Кіріспе

Американдық өнеркәсіпші және қайырымды (1808–1878)

Бенджамин Эдвард Бейтс IV (/bɛɪtɪz/; 12 шілде, 1808 – 14 қаңтар, 1878) – американдық теміржол өнеркәсібінің өкілі, тоқыма өнеркәсібінің магнаты және қайырымды. 1850 жылдан 1878 жылға дейін Мэн штатындағы ең бай адам болды. Бейтс Массачусетс штатының Мэнсфилд қаласында көпбалалы отбасында дүниеге келген. Ол Бристольге, Мэн штатына жұмысқа орналасу үшін Б.Т. Лоринг компаниясына көшіп келді. 1830-шы жылдардың басында «Дэвис, Бейтс және Тернер» қолөнер тауарлары мен қызметтер фирмасын құруға дейін жұмыс істеді. Ол 1852 жылы Бейтс Миллін салды, ол Левистондағы ірі Бейтс Өндіріс компаниясын іске қосты. Оның компаниясы тез арада Мэн штатындағы және үш онжылдық бойы Левистондағы ең ірі жұмыс берушіге айналды. Мэн заң шығарушы органымен келісімшарт жасасқан Бейтс Льюистон су электр стансасын құрды, бұл қаладағы алғашқы каналды салған ірі диірмендік кәсіпорын болды. Америка Азамат соғысының басында Бейтс Оңтүстік штаттарындағы бөліну туралы әңгіме мақтаның тапшылығына әкелетінін дұрыс болжады. Форт-Самтер шайқасынан бұрын рекордтық көлемде сатып алып, ол нарықты дерлік толық бақылауға алды. Нәтижесінде мақта тапшылығы туындады, монополия орнады және бағалар күрт өсті, бұл Нью-Англиядағы ондаған кәсіпорындардың бәсекеге төзе алмай жабылуына әкелді. Қаладағы экономикалық теңсіздік 1861 жылғы Льюистон мақта төңкерісіне әкелді, бұл Бейтстің экспансиялық бизнес тактикасын жұмсартуға және қайырымдылыққа жұмсалатын қаражатты арттыруға итерді. Сол кездегі басқа да ірі бизнесмендер сияқты, мысалы, Дж. П. Морган, Эндрю Карнеги және Джон Д. Рокфеллер, Бейтс капитализмді және бәсекеге қарсылықты қолдады. Бейтс туралы қоғамдық пікір оның өмірі бойында қарама-қарсы болды. Кейбіреулер оның экономикалық әсерін маңызды деп есептесе, ал басқалары оның бизнес тактикасын әлеуметтік тұрғыдан зиянды деп сынады. Оның ата-анасы екеуі де діндар болды және Мэнсфилдтің конгрегациялық шіркеуіне мүше болды. 1838 жылы шіркеуде Мәсіхтің құдайлығына күмән келтіретін унитарийлердің теологиялық қауымдастығын құру үшін бөлініс болды, ал Елкана Бейтс осы қозғалысты басқаруға таңдалды. Оның әкесінің әкесі Америка революциясында капитан болып соғысқан, кейін Массачусетс штатының милициясында бригадир генерал болған. Ол Бенджамин Бейтс II-нің шөбересі, Девоншир әскерлерінің қолбасшысы және «Тозақ от клубының» мүшесі. Бейтс кішкентай кезінде ағасы оның екі жылқымен «көп қашықтыққа» сүйреліп, қатты жарақат алғанын есіне алды. Ол жылқыларды тоқтатып, олардың қозғалысын тоқтатты, Бейтс сол кезде 14 жаста болғандықтан бұл өте мақтауға лайық іс болды. Бейтс әртүрлі жеке мектептерге барып, 15 жасында Врентэм академиясына түсті, онда 1823 жылдан 1825 жылға дейін оқыды. 1829 жылы 21 жасында Бостонға (Массачусетс штаты) көшіп келді. Бейтс Барнабас Т. Лорингпен бірге Вашингтон көшесінде құрғақ тауарлар бизнесін бастады. 24 жасында ол христиандық сенімін ашық білдірді және өмір бойы конгрегациялист болып, тыйым салуды қолдады. Бейтс Бостонның бірнеше шіркеуінде жексенбілік мектепте сабақ берді, соның ішінде Парк-стрит шіркеуі, кейін Бостонның Орталық конгрегациялық шіркеуінің белсенді мүшесі болды.

