Кіріспе

"Хертс" пен "Хибс" арасындағы футбол матчы – Эдинбург дербисі, Шотландияның Эдинбург қаласындағы екі ең көне кәсіби футбол клубы, "Хертс" және "Хибс" арасында өтетін кез келген матчқа берілген бейресми атау. Екі клуб арасындағы қатыгез бәсекелестік 1870 жылдардың ортасында клубтар құрылған кезден басталады, бұл оны әлемдегі ең ұзаққа созылған дербилердің біріне айналдырады. Клубтар арасындағы алғашқы матч 1875 жылғы Рождество күні Медоус алаңында өткен. Матчтар көбінесе Истер-Роуд немесе Тайнкасл стадионында өтеді. Бұл дерби Шотландия футбол лигасы жүйесінің жоғарғы лигасы деңгейінде үнемі өткізіліп келеді, алайда 2014/15 маусымында екінші лигада да ойналған. Командалар Шотландия кубогы және Шотландия лига кубогы сияқты кубок турнирлерінде де кездеседі. Екі клуб Шотландия кубогының финалында екі рет кездесіпті, 1896 және 2012 жылдары, екеуін де "Хертс" жеңіп алған.

Тарих

Хардс пен Хибс 1870 жылдардың ортасында құрылды. Клубтар арасындағы алғашқы матч 1875 жылғы 25 желтоқсанда Ист-Медоуста өтті, онда «Хартс» 1:0 есебімен жеңіске жетті. Хибс 1877–78 жылдары клубтар арасындағы алғашқы Шотландия кубогының тең ойынын жеңіп алды. Екі клубты Эдинбургтегі басты командалар ретінде танытқан матчтар сол маусымның соңында EFA кубогы үшін өткен бес ойындық күрес болды, ол «Хартс» төрт алдыңғы әрекеттен кейін 3:2 есебімен жеңіп алды. Хибс сол маусымдағы Шотландия кубогының финалында «Хартс» клубын жеңіп, алғашқы ұлттық кубокты жеңіп алды. Хибс басқа да жарыстарда «Хартс» клубына қарсы 3:0, 5:2 және 7:1 есебімен жеңіске жетті. Хибс үлкен қаржылық қиындықтарға тап болды және 1890 жылдардың басында қысқа уақытқа ойнауды тоқтатты. Бұл арада «Хартс» 1890–91 жылдары Шотландия футбол лигасының құрылтайшы мүшелері болды. Хибс көп ұзамай жұмысын қайта бастады және «Хартс» Истер-Роудта өткен жолдастық матчта 10:2 есебімен жеңіске жетті. Хибс 1893–94 жылдары Шотландия футбол лигасына қосылды және 1895 жылы Бірінші дивизионға көтерілді. Бірінші лигалық дерби 1895 жылғы 28 қыркүйекте ойналып, «Хартс» Тайнекастлда 4:3 есебімен жеңіске жетті. Клубтар 1896 жылы Шотландия кубогының финалында ойнады, онда «Хартс» Эдинбургтегі Логи Гринде 3:1 есебімен жеңіске жетті. Дерби 1930–31 жылдары Лигада тұрақты түрде өткізілді, ол кезде Хибс Бірінші дивизионнан төмендеді, бірақ басқа жарыстардағы матчтар жалғасты. Хибс 1933–34 жылдары жоғары дивизион мәртебесін қайта алды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 1939–40 жылдар аралығында барлық лигалық футбол тоқтатылды. Эдинбург дербиінің рекордтық көрермен саны 1950 жылғы 2 қаңтарда 65 860 адамды құрады, бұл кезде «Хартс» «Истер Роудта» 2:1 есебімен жеңіске жетті. Соғыстан кейінгі кезең Эдинбургтегі футболдың алтын дәуірі болды, өйткені Хибс өзінің әйгілі бесінің алдыңғы қатарымен үш лига чемпионы атанды, ал «Хартс» 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында бірнеше ірі кубоктарды жеңді. Хибс 1960 жылдардың аяғында және 1970 жылдардың көп бөлігінде тұрақты табысты кезеңді бастан кешірді. Бұл кезеңде олардың «Хартс» клубына қарсы 7:0 есебімен 1973 жылғы 1 қаңтарда Тайнекасл қаласында жеңіске жеткені есімде. Кейін «Хибс» ең ұзақ жеңіліссіз реттілікке ие болды, бұл 1974 жылдан 1978 жылға дейін 12 ойынды құрады. Шотландия лигасы футбол 1975–76 маусымнан бастап кішігірім дивизиондар құру үшін қайта құрылды, нәтижесінде командалар лигада бір-бірімен төрт рет ойнайды, бірақ бұл клубтардың төмендеу қаупін де арттырды. 