Кіріспе

Радиомен басқарылатын модель (немесе RC модель) – радиобайланыс арқылы басқарылатын модель. Барлық түрдегі модельдік көлік құралдарына RC жүйелері орнатылған, оның ішінде құрлықтағы көліктер, қайықтар, ұшақтар, тікұшақтар, тіпті суасты кемелері және масштабты теміржол локомотивтері де бар.

Тарих

Радиобасқару 1898 жылы Никола Тесла қашықтан басқарылатын қайық демонстрациялағаннан бері қолданыста. Екінші дүниежүзілік соғыста радиобасқару технологиясы қарқынды дамыды. Люфтваффе одақтас кемелерін нысанаға алу үшін басқарылатын қанатты бомбаларды пайдаланды. 1930 жылдары Гуд ағайындылары Билл мен Уолт R/C хоббиі үшін вакуумдық түтіктерге негізделген басқару блоктарын жетілдірді. Олардың "Гафф" радиобасқарылатын ұшағы Ұлттық ғарыш мұражайында қойылған. Эд Лоренц көптеген хоббистер салған модельді ұшақтар туралы мақала жариялады. Кейін, 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың ортасында көптеген басқа R/C дизайндары пайда болды, ал кейбіреулері коммерциялық саудаға түсті, мысалы, Берклидің Super Aerotrol. Бастапқыда қарапайым "қосу-өшіру" жүйелері резеңкемен жұмыс істейтін ақаудың жылдамдығы мен бағытын басқару үшін күрделі релелер жүйесіне дамыды. Гуд ағайындылары жасаған TTPW деп аталатын тағы бір күрделі нұсқада ақпарат сигналдың ұзақтығын өзгерту арқылы кодталды (импульстік пропорционалды). Бұл жүйелердің коммерциялық нұсқалары тез арада қолжетімді болды. Түндетілген қамыс жүйесі жаңа күрделілік әкелді, металл қамыстар жіберілген сигналмен резонансқа түсіп, бірнеше релелердің біреуін іске қосты. 1960 жылдары транзисторлық жабдықтардың қолжетімділігі толық пропорционалды сервоға негізделген "цифрлық пропорционалды" жүйелердің жылдам дамуына әкелді, бұл бастапқыда дискретті компоненттермен жасалды, көбінесе әуесқойлармен жүзеге асырылды, бірақ коммерциялық өнімдерге әкелді. 1970 жылдары интегралды схемалар электрониканы кішкентай, жеңіл және арзан етіп жасады, ал 1960 жылдары құрылған көп арналы цифрлық пропорционалды жүйелер кеңінен қолжетімді болды. 1990 жылдары шағын құрылғылар кеңінен қолжетімді болды, ең кішкентай модельдерді радиобасқаруға мүмкіндік берді, ал 2000 жылдары радиобасқару тіпті арзан ойыншықтарды басқару үшін де кең таралды. Сонымен қатар модельдердегі шеберлік сақталды және жаңа технологияларды қолданатын әуесқой модельдердің жетістіктері газ турбинасымен жұмыс істейтін ұшақтар, акробатикалық тікұшақтар және су асты кемелері сияқты салаларға тарады. Радиобасқарудан бұрын көптеген модельдер ұшу немесе жүзу уақытын басқару үшін қарапайым жанушы немесе сағат механизмдерін пайдаланды. Кейде сағат механизмімен басқарылатын құрылғылар бағытты немесе мінез-құлқын басқарды. Басқа әдістерге орталық нүктеге байлау (модельдік автомобильдер мен гидроұшақтар үшін танымал), электрлік модельді ұшақтар үшін полюсті басқару және ішкі жанатын ұшақтар үшін басқару сызықтары (АҚШ-та "u-бақылау" деп аталады) кірді. Модельдерде радиобасқару жүйелерін жалпы пайдалану 1940 жылдардың соңында бір арналы өздігінен жасалған жабдықтармен басталды, ал коммерциялық жабдықтар көп ұзамай пайда болды. Бастапқыда қашықтан басқару жүйелері модельде механикалық іске қосуды (көбінесе резеңкемен жұмыс істейтін) пайдаланды. Коммерциялық жиынтықтар көбінесе жерде тұрған хабар таратушыларды, бөлек жер полюстері бар ұзын сымды антенналарды және бір вакуумдық түтік қабылдағыштарын қолданды. Алғашқы жиынтықта жақсырақ іріктеу үшін екі түтік болды. Мұндай ерте жүйелер әрқашан суперрегенеративті схемалар болды, яғни жақын жерде қолданылатын екі контроллер бір-біріне кедергі келтіретін. Құбырларды қозғалтқышқа айналдыру үшін ауыр батареялар қажет болды, сондықтан модельдік қайық жүйелері модельдік ұшақтардан сәттірек болды. Транзисторлардың пайда болуы батареяға деген қажеттілікті айтарлықтай төмендетті, өйткені төмен кернеудегі ток талаптары азайды және жоғары кернеудегі батарея жойылды. Төмен құнмен жасалған жүйелер белгілі бір аудио тонустық модуляцияға сезімтал суперрегенеративті транзисторлы қабылдағышты қолданды, бұл жақын жердегі 27 МГц азаматтық радиобайланыс кедергілерін азайтады. Шығару транзисторын пайдалану сенімділікті арттырды, өйткені сезімтал шығыс релесін жойды, ол мотордың тербелісіне және шаңның ластануына ұшырайды. Түтік және алғашқы транзистор жиынтықтарында модельдің басқару беттері әдетте резеңке лентаның циклында сақталған энергияны басқаратын электромагниттік ақаумен жұмыс істеді, бұл қарапайым рульді басқаруға (оң, сол және бейтарап) және кейде басқа да функцияларды, мысалы, қозғалтқыш жылдамдығын және лифтті көтеруге мүмкіндік берді. 