Б. Т. Лоринг және компания

Джон Г. Дэвис 1830-шы жылдардың басында Бенджамин Бейтспен танысты, және кейін олар бизнес серіктестеріне айналды. Олар Бейтс Вашингтон көшесінде Барнабас Т. Лорингтің кеңсесінде қызметкер болып жұмыс істеген кезде, ортақ танысы "жақсы беделді фирмада жұмыс істеуге" ұсыныс жасағаннан кейін кездесті. Сол кезде Бейтстің жеке кірісі 700 долларға тең болды, бұл төменгі орта тапқа жататын деңгей еді. Кейіннен фирма Б. Т. Лоринг компаниясы ретінде құрылды. Фирманың нарығы Мэн штанының барлық аймағына кеңінен тарады, содан кейін бөлшек саудадан бас тартып, көтерме саудаға көшті, бұл Бейтстің Бристоль, Мэн штатындағы карьерасы барысында орнаған байланыстарының арқасында мүмкін болды. Бір жыл өткен соң, олар "қала орталығына" Вашингтон көшесінен Централь көшесіне көшіп, қызметтерін жалғастырды. Барнабас Т. Лоринг қайтыс болды, бұл топты Б. Т. Лоринг & Co. фирмасын таратып, оның орнына Дэвис, Бейтс және Тернер фирмасын құруға итермеледі.

Davis, Bates & Turner компаниясы

Б. Т. Лоринг & Co. компаниясы жұмысын аяқтағаннан кейін Бейтс 1833 жылдан 1847 жылға дейін өмір сүрген Davis & Bates фирмасын құрды. Фирма бұрынғы келісімдерінің арқасында Мэн штатының сауда қауымдастығы арасында жоғары беделге ие болғандықтан, қаржылық сәттілікке қол жеткізді. Фирма тұрақты негізге ие болған соң, Джон Н. Тернер оған қызығушылық танытып, одан әрі қатысу мүмкіндігін талқылады. Бейтстің ортақ досы және заңгерлік білімі бар маман ретінде ол бухгалтерлік есеп жүргізу және құқықтық мәселелермен айналысуға бекітілді. Фирма жылдар ішінде ондаған мың доллар жинады және дамып өсті. Тернер 1833 жылдың 13 ақпанында ресми түрде серіктес болып қабылданды, ал фирманың атауы ресми түрде Дэвис, Бейтс және Тернер болып өзгертілді.

1837 жылғы қаржылық үрей

1837 жылы фирма Нью-Йорктегі қаржылық қауіпсіздік және несиеге байланысты паниканың сыртқы әсерінен кіріс пен өнімнің төмендеуін бастан өткерді. "Ел тарихындағы ең үлкен қаржылық паника" деп есептелген 1837 жылғы паника Жаңа Англияда көптеген фирмалардың банкротқа ұшырауына себеп болды, ал Дэвис, Бейтс және Тернер жиі нарықтық құнды бағалауда және банктерден несие алуда қиындықтарға тап болды. Фирма белсенді қызметін жалғастырды және жақсы кредиті мен қарызының болмауының арқасында паника кезінде кейбір жылдары оң таза табыс та жасады. Көтерме тауарларға байланысты жалпы спекулятивтік нарықтар Бейтстің фирмасын сату кезінде және қайта құру үшін несие алуда сақтық танытуға мәжбүр етті. Нью-Йорктан Мэйн штатына банк реттеуі мен нарықтық бағалардың тұрақтанысы туралы хабар жетті, бұл штатты рецессиядан шығарып, тұрақты өсуге итермеледі. Бейтс бұл жаңалықты Джордж Бонд Нью-Йорк банктері қайтадан несие беруді бастағанын хабарлағанда жеке қабылдады. Мэйн мен Массачусетс штаттарының бизнес-лидерлері арасындағы консультациялар кезінде танымал банкир Гомер Бартлетт: "Сол кездесудегі ең күшті адам кім болды?" [қаржылық паникаға сілтеме жасап] деп сұрады. Көпшілік бірауыздан: "Бейтс!" деп жауап берді. Бейтс сол жердегі ең күшті адам еді. Бұл цитата Бейтстің шағын танымалдылығын қалыптастырды және беймәлімдік кезінде ең жақсы нәтижелерді беру репутациясын арттырды. Кездесуге Лайман Николс, Джордж Л. Уорд, Александр Де Витт, Фрэнсис Скиннер, Гомер Бартлетт және Сент Джон Смит қатысты. 1840 жылы фирма Уотер-стритке, ал бес жылдан кейін Милк-стритке көшті, онда Дэвис денсаулығының нашарлауына байланысты фирмадан шықты.