1970 жылдардың аяғы мен 1980 жылдардың басында «Хартс» йо-йо клубы болды, ал «Хибс» 1979–80 жылдары төмендеді. Бұл «Хартс» 1983–84 жылдары Премьер-дивизионға оралғанға дейін дербилер аз болды дегенді білдірді. Содан кейін «Хартс» дербиде басымдықты иеленіп, 1980 және 1990 жылдары 22 ойындық серияда бір-бірінен кейін бір рет жеңіліссіз дербилер рекордын орнатты. Осы кезеңде «Хартс» клубының иесі Уоллес Мерсер «Хибс» клубының көпшілік үлесін сатып алып, екі клубты біріктіруге күш салды. Бұл күш-жігер «Хибс» жанкүйерлері құрған наразылық топтары кейбір акционерлерді Мерсерге сатпауға көндіргеннен кейін сәтсіз аяқталды және «Хибске» жаңа инвестицияларды Том Фармер ұсынды. Клубтар 2005–06 жылғы Шотландия кубогының жартылай финалында кездесті, жеңіс екінші дивизиондық клуб Гретнаға қарсы финалға әкелетінін білгенде. «Хартс» жартылай финалда «Хибс» командасына қарсы 4:0 есебімен жеңіске жетті және финалда пенальти соққыларынан жеңіп алды. «Хибс» келесі маусымда 2006–07 Шотландия лигасының 1/4 финалында «Хартс» клубына қарсы жеңіске жетіп, осы жарыста жеңіске жетті. Екі клуб 2012 жылы Шотландия кубогының финалында кездесті. Ойын Глазгодағы Хэмпден Паркта өтті, кейбір жанкүйерлер оны Эдинбургтегі ең үлкен стадион Мюррейфилд стадионына көшіруді ұсынды. «Хартс» бір жақты финалда 5:1 есебімен жеңіске жетті, сондай-ақ сол маусымда барлық үш лигалық дербиде де жеңіске жетті. «Хибс» осы жеңіліске алты айдан кейін «Хартсты» 2012–13 жылғы Шотландия кубогынан шығарып, 4-раундта «Истер Роудта» 1:0 есебімен жеңіске жетті. Екі клуб та 2013–14 жылғы Шотландия премьер-лигасының төменгі екі позициясында болғаннан кейін екінші деңгейге түсті. Бұл Эдинбург қаласының тарихында алғаш рет Шотландия лигасының жоғары сатысында өкілдіксіз қалғанын білдірді. «Хартс» 2014–15 жылғы Шотландия чемпионатында жеңіп, бірден жоғары сатыға көтерілді. «Хибс» 2016–2017 жылдары жоғарылатылды, бұл 2017–2018 жылдары жоғары лигалар дербилері қайта басталды дегенді білдірді. Бұл арада командалар үш маусым қатарынан Шотландия кубогында кездесті: 2015–16, 2016–17 және 2017–18. «Хибс» алғашқы екі ойында реплейден кейін жеңіске жетті және 2015–16 жылғы жарысты жеңіп алды, ал «Хартс» үшінші ойында жеңіске жетті. «Хартс» 2020 жылы Чемпионшипке төмендеді, өйткені 2019–20 маусымы Шотландиядағы Covid 19 пандемиясынан кейін қысқартылды. 2019–20 жылғы Шотландия кубогының жартылай финалында, пандемиядан кейін күзге дейін кешіктірілген, «Хартс» «Хибске» қарсы қосымша уақытта 2:1 есебімен жеңіске жетті. «Хартс» 2021 жылы жоғары дивизионға қайта оралды, содан кейін 2021–22 жылғы Шотландия кубогының жартылай финалында «Хибске» қарсы жеңіске жетті.