1950 жылдардың соңында радиобасқару хоббиілері ұшу басқару беттерін пропорционалды басқарудың тәсілдерін меңгерді, мысалы, қамыс жүйелерін жылдам қосу және өшіру арқылы, бұл техника "шеберлікпен жылтырау" немесе әзілде "нервоздық пропорционалды" деп аталды. 1960 жылдардың басында транзисторлар түтіктерді алмастырды және басқару беттерін басқаратын электр моторлары көбірек қолданылды. Алғашқы төмен құнмен жасалған "пропорционалды" жүйелер серво қолданбады, бірақ екі тонды импульстік кеңдік модуляциясы (TTPW) бар екі бағытты моторды қолданды. Бұл жүйе, сондай-ақ "Текті Азу/Жылдам Қасқыр" деп белгілі жүйе, руль мен лифтты кішкентай бұрышқа "қозғалтатын" импульстік тізбекпен басқарылды (ұшуға әсер етпеді, өйткені қозғалыс кішкентай және жылдам болды), орташа жағдай импульстік тізбектің пропорциясына байланысты болды. Тағы бір күрделі және ерекше пропорционалды жүйе Electrosolids корпорациясының Хершел Тумин жасаған "Space Control" болды. Бұл стандартты жүйе төрт толық пропорционалды сервоны басқару үшін екі тонды, импульстік кеңдік және жылдамдық модуляциясын қолданды және Зель Ричи жасап, жетілдірді, ол ақырында 1964 жылы технологияны Дунхэмдерге (Orbit) берді. Жүйе кеңінен имитацияланды, ал басқалар (Сампей, ACL, DeeBee) сол кездегі "аналогтық пропорционалды" жүйелерді жасауға тырысты. Бірақ бұл ерте аналогтық пропорционалды радиолар өте қымбат болды, сондықтан көптеген модельдерге қол жетімді болмады. Ақырында, бір арналы көп арналы құрылғыларға жол берді (құны айтарлықтай жоғары), әртүрлі аудио тондары электромагниттерге әсер ететін, арнаны таңдау үшін резонациялық қамыстарды бұрады. Жақсырақ іріктеу және тұрақтылыққа ие болған кристалл осцилляторлы супергетеродин қабылдағыштары басқару жабдығын тиімдірек және арзанрақ етті. Жабдықтың үнемі төмендеуі үнемі өсіп келе жатқан модельдеу салаларына өте маңызды болды. Супергетеродин тізбектері көбірек таралды, бірнеше хабар таратушылардың жақын жерде жұмыс істеуіне және жақын жердегі азаматтық радиобайланыс кедергілерін азайтуға мүмкіндік берді. Көп арналы дамулар, әсіресе ұшақтар үшін маңызды болды, оларға үш басқару өлшемі (көлденең бұрылу, көтерілу және қозғалтқыш жылдамдығы) қажет болды, ал қайықтарды екі немесе бір арнамен басқаруға болады. Радиобасқару "арналары" бастапқыда қамыс массивінен шыққан сигналдар болды, яғни қарапайым қосу-өшіру қосқышы. Басқару сигналын пайдалы ету үшін басқару бетін екі бағытта жылдыру қажет, сондықтан егер бір қосқыштан екі бағытты қозғалыс жасалмаса, кемінде екі "арна" қажет болады. Осындай күрделі байланыстардың бірнешесі 1960 жылдары сатылды, соның ішінде Graupner Kinematic Orbit, Bramco және Kraft бірдей қамыс жиынтықтары. Даг Спренг алғашқы "цифрлық" импульстық кеңдік кері байланыс сервосын жасады және Дон Мэтиспен бірігіп алғашқы цифрлық пропорционалды радио "Digicon" жасады, содан кейін Боннердің Digimite және Хувердің F&M Digital 5 шықты. Электроникалық революциямен бір сигналды тізбек дизайны артық болды, керісінше, радиолар сервомеханизмдер түсіне алатын кодталған сигнал ағындарын ұсынды. Бұл ағынның әрқайсысы бастапқы "арналардың" екеуін ауыстырды және, қызық болғаны, сигнал ағындары "арналар" деп аталды. Сондықтан, ұшақтың рульін, лифтін және дросселін басқара алатын ескі қосу-өшіру 6 арналы хабар таратушы жаңа пропорционалды 3 арналы хабар таратушымен бірдей жұмыс істейтін. Қуатты ұшақтың барлық негізгі басқаруларын (руль, лифт, элерондар және дроссель) басқару "толық жиынтық" басқару деп белгіленді. Глайдер "толық жиынтық" үшін үш арнаға ие болуы мүмкін. Жақын арада бәсекелестік нарық пайда болды, бұл жылдам дамуға әкелді...

