Кіріспе

Электрониканың алғашқы күндері, радио сияқты вакуумдық түтіктерді (британдық терминологияда клапандар деп аталады) қолданатын құрылғылар батареялармен қуаттандырылды. Әрбір батарея, оның қай түтік элементімен байланысты екеніне қарай, әртүрлі таңбаға ие болды. Алғашқыда, мұндай құрылғы тек қана жіпше (катод) және пластина (анод) бар диод болды. Электрон ағынының бағытына сәйкес, бұл электродтар "A" және "B" деп белгіленді, сондықтан олармен байланысты батареялар да "A" және "B" батареялары деп аталды. Кейін, триодтық түтік құру үшін басқару торы қосылғанда, оған логикалық түрде "C" әрпі тағайындалды және "C" батареясымен қуаттандырылды. Триодтың жұмысын жақсарту үшін қосымша ішкі элементтер қосылуы осы батареялар қатарын кеңейтуді қажет етпеді – бұл элементтер қолданыстағы батареялардан кедергі арқылы бекітілді, немесе жерге, немесе катодқа қосылды. Бұл номенклатура негізінен Солтүстік Америкада қолданылады. Ағылшын тілді елдердің басқа аймақтарында батареялардың басқаша атаулары қолданылады.

Санаты

"А" аккумуляторы сүтқорыққа қуат беру үшін қолданылады. Кейде оны "ылғал батарея" деп те атайды. (Бұл мақсатта құрғақ элементті пайдалануға болады, бірақ құрғақ элементтердің ампер-сағат сыйымдылығы сол кезде бұл қызметте практикалық қолдану үшін тым төмен болды.) Бұл термин клапандық (түтік) радиолар заманынан келеді, онда пластиналық (анодтық) кернеу үшін құрғақ батарея, ал сүтқорық кернеуі үшін қайта зарядталатын қорғасын қышқылы "ылғал" батареяны қолдану кең таралған еді. (Вакуумдық түтіктердің талшықтары анодтарға қарағанда әлдеқайда көп ток тұтынады, сондықтан "А" батареясы "Б" батареясына қарағанда тезірек тозады; сондықтан осы рөлде қайта зарядталатын "А" батареясын пайдалану батареяны ауыстыру қажеттілігін азайтады. Ал "Б" батареясын салыстырмалы түрде сирек ауыстыру қажет.) "А" батареялары бастапқыда 2 вольтты, қорғасын қышқылы аккумуляторлары болатын, бірақ құрғақ элементті радиолардың енгізілуімен 1,4 вольт жиі қолданылатын болды. Басқа кернеулер де кездеседі. Мысалы, 7,5 вольтты батареялар кейде 1,4 вольтты клапанды (түтік) тізбектей қосылған жиынтығын қуаттандыру үшін қолданылады. Ұлыбританияда және басқа да елдерде "А" батареясы құрғақ болса "LT" (төмен кернеу) батареясы, ал ылғал болса жай ғана "аккумулятор" деп аталады. "Б" батареясы пластиналық кернеуді қамтамасыз ету үшін қолданылады. Оны кейде "құрғақ батарея" деп те атайды (бірақ бұл мақсатта "ылғал" батареясын пайдалануға ешқандай себеп жоқ). Сүтқорық негізінен жылу көзі болып табылады, сондықтан "А" батареясы маңызды ток пен жылдам разрядты қамтамасыз етеді. "Б" батареясы салыстырмалы түрде аз ток тұтынады және "А" батареясына қарағанда сақталған зарядын ұзақ сақтайды. Жарық шығаратын түтіктермен қолданылатын ерте "Б" батареялары 120 вольтты құрады, бірақ олар тиімдірек түтіктер қолжетімді болғанда 45 вольт, 67,5 вольт немесе 90 вольтты үлгілермен ауыстырылды. Кейбір үлгілерде әр 22,5 вольт сайын қосымша шығырлар бар. Тіпті пластиналық кернеу желісі батарея емес, қуат көзімен қуаттандырылса да, американдық схемаларда оны әдетте "B+" желісі деп атайды. Пластиналық кернеулер 300 В тұрақты токқа дейін жете алатындықтан, қажетті жұмыс кернеуін алу үшін бірнеше "Б" батареяларын тізбектей қосуға болады. "Б" батареяларының жоғары кернеуі оларды басқа батарея түрлеріне қарағанда абайлап қолдануды талап етеді, себебі олар оларды ұстаған адамды тоқ соғуға немесе күйдіруге қабілетті. Ұлыбританияда және басқа да елдерде "Б" батареясы "HT" (жоғары кернеу) батареясы деп аталады. "С" батареясы басқару торына смещение (bias) беру үшін қолданылады. 1930 жылдардың басына дейін бұл клапандық (түтік) радио қабылдағыштарында кең таралған практика болды, бірақ оны желілік кедергілер немесе кернеулік бөлігіштермен алмастырды. Түтіктердің торы ток тартпағандықтан, "С" батареясы ток тартпай, смещение кернеуін қамтамасыз етеді. Радиодағы батареяның қызмет ету мерзімі оның жарамдылық мерзіміне тең. Соңғы уақытта олар мектептер мен колледждерде ғылым сабақтарында ыңғайлы өзгермелі кернеу көзі ретінде танымал болды. EverReady компаниясы оларды 1970 жылдарға дейін өндіріп келді. Ең танымал батарея - 1,5 вольттық аралықпен қосымша шығырлары бар 9 вольтты тип, ол бананалық штепсельдерді қабылдайды. "С" батареясының сирек түрі - ток ағынысыз тұрақты кернеуді беруге арналған батырма өлшемді миниатюралық батарея - смещение элементі. Олар 1936-1945 жылдар аралығында қысқа уақытқа танымал болды, өйткені смещение элементтері кедергі/конденсаторлық смещение желісінен арзан болды. Ұлыбританияда және басқа да елдерде "С" батареясы "GB" (торлық смещение) батареясы деп аталады.