Жергілікті жарыстар және Эдинбургтің басқа клубтары

19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында клубтар бір маусымда бір-бірімен он рет кездесетін, себебі көптеген жергілікті жарыстар болды, мысалы, Шығыс Шотландия кубогы, Розебери қайырымдылық кубогы, Уилсон кубогы және Дунедин кубогы. Бұл жарыстарға Эдинбург пен айналасындағы басқа клубтар да қатысты. «Жүректер» мен «Хибс» осы жарыстардың ең көп жеңімпаздары болды. Қазіргі таңдағы жалғыз жергілікті жарыс – Шығыс Шотландия кубогы, оған «Жүректер» мен «Хибс» жас резервтік командалары қатысады. Кубок үшін бір матч өткізіледі, ал билеттен түскен қаражат Эдинбург футбол қауымдастығына беріледі. «Сент-Бернардс», «Лейт Атлетик», түпнұсқа «Эдинбург Сити» және «Медоубанк Тистл» клубтары Шотландия футбол лигасы аясында Эдинбург қаласын өкілдік етті. «Хибс» 1893–94 маусымына дейін лигаға қосылмағандықтан, алғашқы лигалық дерби 1891 жылғы 24 қазанда «Жүректер» пен «Лейт Атлетик» арасында өтті («Жүректер» 3–1 есебімен жеңіске жетті). «Жүректер» мен «Хибс» арасындағы алғашқы лигалық дерби 1895 жылғы 28 қыркүйекте «Тайнкаслда» өтті, онда «Жүректер» 4–3 есебімен жеңді. Шотландиялық футбол пирамидасының енгізілуі «Эдинбург Сити» (2016) мен «Спартанс» (2023) клубтарына Шотландия кәсіби футбол лигасына (SPFL) жол ашты. Ешбір клуб әлі SPFL матчында «Жүректер» немесе «Хибс» командаларымен ойнаған жоқ, бірақ «Жүректер» 2023–24 жылғы Шотландия кубогында «Спартанс» клубымен ойнауға іріктелді. «Civil Service Strollers» және Эдинбург университеті Лоуленд лигасынде ойнайды. Шығыс Шотландия лигасында да дерби матчтары өтеді, онда Эдинбургте орналасқан алты клуб қатысады. Бұл термин әйелдер футболында да қолданылады, соның ішінде «Хиберниан», «Жүректер» және «Спартанс» арасындағы ойындарда да.

Фестиваль кубогы

1985 жылы Эдинбургтың «Хартс», «Хибс» және «Медоубанк Тистл» клубтарынан құралған іріктеме командасы «Тайнекасл» стадионында «Бавария» клубымен «Фестиваль кубогы» аясындағы жолдас матч өткізді. «Фестиваль кубогы» 2003 жылы жыл сайынғы Эдинбург фестивалімен байланыстыру мақсатында қайта жаңартылды. Ақырында клубтар 2003–04 жылғы Шотландия Премьер лигасы маусымы басталар алдындағы соңғы сенбіде бір дерби өткізуге келісті. Бірақ Шотландия Премьер лигасы (SPL) «Фестиваль кубогынан» екі апта кейін «Истер Роудта» лигалық дербиді кестеге енгізіп, кубоктың басталуына көмектеспеді. «Хартс» Энди Вебстердің голымен «Фестиваль кубогының» алғашқы матчын 1:0 есебімен жеңді. «Хартс» сапынан Крейг Сивс, Марк де Врис және Деннис Вайнес гол соқты, ал «Хибс» сапынан Стивен Добби пенальтиден гол енгізді. 2006 жылы кубок қайта жаңартылмады және содан бері өткізілген жоқ. Жаңа жылда өткен 94 эдинбургтік дербидің ішінде «Хибс» 32–30 есебімен жеңіске жетті. 1940 жылғы Жаңа жылдық матчта «Истер Роуд» стадионы қалың тұманға оранды, бұл әдетте матчты тоқтатуға себеп болар еді. Бірақ матч соғыс уақытында өткендіктен және BBC арнасы шетелдегі әскерлердің көңілін көтеру үшін кеңінен көрсеткендіктен, Соғыс кеңсесі тұманды жағдайды неміс авиациясының (Люфтваффе) назарына түсірмеу үшін ойынды жалғастыруға бұйрық берді. Бұл жағдай кейін «The Scotsman» газетінде «Fawlty Towers алдында» деп сипатталды және шотланд драматургі Эндрю Даллмейердің BBC Radio Four радиоспекліне бейімделді. Бүгінгі күнге дейін 663 эдинбургтік дерби өткізілді, яғни барлық дербилердің шамамен жартысы басқа турнирлер мен жолдас матчтарда ойналды. Осы матчтарды есепке алғанда, «Хартс» 291 дербиде, ал «Хибс» 207 дербиде жеңіске жетті. 2017–18 маусымында «Хартс» клубының бас жаттықтырушысы Крейг Левин «Хартс» клубының жеңісі – бұл матчтың «табиғи реті» екенін айтты, бірақ «Хибс» жанкүйерлері мен бас жаттықтырушысы Нил Леннон бұл сөздерге келесі дербиде жеңіспен жауап берді. 1975 жылы Шотландия Премьер лигасы құрылғаннан бері және маусым ішінде клубтар арасында төрт лигалық матч өткізілетін болғаннан бері екі клубтың бірі де маусымдағы барлық төрт лигалық дербиде жеңіске жете алмады. «Хартс» 1985–86, 1989–90, 1990–91, 1996–97 және 2006–07 маусымдарында үш жеңіс пен бір тең нәтижеге қол жеткізді. «Хибс» клубының лигалық маусымдағы ең жақсы көрсеткіші – 1975–76 маусымындағы үш жеңіс пен бір тең нәтиже. «Хартс» 2011–12 маусымында «Хибс» клубын үш лигалық матчта және Шотландия кубогының финалында жеңіп, толықтай ұтып шықты. Бірақ лигадағы төртінші матч өткізілмеді, себебі клубтар маусымның соңындағы бөлінуден кейін әртүрлі топтарда ойнады.