Дизайн

RC электроникасының үш маңызды элементі бар. Жібергіш – басқару құралы. Жібергіште пайдаланушының саусақтарымен басқаруға арналған таяқшалар, итергіштер, ауыстырғыштар және дисктер болады. Қабылдағыш модельге орнатылады. Ол жібергіштен сигналды қабылдап, өңдейді және оны сервомоторлар мен жылдамдық контроллеріне жіберілетін сигналдарға түрлендіреді. Модельдегі сервомоторлардың саны радионың қамтамасыз етуі тиіс каналдар санын анықтайды. Әдетте, жібергіш сигналды импульстік позициялық модуляцияға мультиплекстеп, модуляциялайды. Қабылдағыш сигналды демодуляциялап, демольтиплекстейді және оны стандартты RC сервомоторлары мен контроллерлері қолданатын импульс енінің модуляциясының ерекше түріне түрлендіреді. 1980 жылдары жапондық Futaba электроника компаниясы RC машиналары үшін дөңгелекті рульді көшірді. Бұл бастапқыда Orbit компаниясы Associated машиналары үшін арнайы жасалған жібергіш үшін әзірлеген. Көбінесе оң қолды пайдаланушыларға бағытталған, жібергіш оң жағында дөңгелегі бар пистолет сияқты болып келеді. Итергішті тартып, машинаны жылдамдатуға болады, ал оны итеру машинаны тоқтатуға немесе кері жылдамдыққа көшіруге мүмкіндік береді. Кейбір модельдер сол қолмен пайдалануға арналған нұсқаларда да қол жетімді.

