Кіріспе
Ағылшын суретшісі, шебер гравер Стэнли Уильям Хейтер (27 желтоқсан 1901 – 4 мамыр 1988) – 1930-шы жылдары сюрреализммен, ал 1940 жылдан бастап абстрактілі экспрессионизммен байланысты ағылшын суретшісі және шебер гравер. 20-шы ғасырдың ең маңызды граверлерінің бірі саналатын Хейтер 1927 жылы Парижде әсерлі Atelier 17 студиясын құрды. 1988 жылы қайтыс болғаннан кейін ол Atelier Contrepoint деп аталды. Студияға жиі келетін суретшілердің қатарында Пабло Пикассо, Альберто Джакометти, Жоан Миро, Александр Кальдер, Марк Шагал, Немесио Антунес, Джексон Поллок, Марк Ротко, Василий Кандинский, Маурицио Ласанский, К. Р. Х. Зондерборг және Кэтрин Ярроу болды. Ол майлы бояу сиясының әртүрлі тұтқырлығын пайдаланып, бір граверлік тақтаға үш немесе одан да көп түс түсіру процесі – тұтқырлықпен басып шығаруды (viscosity printing) дамытудағы инновациялық жұмысымен танымал. Хейтер суретші ретінде де өте белсенді болды. "Хайтер сурет салу, сызу, граверлік өнер, коллаж және бедерлік өнерде әрқашан ең жоғары икемділікпен жұмыс істеп, осы ғасырдың ең орталық және маңызды суреттерін оның құрбыларынан бұрын ойлап тапты", – деп жазды Брайан Робертсон.
Stanley William Hayter (27 December 1901 – 4 May 1988) was an English painter and master printmaker associated in the 1930s with surrealism and from 1940 onward with abstract expressionism. Regarded as one of the most significant printmakers of the 20th century, in 1927 Hayter founded the influential Atelier 17 studio in Paris. Since his death in 1988, it has been known as Atelier Contrepoint. Among the artists who frequented the atelier were Pablo Picasso, Alberto Giacometti, Joan Miró, Alexander Calder, Marc Chagall, Nemesio Antúnez, Jackson Pollock, Mark Rothko, Wassily Kandinsky, Mauricio Lasansky, K. R. H. Sonderborg, and Catherine Yarrow. He is noted for his innovative work in the development of viscosity printing (a process that exploits varying viscosities of oil based inks to lay three or more colours on a single intaglio plate). Hayter was equally active as a painter, "Hayter, working always with maximum flexibility in painting, drawing, engraving, collage and low relief has invented some of the most central and significant images of this century before most of the other artists of his generation", wrote Bryan Robertson.
Ерте өмір және білім
Хейтер 1901 жылдың 27 желтоқсанында Лондондағы Хакниде суретші Уильям Гарри Хейтердің ұлы ретінде дүниеге келді.
Париж
1926 жылы Хайтер Парижге барып, Académie Julian-да қысқа мерзім оқыды. Сол жылы ол поляк гравері Йозеф Хехтпен танысты, ол Хайтерге дәстүрлі бурин техникасын қолданып мысқа гравюра жасауды үйретті. Хехт Хайтерге жас-қарт, тәжірибелі және тәжірибесіз суретшілердің бірлесіп гравюра өнерін зерттеуі үшін баспахана ашуға көмектесті. Хайтер көптеген заманауи суретшілермен жұмыс істеп, оларды гравюраны өнер ретінде зерттеуге шақырып отырды. Миро, Пикассо, Кандинский және Далла Хасбанд сияқты суретшілер «Fraternité» және «Solidarité» баспа басылымдарын жасау арқылы Испания Азамат соғысында республикалықтарды қолдау үшін қаражат жинауға атсалысты.
Нью-Йорк қаласы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Хейтер 17-ші ательесін Нью-Йоркке көшіріп, Нью-Скулда графика сабақтарын берді. Джексон Поллок, Маурисио Ласански және Марк Ротко сияқты суретшілер Нью-Йорктегі 17-ші ательеде гравюралар жасады. Соғыс жылдары Хейтер британдық суретші, тарихшы және ақын Роланд Пенроуз және басқалармен бірлесіп, коммерциялық камуфляж бизнесін құрды: Өнеркәсіптік камуфляж зерттеу бөлімін. Ол сондай-ақ, "бір мезгілде түсті басып шығару" деп атаған әдісімен алғаш рет дайын гравюраларды жасады, онда боялған металл пластиналарға бояумен сіңген шүберектер, трафареттер немесе қалың, тұтқыр бояуды жұқа бояудың үстінен жағу арқылы түс қосылды, мұнда қалың бояу кері итеріліп, тек бірінші бояудың айналасына жабысады. Хайтер "Британия соғыста" көрмесіндегі Модерн өнер музейінің кеңесшісі болды. Көрмеге байланысты ол күн бұрышы мен көлеңке ұзындығын кез келген уақыт, күн және ендік үшін қайталайтын аналогтық компьютер құрастырды. Хайтер гравюра өнерімен қатар, сурет салуды дамытуды жалғастырды. Автоматизмға деген қызығушылығы оны сюрреалистермен байланыстырды, ал АҚШ-та ол абстрактілі экспрессионизм қозғалысының инноваторы болды. Оның американдық академиядағы гравюра өнеріндегі мұрасы дайындық суреттеріне және ретушьқа немесе бормен сүртуге қарсы күшті ұстанымды, сондай-ақ, күшті пластина тоны мен импровизацияны қолдауды қамтыды. 2005 жылы Тейт архиві Хейтердің құжаттарын сатып алды.
Жеке өмір
Хайтер үш рет үйленген: Эдит Флетчермен (1929 жылы ажырасып кеткен), американдық мүсінші Хелен Филлипспен (1971 жылы ажырасып кеткен) және Дезире Мурхедпен, оның өліміне дейін 1988 жылы Парижде бірге тұрған. Оның үш ұлы болды: бірінші некесінен Патрик (жас кезінде қайтыс болған), екінші некесінен Хелен Филлипстен Оги және Джулиан Хейтер. Актер, жазушы және аудармашы Оги 2004 жылы қайтыс болды. Композитор, музыкант және фотограф Джулиан 2007 жылы қайтыс болды.