S. equities. The price of silver quickly went back to $30 and declined below 2010 levels in the next few years. Whether classifying silver's movement as a 'bubble' (seen when comparing silver with gold) has been debatable, with Peter Schiff denying that a bubble ever existed and asserting that the factors that led to the increase in the silver price have not yet been resolved.

Бағандар

Күміске инвестиция салудың дәстүрлі тәсілі – нақты күміс таяқшаларын сатып алу. Швейцария және Лихтенштейн сияқты кейбір елдерде күміс таяқшаларын ірі банктерде тікелей сатып алуға болады. Күміс таяқшаларының жалпақ, тіктөртбұрышты пішіні оларды үйдегі сейфте, банктегі сақтау жасушасында немесе бөлінген (немесе алмастырылмайтын) немесе бөлінбеген (алмастырылатын немесе жиынтықталған) банк немесе дилер қоймасына орналастыруға ыңғайлы етеді. Күміс таяқшалары құю арқылы немесе қалыпқа құйылып, немесе монета ретінде шығарылуы мүмкін; екі санатта да коллекционерлерге тартымды, күрделі әсемдік дизайны бар таяқшалар жасалады, оларды көбінесе «көркем таяқшалар» деп атайды. Күміс таяқшаларының әртүрлі өлшемдері – 1, 10, 100 және 1000 трой унция, 100 грамм (3,215 трой унция) және бір килограмм (32,15 трой унция), сондай-ақ басқа да өлшемдер. Әртүрлі күміс тазартушылар бар, олардың әрқайсысының өзіндік ерекше мөртаңбасы немесе «белгісі» бар, ол таяқша туралы ақпарат беру және сапасын қамтамасыз ету үшін қолданылады.

Монеталар мен дөңгелектер

"Монета" термині көбінесе егемен үкімет тарапынан соғылған металл бөлшекті білдіреді және оның шыққан елінде заңды төлем құралы мәртебесіне ие. Монеталар ресми танылуымен ерекшеленеді және оларға тағайындалған номиналды білдіретін ең төменгі номиналды құнмен белгіленеді. Бұл оларды тауарлар мен қызметтерге айырбас құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Күміс монеталар таза күмістен немесе "қоқыс күмістен" соғылуы мүмкін. Үкіметтер соққан таза күміс монеталардың мысалдары: бір унциялық 99,99% тазалығындағы Канаданың күміс кеспе жапырағы және 99,93% тазалығындағы Американдық күміс бүркіті. Мемлекеттік күміс монеталар заңды төлем құралы болғандықтан, көбінесе салық салуда арнайы жеңілдіктерге ие болады. "Қоқыс күміс" термині нумизматикалық құндылығы жоқ күміс монеталарды білдіреді. АҚШ-та бұл 1964 жылға дейінгі 90% күміс димелер, кварталдар және жарты долларлар дегенді білдіреді; осы айналымдағы монеталардың 1 долларлық номиналды құны 0,715 трой унция (22,2 грамм) таза күмістен тұрады. 1965-1970 жылдардың және кейбір 1976 жылғы Кеннеди жарты долларлары 40% күміс қоспасымен соғылған. "Соғыс никелі" деген атау 1942-1945 жылдары 35% күміс қоспасымен соғылған никельдерге берілген. Австралия, Канада, Мексика, Швейцария және Ұлыбритания сияқты елдер де бұрын "қоқыс күміс" монеталарын соққан. Бұл елдердің барлығы (Мексика мен Швейцариядан басқа) бастапқыда айналымға стерлинг күміс монеталарын шығарған, кейін монеталардың күміс мөлшері төмендетілді: Австралияда 1946 жылы 50%-ға, Канадада 1920 жылы 80%-ға, ал Ұлыбританияда 1920 жылға қарай 50%-ға дейін. Мексиканың жағдайы ерекше болды, себебі 1 песо монеталарының күміс құрамы 1947 жылы 50%-ға дейін төмендетілді, ал жоғары номиналды монеталар (мысалы, 5 песо, 10 песо) 1979 жылы соңғы күміс монеталар соғылғанға дейін 72-90% күміс қоспасымен соғыла берді. Монеталардан айырмашылығы, дөңгелектер – жеке тұлғалар соққан, монетаға ұқсас, бірақ номиналды құны жоқ және заңды төлем құралы емес металл бөлшектері.