Жаппай өндіріс

Мыңдаған RC көліктері бар. Көбісі балаларға арналған ойыншықтар. Ойыншық деңгейдегі RC мен хобби деңгейдегі RC арасындағы ерекшелік – стандартты RC жабдықтарының модулдік құрылымы. RC ойыншықтарында көбінесе схемалар қарапайымдатылған, жиі қабылдағыш пен сервомоторлар бір схемаға біріктірілген. Мұндай ойыншық схемасын басқа RC көліктеріне ауыстыруға жақын тіпті мүмкін емес.

Хоббилік сынып RC

Хоббилік RC жүйелері модульдік құрылымға ие. Көптеген машиналар, қайықтар және ұшақтар әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын қабылдай алады, сондықтан RC жабдықтарын машинадан алып, мысалы, қайыққа орнатуға болады. Дегенмен, қабылдағыш компонентін ұшақтар мен құрлық көліктері арасында ауыстыру көптеген елдерде заңсыз, себебі радиожиілік заңдары әуе және құрлық моделі үшін бөлек жиіліктерді бөледі. Бұл қауіпсіздік мақсатында жасалады. Көптеген өндірушілер қазір "жиілік модульдерін" (кристаллдар деп те аталады) ұсынады, олар таратушының артқы жағына қосылып, жиілікті және тіпті жолақты қалауынша өзгертуге мүмкіндік береді. Кейбір модульдер өздеріне берілген жолақта көптеген арналарды "синтездеуге" қабілетті. Хоббилік модельдерді, ойыншық модельдерден айырмашылығы, дәлдеуге болады. Мысалы, машиналарда көбінесе дөңгелек бұрылысы, қисайту және руль бұрышын реттеуге болады, олардың нақты өмірдегі әріптестері сияқты. Барлық заманауи "компьютерлік" радиолар әр функцияны бірнеше параметр бойынша реттеуге мүмкіндік береді, бұл модельді орнату мен реттеуді жеңілдетеді. Осы таратушылардың көптегені бірнеше функцияны бір уақытта "қосуға" қабілетті, бұл кейбір модельдер үшін қажет. Ең танымал хоббилік радиолардың көпшілігі алғаш рет Оңтүстік Калифорнияда Orbit, Bonner, Kraft, Babcock, Deans, Larson, RS, S&O және Milcott компанияларымен әзірленді және жаппай өндірілді. Кейіннен Futaba, Sanwa және JR сияқты жапондық компаниялар нарықты иеленді.

Ұшақ

Радиомен басқарылатын ұшақтар (RC ұшақтары деп те аталады) – қашықтан басқарылатын шағын ұшақтар. Олар кішкентай парктерде ұшатындардан бастап, үлкен реактивтік ұшақтарға және орташа өлшемді акробатикалық модельдерге дейін алуан түрлі болады. Ұшақтарда әртүрлі қозғалту тәсілдері қолданылады: щеткалы немесе щеткасыз электр моторларынан, ішкі жану қозғалтқыштарынан, ең қымбат газ турбиналарына дейін. Ең жылдам ұшақтар, динамикалық биіктікте сырғанаушылар, жел жылдамдығы градиенті арқылы тік беткей немесе қырқада қайталап айналып, динамикалық сырғанау арқылы сағаттық жылдамдықтан асып түсуі мүмкін. Жаңа реактивтік ұшақтар қысқа қашықтықта жоғары жылдамдыққа жете алады.

Танкілер

Радиомен басқарылатын танктер – бронетранспортты құралдарының қолмен ұсталатын радиохабар таратушы арқылы қозғалатын, мұнарасын айналдыратын, тіпті оқ атып, шайқаса алатын көшірмелері. Радиомен басқарылатын танктер коммерциялық ұсыныстар үшін сан алуан масштабта шығарылады, мысалы:

1/35 масштабта. Бұл масштабтағы ең танымал өндіруші – Tamiya. 1/24 масштабта. Бұл масштабта көбінесе орнатылған Airsoftgun болады, ең жақсы ұсыныс – Tokyo Marui, бірақ Heng Long фирмасы да танктердің арзан имитацияларын ұсынады. Heng Long имитацияларының кемшілігі – олар 6 жол дөңгелегі бар 90 типті танкке негізделген, содан кейін Leopard 2 және M1A2 Abrams танктерін де сол шассиде жасады, бірақ екі танктың да 7 жол дөңгелегі бар. 1/16 масштабтағы танктердің дизайны әсерлірек. Tamiya осы масштабтағы ең жақсы үлгілерді шығарады, оларға көбінесе жарқылдайтын шамдар, қозғалтқыш дыбыстары, зеңбірек кері соққысы және Leopard 2A6 моделіне арналған гиростабилизация жүйесі кіреді. Қытайлық өндірушілер (Heng Long және Matorro) да жоғары сапалы 1/16 танктері мен басқа да бронетранспортты құралдарын шығарады. Tamiya және Heng Long танктерін инфрақызыл шайқас жүйесімен пайдалануға болады, ол танктерге кішкентай IR "зеңбірек" және нысананы бекітіп, тікелей шайқас жүргізуге мүмкіндік береді. Автомобильдердегідей, танктер де жиналған күйде немесе толық құрастыру жиынтығы ретінде келеді. Жеке ұсыныстарда 1/6 және 1/4 масштабтағы көліктер де бар. Әлемдегі ең үлкен RC танк – 1/4 масштабтағы «Король жолбарысы», ұзындығы 2 метрден асады. Бұл шыны талшықтан жасалған танктерді Алекс Шлахтер жасап, өндірген.

Көліктер

Радиомен басқарылатын автомобиль – қашықтықтан басқарылатын, қозғалтқышпен жабдықталған модельді машина. Бензинмен, нитрометанолмен және электр қуатымен жұмыс істейтін түрлері бар, олар жолмен де, жолсыз жерлерде де жүруге арналған. "Газ" машиналарын дәстүрлі түрде бензинмен (газойлмен) қоздырады, алайда көптеген хоббишілер қуат алу үшін метанол мен нитрометан қоспасын пайдаланатын "нитро" машиналарын таңдайды.

Логистикалық

Логистикалық RC модельдеріне мыналар кіреді: Трактор, Жартылай тіркемелі жүк көлігі, Жартылай тіркеме, Терминал тракторы, Тоңазытқыш жүк көлігі, Форклифт, Бос контейнер тасымалдағыштары және Рич стакер. Олардың көпшілігі 1:14 масштабты және электр моторларымен жұмыс істейді.

Вертолеттер

Радиомен басқарылатын тікұшақтар, көбінесе RC ұшақтарымен топтастырылғанымен, құрылымы, аэродинамикасы және ұшуды үйрену ерекшеліктерімен ерекшеленеді. RC тікұшақтардың әртүрлі конструкциялары бар, кейбіреулері шектеулі маневрлеу мүмкіндігіне ие (соның салдарынан ұшуды үйрену оңай), ал басқалары жоғары маневрлеу мүмкіндігіне ие (соның салдарынан ұшуды үйрену қиын).