Бір ойын рекорды

Хибс 1973 жылғы 1 қаңтарда Тайнекаслде өткен бәсекелестік матчта 7-0 есебімен ең үлкен жеңіске қол жеткізді. Басқа матчтардағы ең ірі жеңіс – 1893 жылғы 12 тамыздағы жолдастық кездесуде тіркелген 10-2 есебімен «Хартс» командасының жеңісі. Бәсекелестік матчта соғылған ең көп голдар саны – 1935 жылғы 21 қыркүйектегі лигалық матчта «Хартс» командасының 8-3 есебімен жеңісі кезінде тіркелді. «Хартс» командасы Шотландия кубогында 1955 жылғы 1 ақпандағы 5-0 есебімен, ал Шотландия лига кубогында 1956 жылғы 11 тамыздағы 6-1 есебімен ең үлкен көрсеткіштің рекордтарын сақтап тұр.

Хэт-триктер

Он бес ойыншы Эдинбург дербилерінде он алты хет-трик соқты, оның тоғызы «Хартс» командасы үшін, жетісі – «Хибс» үшін. Бобби Уокер бірнеше хет-трик соққан жалғыз ойыншы, ал «Хартс» сапындағы Марк де Врис және «Хибс» сапындағы Джо Бейкер бір дербиде төрт гол соққан жалғыз ойыншылар. Осы хет-триктердің көп бөлігі дербидің алғашқы жүз жылында тіркелді, соңғы елу жылда тек үш рет қайталанды.

№ Ойыншы Команда Жарыс Стадион Нәтиже Күні
1 Хартс 1880–81 Шотландия кубогы Powderhall Grounds 5–3 форматы=dmy
2 Хиберниан 1895–96 Шотландия бірінші лигасы Tynecastle Park 4–3 форматы=dmy
3 Хартс 1898–99 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 1–5 форматы=dmy
4 Хиберниан 1899–1900 Шотландия бірінші лигасы Tynecastle Park 1–3 форматы=dmy
5 Хартс 1905–06 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 0–3 форматы=dmy
6 Хартс 1911–12 Шотландия бірінші лигасы Tynecastle Park 3–0 форматы=dmy
7 Хартс 1918–19 Шотландия бірінші лигасы Tynecastle Park 3–1 форматы=dmy
8 Хиберниан 1938–39 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 4–0 форматы=dmy
9 Хиберниан 1952–53 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 3–1 форматы=dmy
10 Хиберниан 1957–58 Шотландия кубогы Tynecastle Park 3–4 форматы=dmy
11 Хартс 1959–60 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 1–5 форматы=dmy
12 Хартс 1962–63 Шотландия бірінші лигасы Easter Road 0–4 форматы=dmy
13 Хиберниан 1967–68 Шотландия бірінші лигасы Tynecastle Park 1–4 форматы=dmy
14 Хиберниан 2000–01 Шотландия Премьер лигасы Easter Road 6–2 форматы=dmy
15 Хартс 2002–03 Шотландия Премьер лигасы Tynecastle Stadium 5–1 форматы=dmy
16 Хартс 2005–06 Шотландия кубогы Hampden Park 0–4 форматы=dmy

Екі клубтың ойыншылары

Бұл екі клуб үшін кем дегенде бір ресми матчта ойнаған ойыншылардың тізімі. Эдинбург дербисінде «Хартс» және «Хибс» командаларының құрамында төрт ойыншы ғана гол соқтырған – Ральф Каллахан, Алан Гордон, Даррен Джексон және Гордон Смит.