Bates, Turner & Co. және Union Pacific

Сайлс Баском Дэвистің орнына келді, ал фирма Бейтс, Тернер және компания деп атау өзгертілді. Фирма қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, 1847 жылдың наурыз айындағы нарық жабылуымен бірге қызметін аяқтауға кірісті. Фирма таратылғаннан кейін Бейтс бірнеше банк, өндіріс және теміржол корпорацияларының президенті және директорлар кеңесінде қызмет етті, оның ішінде Бостон қаласындағы Бірінші Ұлттық коммерциялық банк. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс кезіндегі оның іс-әрекеттері салдарынан 1849 жылдың 1 тамызында Юнион Пасифик теміржолының президенті болуға шақырылды. Ол 1850 жылдың 3 мамырына дейін осы лауазымда болды, содан кейін Александр Де Витт оған Мэн штатының Льюистонындағы мүмкіндіктер туралы айтып, дереу отставкаға кетуіне ықпал етті.

Льюистондағы өмір

Бейтс Бостон және Мэннің басқа қалаларында тұрғанда "халықпен байланыс жасау, кәсіпорындарға бағыт-бағдар беру және оның экономикасын қолдау" мақсатымен Левистонға үнемі сапар шегетін. Бейтс, Тернер & Co. жабылуынан кейін және Union Pacific Railroad президенті қызметінде қысқа уақыт өткен соң, жақын досы және сенімді адамы Александр Де Витттің кеңесімен Мэн штатының Льюистон қаласына көшіп келді. Де Витт Льюистонды "күшке толы және жаңарулармен гүлденген қала" деп сипаттады. Ол Де Виттпен бірге қалалық кеңес пен қала әкімімен қаладағы маңызды даму жобаларын талқылау үшін құпия түрде қалаға келді.

Бейтс өндіріс компаниясы

Бейтс тез арада компанияларды дамыта бастады, өзінің Өндірістік компаниясы арқылы кішкентай компанияларды сатып алды, содан кейін қалаға 16 миллион долларлық кіріс әкелді, бұл сол кездегі Льюистон тарихындағы ең ірі ақша айналымы болды. Оның бизнесі Мэн және Канададан келген мыңдаған адамды жұмыспен қамтыды, шамамен бес мың адам канадалық және ирландтық тегінен еді. Ол 1850 жылдың 3 қаңтарында құрылғаннан бастап компанияның президенті қызметін атқарды, және 1862 жылдың 20 ақпанында Льюистонға кеткен кезде, компанияны басқаруға мұрагер тағайындады.

Бейтс Милл

Бейтс Милл 1850 жылы құрылған және Мэн штатының Льюистон қаласында 35 Канал көшесінде орналасқан тоқыма фабрикасы болды. Фабрикадан түскен капиталдың көп бөлігі Бейтс колледжінің негізін қалауға жұмсалды. Құрылғаннан бастап Бейтстің фабрикадағы тәжірибесі тоқыма индустриясына үстемдік етті және АҚШ-тың алғашқы ірі бизнес трестерінің бірі болды. Ол бастапқыда тоқыма өндірісі және жылжымайтын мүліктерді дамыту арқылы байлыққа және ықпалға қол жеткізді, бұл фабрикалармен байланысты болды.

Кеңейтілген ескертулер

Орен Чейни, "Бенджамин Эдвард Бейтс өміріне арналған некролог", Бейтс студенті, 1878 жылғы маусым, 131–149 беттер, (Muskie Archives and Special Collections Library, Bates College) (2-бөлім).