Қайық

Радиомен басқарылатын қайықтар – радиомен басқарылатын жабдықпен қашықтан басқарылатын модельдік қайықтар. RC қайықтың негізгі түрлері: масштабты үлгілер (12 дюйм (30 см) – 144 дюйм (365 см) өлшемі), желкенді қайық және моторлы қайық. Соңғысы ойыншық деңгейіндегі үлгілердің арасында ең көп танымал. Радиомен басқарылатын модельдер балалар телебағдарламасы «Теодор Тэгбоут» үшін пайдаланылды. Радиомен басқарылатын модельдік қайықтардан газбен жұмыс істейтін модельдік қайық жасау жаңа хобби пайда болды. Радиомен басқарылатын, бензинмен жұмыс істейтін модельдік қайықтар алғаш рет 1962 жылы Octura Models инженері Том Перзинка жобалаған. Газбен жүретін модельдік қайықтар O&R (Ohlsson and Rice) кішкентай 20 куб см тұтандырғыш бензинді қозғалтқыштармен жабдықталған. Бұл радиомен басқару жүйелерінің алғашқы жылдарында мүлдем жаңа тұжырым болды. Қайық «Ақ қызу» деп аталды және гидродинамикалық жоба болды, яғни оның бірнеше сумен ылғалданған беттері болды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында бензинмен жұмыс істейтін тағы бір модель жасалды және ұқсас бензопила қозғалтқышымен жабдықталды. Бұл қайық өзінің толық өлшемді аналогының атымен «Моппи» деп аталды. «Ақ қызу» сияқты, өндіріс, қозғалтқыш және радио жабдықтарының құнына байланысты жоба нарықта сәтсіздікке ұшырап, жойылды. 1970 жылы нитро (жарықпен тұтану) қуаты модельдік қайықтар үшін стандартқа айналды. 1982 жылы Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласындағы хоббиші Тони Кастроново 44 дюймдік V корпустық қайықта радиомен басқарылатын 22 куб см бензинді тұтандырғыш қозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы бензинді жіпті триммерді сатты. Ол сағатына 50 шақырым жылдамдыққа жетті. Қайық «Enforcer» сауда белгісімен сатылып, оның компаниясы Warehouse Hobbies, Inc. сатты. Келесі жылдардағы маркетинг және тарату бензинмен жұмыс істейтін модельдік қайықтың АҚШ, Еуропа, Австралия және әлемнің көптеген елдеріне таралуына көмектесті. 2010 жылдан бастап бензинмен радиомен басқарылатын модельдік қайықтар бүкіл әлемде кеңінен таралды. Салада көптеген өндірушілер мен мыңдаған модельдік қайықшылар пайда болды. Бүгінде орташа бензинді қайық 45 мильден астам жылдамдықпен жүре алады, ал ең жабдықталған газбен жүретін қайықтар 90 мильден астам жылдамдыққа жетеді. Осы жылы ML Boatworks лазерлік кесу арқылы жасалған масштабты гидроплан жарыс жиынтықтарын жасады, бұл хоббиде композиттік қайықтарға көшуге айналған секторды жаңартты, классикалық ағаш модельдерін жасаудан бас тартты. Бұл жиынтықтар хоббиде өте қажетті платформаны жылдам электрлік модельдерге де ұсынды. Тони Кастроновоның бензинді модельдік қайықтардағы көптеген жобалары мен инновациялары бүгінгі күнгі саланың негізін құрайды. Ол алғаш рет V корпустық қайықтарда (винт торабы су сызығының үстінде орналасқан) су бетінде жылғатын қозғалтқышты енгізді, оны «SPD» (Surface Planing Drive) деп атады, сондай-ақ бензинмен жұмыс істейтін модельдік қайықтарға қатысты көптеген өнімдер мен жаңарулар жасады. Ол және оның компаниясы бензинмен жұмыс істейтін қайық үлгілерін және құрамдас бөліктерін шығаруды жалғастыруда.

Су асты кемелері

Радиомен басқарылатын су асты кемелері арзан ойыншықтардан бастап, күрделі электрониканы қолданатын жобаларға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Океанографтар мен әскерилер де радиомен басқарылатын су асты кемелерін пайдаланады.

Жауынгерлік роботтар

Battlebots және Robot Wars сияқты шоуларда қолданылатын роботтардың көпшілігі қашықтан басқарылады, олар басқа радиобайланымды көліктердегідей электроникаға тәуелді. Олар көбінесе қарсыластарына зиян келтіру мақсатында, соның ішінде балға тәрізді соққыш, "қалқытқыштар" және айналмалы қарулар сияқты қару-жарақтармен жабдықталады.