Аты | «Хибс» клубындағы кезеңі | «Хартс» клубындағы кезеңі | Ескермелер
---|---|---|---
Томсон, Аллан | 1963–1971 | 1979–1980 | Аллан 1974 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына Шотландия құрамасына шақырылған, ол «Данди» клубында ойнаған кезде.
Атертон, Бобби | 1897–1903 | 1897 | Атертон 1901–1902 жылдары Шотландия кубогын жеңген кезде «Хибс» командасының капитаны болды.
Бэннон, Эмонн | 1993–1994 | 1976–1979, 1988–1993 | Бэннон 1986 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына Шотландия құрамасына шақырылған, ол «Данди Юнайтед» клубында ойнаған кезде.
Барри, Рой | 1975–1976 | 1961–1966 |
Блэк, Иан | 1980 | 1977–1980 |
Браун, Джим | 1979–1981 | 1967–1979 |
Каллахан, Ральф | 1978–1986 | 1971–1977 | Каллахан Шотландия кубогының финалында «Хартс» (1976) және «Хибс» (1979) командаларының құрамында ойнады. Екі финалда да Эдинбург клубы жеңіліске ұшырады.
Кроуфорд, Иан | 1951–1953 | 1954–1961 |
Дюри, Гордон | 1984–1986 | 2000–2001 | Дюри 1990 жылы «Челси» клубында ойнаған кезде және 1998 жылы «Рейнджерс» клубында ойнаған кезде Шотландия құрамасына шақырылған.
Флюкер, Питер | 1932–1934 | 1929–1932 |
Гордон, Алан | 1972–1974 | 1961–1967, 1968–1969 | Гордон «Хибс» сапында «Хартсқа» қарсы өткен матчта 7:0 есебімен жеңіске жеткен кезде екі гол соқтырды. Ол сондай-ақ «Данди» дербисінде екі команданың құрамында ойнады.
Хамильтон, Брайан | 1989–1995 | 1995–1996 |
Хамильтон, Уилли | 1963–1965 | 1962–1963, 1967–1969 |
Хартли, Пол | 1998–2000 | 2003–2007 | Хартли 2005–2006 жылғы Шотландия кубогының жартылай финалында «Хибс» клубына қарсы матчта хет-трик жасады.
Джексон, Даррен | 1992–1997 | 1999–2001 | Джексон 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына Шотландия құрамасына шақырылған, ол «Селтик» клубында ойнаған кезде.
Джеймисон, Уилли | 1979–1985 | 1994–1995 |
Китингс, Джеймс | 2015–2017 | 2014–2015 |
Керр, Питер | 1910–1926 | 1926–1931 |
Лэйн, Дэви | 1956–1957 | 1942–1954 |
Маринелло, Питер | 1966–1970 | 1981–1983 |
Марджорибанкс, Брайан | 1961–1962 | 1962 |
Маршалл, Гордон | 1969–1971 | 1956–1963 |
Мейбери, Алан | 2012–2014 | 2001–2005 |
МакВатти, Джордж | 1898–1900 |
Митчелл, Деметри | 2022–2023 | 2018–2019 |
Маллен, Фрейзер | 2013–2014 | 2012–2013 |
Рид, Уилли | 1937–1938 | 1930–1937 |
Ренни, Гарри | 1902–1908 | 1898–1902 |
Реррас, Фейкал | 2018 | 2016–2017 |
Робертсон, Малькольм | 1982–1983 | 1977–1981 |
Шоу, Хью | 1918–1926 | 1927–1930 | Шоу 1940-жылдардың аяғында және 1950-жылдардың басында үш лига чемпионатын жеңіп алған «Хибс» командасын басқарды.
Шевлейн, Крис | 1968–1971 | 1960–1967 |
Смит, Гордон | 1941–1959 | 1959–1961 | «Хибс» клубының «Танымал бесінің» бірі Смит үш түрлі клубпен Шотландия лигасын жеңіп алды, олардың ешқайсысы «Олд Фирмнің» жартысы болмады.
Сунесс, Джим | 1947–1953 | 1953–1956 |
Стюарт, Майкл | 2005–2007 | 2004–2005, 2007–2010 |
Суонсон, Дэнни | 2017–2018 | 2015–2016 |
Тирни, Лоури | 1980 | 1976–1980 |
Уолл, Роберт | 1930-жылдардың басында | 1920-жылдардың аяғында |
Уотсон, Энди | 1987–1989 | 1983–1987 | Уотсон кейіннен Алекс МакЛиш менеджер болған кезде «Хибс» клубының бас менеджерінің көмекшісі болды.
Уо, Уилли | 1936 | 1928–1939 | Уо «Хартс» клубынан «Хибс» клубына қарызға берілді.