Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында атабаска тілінде сөйлейтін жергілікті американдықтар тобы, этностық топ.

Тарих

Олардың отаны Таа лаа ваа двн (“Толова атамекені”) Тынық мұхитының жағалауында Уилсон сағасы мен Смит өзенінің (Tolowa Chetco: Xaa wun taa ghii~ li, Xaa wvn’ taa ghii~ li~, немесе Nii~ li~) бассейндері мен солтүстік-батыс Калифорниядағы Дель-Норте аймағында орналасқан. Аймақ солтүстікте Калифорния/Орегон шекарасымен, ал оңтүстікте Калифорниядағы Кламат өзенінің (Tolowa Chetco: Tʽáˑtʃʽɪtˑʼdɜn) солтүстігіндегі Уилсон сағасымен шектеледі. Олар қазіргі Крессент-Сити порты мен Эрл көлінде (Tolowa Chetco: Ee chuu le' немесе Ch'uu let "үлкен су кеңістігі") шамамен сегіз тұрақты ауылда өмір сүрді. Жақын орналасқан Карук тайпасы оларды Юхара немесе Юрукваар (“өзен бойынан келген үндістер”) деп атады және осы Карук атауын Юрок тайпасы мен Толова жері Юхарарик / Юхарарих (“өзен бойынан келген үндістердің жері”) үшін де қолданды. Бүгінде Карук тайпасы Imtípaheenshas терминін де қолданады (Imtipahéeniik “Толова үндістерінің жері, яғни Крессент-Сити, Калифорния”). Олар өздерін саяси тұрғыдан Де ни’, Де не, Двн’и, Де тэ деп атады, бұл “(yvtlh’i~ саясатының) азаматы” немесе “бір жерге немесе ауылға тиесілі адам” дегенді білдіреді. Толова немесе Дини’ халқының саны 10 000-нан асты. 19 ғасырда Толова тайпасы арасында шешек сияқты жаңа жұқпалы аурулар таралып, өлім-жұлым көп болды. Бұл оқиғалар олардың беймәлімдермен тікелей кездеспей тұрып, делдалдар арқылы байланысқа түсуі нәтижесінде болды. 1828 жылы америкалық Джедедия Смит және оның экспедициялық тобы Толова тайпасымен байланысқа түскен алғашқы беймәлімдер болды. Толова тайпасы 1872 жылдан 1882 жылға дейін Еуропалық америкалықтардың басып алуынан құтылу ниетімен Жілек биі дінін қабылдады. Олардың саны тез арада 150-ге дейін азайды. Осы қастандықтардың ішінде Йонтокет қырғынында 150 адам (көлге тасталған денелерді есептемегенде) және Стундоссон қырғынында 300 адам қаза тапты. Бұл бүкіл Толова халқының 90% астамы қасақана қырғынға ұшырады дегенді білдіреді.

Тіл

Олар дәстүрлі түрде Taa laa wa Dee ni' Wee ya' (Tolowa Dee ni' Language) деп аталатын, Атабаска тілдерінің бірі – Толова тілінде сөйлейді. Орта Орегондағы Силец резервациясында 19 ғасырдың ортасында 10 түрлі тілде сөйлейтін тайпалар біріктірілді. 21-ші ғасырдың басында қалған туған тіл Siletz Dee ni деп белгілі, ол Толова тілімен байланысты, бірақ көптеген бастапқы тайпалар Салиш тілдерінде сөйлеген. Резервациядағы Siletz Dee ni тілінің соңғы еркін сөйлейтін адамдарының бірі Альфред "Бад" Лейн осы мақсатта тілдің 14 000 сөзін жазды.

Мәдениет

Толова өмір тіршілігін өзен мен теңіздің мол ресурстарына және жаңғаққа (сан чвн) негіздеді. Олардың қоғамы формалды түрде бөлініп сапқа түспеген, бірақ жеке байлыққа ерекше мән берілді. Толова ауылдары басшының төңірегінде құрылып, көбінесе әкеден балаға беріліп келетін туыстық жүйедегі туысқан ерлерден тұратын, мұра және мәртебе еркек желісі арқылы жалғасқан. Олар көрші тайпалардан әйелдерге үйленді. Келіндер көбінесе туыс (қарындастар) болып, осылайша байлық әкелік отбасыларында қалды.

Халық саны

Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санына қатысты бағалаулар көптеген айырмашылықтарды көрсетті. Толова тайпасының 1770 жылғы санына берілген бағалаулар 450-ден бастап 2400-ге дейін ауытқып келді. 1910 жылы Толова тайпасынан 150 адам болғандығы хабарланды. 1920 жылғы халық санауы Калифорния штатының Дель-Норте округінде 121 Толова қалғанын көрсетті. 2009 жылға қарай, шамамен 1000 Толова үндісі болды.