Ішкі жану

Қашықтан басқару модельдеріндегі ішкі жанатын қозғалтқыштар көбінесе арнайы қоспаланған отынмен жұмыс істейтін екі тактілі қозғалтқыштар болып келді. Қозғалтқыштардың көлемі әдетте см³ немесе куб дюйммен беріледі, мысалы, олар 0,02 куб дюймдей кішкентай қозғалтқыштардан бастап 1,60 куб дюймға дейін жетеді. Одан да үлкен көлемдер үшін көптеген модельдер төрт тактілі немесе бензинді қозғалтқыштарға көшеді (төменде қараңыз). Жанау шамды қозғалтқыштарда жанау шамдағы платиналық сым оралған тұтандыру құрылмысы болады, ол жанау шам отынындағы метанолдың болуы кезінде катализдік әрекет арқылы жарықтандырып, жану көзін қамтамасыз етеді. 1976 жылдан бері нарықта 3,5 см³ және одан жоғары, тіпті 35 см³ көлемдегі бір цилиндрлі конструкциядағы практикалық "жанау" төрт тактілі қозғалтқыштар қолжетімді. Түрлі екі және көп цилиндрлі төрт тактілі жанау шамды қозғалтқыштар да бар, олар толық өлшемді радиалды, қатарлы және қарама-қарсы цилиндрлі ұшақ қозғалтқыштарының сыртқы түрін қайталайды. Көп цилиндрлі модельдер, мысалы, Saito бес цилиндрлі радиалды қозғалтқышы сияқты, өте үлкен болуы мүмкін. Олар екі тактілі қозғалтқыштарға қарағанда тыныш жұмыс істейді, кішкентай глушительдерді пайдаланады және аз отын шығындайды. Жанау шамды қозғалтқыштар отындағы майдың салдарынан көп мөлшерде майлы ластану тудырады. Олар электр қозғалтқыштарынан да әлдеқайда шулы. Тағы бір балама – бензинді қозғалтқыш. Жанау шамды қозғалтқыштар арнайы және қымбат хоббилік отынмен жұмыс істейтін болса, бензин көліктерге, газон шабу машиналарына, арамшөп шабу машиналарына және т.б. құйылған отынмен жұмыс істейді. Бұл қозғалтқыштар көбінесе екі тактілі циклмен жұмыс істейді, бірақ жанау шамды екі тактілі қозғалтқыштардан түбегейлі өзгеше. Олар әдетте әлдеқайда үлкен, мысалы, 80 см³ Zenoah. Бұл қозғалтқыштар бірнеше ат күшіне жетеді, бұл қолға сыйып тұратын нәрсе үшін керемет көрсеткіш.

Электрлік

Электр энергиясы көбінесе ұшақтар, автомобильдер және қайықтар үшін таңдалатын энергия түрі болып табылады. Әсіресе ұшақтардағы электр қуаты соңғы уақытта танымал болды, бұл негізінен парк флаерлерінің танымалдығымен және щеткасыз қозғалтқыштар мен литий полимерлік аккумуляторлар сияқты технологиялардың дамуымен байланысты. Бұл электр қозғалтқыштарының отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштармен шайқаса алатын күшті өндіруіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, электр қозғалтқышының айналу моментін жылдамдықтан айырғанда арттыру оңай, ал отынмен жұмыс істейтін қозғалтқышта мұндай жасау сирек кездеседі, мүмкін оның тұрақсыздығына байланысты. Бұл төменгі жылдамдықтарда көбірек итеру күшін қамтамасыз ететін тиімді, үлкен диаметрлі пернелерді пайдалануға мүмкіндік береді. (Мысалы, электрлік жолжарғыш, жақсы термодинамикалық биіктікке тік өрлейді). Ұшақтарда, автомобильдерде, жүк көліктері мен қайықтарда жанар майлы және газды қозғалтқыштар әлі де қолданылады, бірақ электр қуаты біраз уақыттан бері ең көп таралған энергия түрі болып табылады. Төменде радио басқарылатын автомобильдерде қолданылатын әдеттегі щеткасыз қозғалтқыш пен жылдамдық контроллері көрсетілген. Көріп отырғаныңыздай, жылу бөлігіштің арқасында жылдамдық контроллерінің мөлшері қозғалтқыштан кем емес. Мөлшері мен салмағының шектеулі болуына байланысты, RC ұшақтарының электрондық жылдамдық контроллерлерінде (ESC) жылу бөлігіштер жиі қолданылмайды, сондықтан ESC көбінесе қозғалтқыштан кіші болады.