Биржалық саудадағы өнімдер

Күміс биржалық тауарлар инвесторға физикалық күміс таяқтарын сақтаудың қиындығынсыз күміс бағасына жылдам және оңай қол жеткізу мүмкіндігін береді. Күміс ETP-ге мыналар кіреді: iShares Silver Trust – iShares компаниясы ұсынған, нарықтағы ең ірі күміс ETF, онда 340 миллионнан астам трой унция күміс сақтаулы. ETFS Physical Silver және ETFS Silver Trust – ETF Securities компаниясы іске қосқан. Sprott Physical Silver Trust – Sprott Asset Management компаниясы құрған жабық қор. Алғашқы IPO 2010 жылдың 3 қарашасында аяқталды.

Есептер

Швейцарияның көптеген банктері күміс шоттарын ұсынады, онда күмісті кез келген шетел валютасы сияқты дереу сатып алуға немесе сатуға болады. Физикалық күміс ұстағаннан айырмашылығы, клиент банкке белгілі бір мөлшердегі металлға құқық иеленеді. OneGold, BullionVault немесе GoldMoney сияқты цифрлық алтын валютасы провайдерлері мен интернеттегі асыл металл сауда аландары күмісті алтынға балама ретінде ұсынады. Осы компаниялардың кейбіреулері инвесторларға олардың инвестицияларын физикалық күміс жеткізілімі арқылы қайтаруға мүмкіндік береді.

Деривативтер, CFD және спред ставкалары

Күміс фьючерстері мен опциялары сияқты туынды құралдар қазіргі уақытта әлемнің әртүрлі биржаларында саудаланады. АҚШ-та күміс фьючерстері негізінен COMEX (Commodity Exchange) тауар биржасында саудаланады, ол Нью-Йорк тауар биржасының еншілес ұйымы болып табылады. 2006 жылдың қараша айында Үндістанның Ұлттық тауарлар және туынды құралдар биржасы (NCDEX) 5 кг күміс фьючерстерін ұсынды.

Тау-кен компаниялары

Бұл күміс емес, күміс кенін өндіретін компаниялардың акциялары. Компаниялар көбінесе күмісті жалғыз өндірмейді, себебі күміс әдетте қалайы, қорғасын, мырыш немесе мыс сияқты басқа металдар бар кен ішінде немесе оның қасында кездеседі. Сондықтан акциялар тек күміске ғана емес, сонымен қатар басқа металдарға да инвестиция болып табылады. Барлық кен акцияларындағыдай, акция бағасын бағалау кезінде тауар бағасынан өзге де көптеген факторларды ескеру қажет. Жеке компанияларды таңдаудың орнына, кейбір инвесторлар тәуекелді азайту үшін бағалы металдарды өндіруші инвестициялық қорларға салым салуды ұсынады.

Салық салу

Көптеген салық жүйелерінде күміс алтынға көбінесе берілетін арнайы мәртебеге ие болмайды. Мысалы, Еуропалық Одақта мойындалған алтын монеталар мен алтын бұйымдарының саудасы ҚҚС-тан босатылады, бірақ күміске мұндай жеңілдік қарастырылмаған. Бұл жеке инвестор үшін күміс монеталарға немесе алтынға инвестиция салуды аз қызықты етеді, себебі сатып алу бағасына қайтарылмайтын ҚҚС қосылады (Ұлыбританияда 20%, Германияда таяқшалар үшін 19% және номиналды құны бар алтын бұйымдары үшін 7%, мысалы, АҚШ-тың «Күміс бүркіті» және Канаданың «Клен жапырағы»). Норвегиялық компаниялар белгілі бір жылдық лимиттер шегінде Еуропаның қалған бөлігіне ҚҚС төлеместен тауар жеткізуге немесе жергілікті түрде алуға құқылы. Жеке тұлғалар үшін тұру орнына (салық статусына) және актив номиналдық құнының өсуіне байланысты капиталдан алынатын табыс салығы сияқты басқа да салықтар қолданылуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та күміске тек пайдаға сатылған жағдайда ғана салық салынады, арнайы коллекциялық капиталдан алынатын табыс салығы мөлшерлемесі бойынша (қалыпты табыс салығы мөлшерлемесі, күміс 1 жылдан астам сақталған жағдайда ең жоғары 28%). 2011 жылы Юта штатының «Заңды төлем туралы» заңы АҚШ-та шығарылған күміс және алтын монеталарды Юта штабында заңды төлем құралы деп мойындады, осылайша оларды Ютадағы кез келген қарызды төлеу үшін Юта штатының капиталдан алынатын табыс салығын төлемей пайдалануға болады (бірақ мұндай салық федералды салық мақсаттары үшін әлі де қолданылады, өйткені штаттық заң федералды заңды жоққа шығара алмайды).