Кіріспе

Луизиана штатындағы тарихи үй, АҚШ.

Дестрехан плантациясы – француз колониалды стиліндегі, грек қайта өрлеуі архитектуралық элементтерімен толықтырылған антебеллум сарай. Ол оңтүстік-шығыс Луизианада, осы аттас Дестрехан қаласының жанында орналасқан. 19 ғасырда плантация негізінен индиго және кейін қант қамышы өндірісімен айналысты. Үй ең көп танымал екінші иесі Жан Ноэль Дестреханмен байланысты, ол 1812 жылы Луизианадан АҚШ-тың алғашқы сенаторы болып қызмет еткен. Ол Орлеан территориясының штат мәртебесіне ие болуына зор ықпал етті. Бұл үй – өзінің айналасына салынған мұнай өңдеу зауытынан аман қалған плантация үйінің бірегей мысалы. Ол Луизиана тарихындағы маңызды тұлғалар мен оқиғалармен байланысты архитектуралық ерекшелігі және тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне енгізілген.

Роберт Антуан Робин де Логни (1792 ж.)

Луизиана штатындағы ең көне үйлердің бірі – Дестрехан плантациясы 1787 жылы салына бастап, 1790 жылы, испан билігі тұсында аяқталды. Роберт Антуан Робин де Логни батыс үнді немесе креол стиліндегі көтерілген үйді, сондай-ақ оның индиго плантациясын қамтамасыз ету үшін қосымша құрылыстарды салуға мулат ағаш шебері Чарльз Паккемен келісім жасады. Паккеге үй салу үшін алты құл берілді. Жұмыс бітірген соң Чарльз Пакке мынадай сыйақы алды: "бір қара терілі құл", сиыр мен бұзау, 100 бушельден жүгері мен күріш және 100 доллар ақша. Ханвиллдегі Сент-Чарльз округінің сотында сақталған бұл құрылыс келісімшарты Дестрехан плантациясын Миссисипи өзенінің төменгі ағысындағы ең көне құжатталған үй етіп белгілейді.

Жан-Нойль Дестрехан (1754-1823)

Робин де Логни 1792 жылдың желтоқсанында қайтыс болғаннан кейін, плантацияны оның күйеуі Жан Ноэль Дестрехан аукционда сатып алды. Ол 1786 жылы Мари Клод Селесте Элеонора Робин де Логниге (1770–1824) үйленген болатын. Дестрехандардың барлығы 14 баласы болды, сондықтан ұлдары үшін екі жартылай жеке қанат немесе гарцоньерлер салу және жер қабатын жабу қажет болды. 1790 жылдары егін нашар өсіп, индиго шіріп қалғандықтан, Дестрехан қант қамысын өсіре бастады. Оның жекжаттысы Этьен де Боре қантты ұнтақтау әдісін жетілдіріп, оны пайдалы ақшалай дақылға айналдырды. 1803 жылы Дестрехан плантациясы Сент-Чарльз округіндегі қант өндірушілерінің арасында көшбасшы болды. Луизиананы сатып алғаннан кейін, бұрынғы колония АҚШ-тың бір бөлігіне айналғанда, Дестрехан плантациясы 1811 жылғы неміс жағалауы көтерілісіне қатысты. Жан Ноэль Дестрехан сот судьясы Пьер Бауше Сент-Мартиннің шешімімен, айыпталушы көтерілісшілерді тексеруге тағайындалған округ трибуналының бес немесе алты адамының бірі болды. Үш жылдам сот процесі өтті: біреуі Сент-Джон Баптист округінде, біреуі Дестрехан плантациясында (Сент-Чарльз округінде) және үшіншісі Нью-Орлеанда (Орлеанс округінде). Жергілікті сот әлі де дәстүрлі француз жүйесіне негізделген, ол әділ және бейтарап сот процесін немесе сот шешіміне шағымдану мүмкіндігін қамтамасыз етпеді. (Сонымен қатар, судьялар құл иелері болды.) Дестрехан трибуналының нәтижесінде он сегіз көтерілісші дереу жазаланды (хабарлама бойынша, ату арқылы), оның ішінде Жан Ноэльдің үш бұрынғы құлы да болды.

Стивен Хендерсон (1773-1838)

1823 жылы Жан Ноэль Дестреханның қайтысынан кейін меншік тағы да ауысты. Екі жыл өткен соң, оның күйеу баласы Стивен Хендерсон плантацияны мұрагерлік қордан сатып алды. Хендерсон – Шотландиядан көшіп келген иммигрант, АҚШ-қа мүлде ақшасыз келді, бірақ өте бай кәсіпкер атанды. 1816 жылы ол Мари Элеонора "Зелия" Дестреханға үйленді, ол осы кезде 16 жаста болса, Хендерсон 42 жаста еді. Дестрехан плантациясы Зелияның балалық шағының мекені еді. Зелия 1830 жылы баласыз дүниеден озды, ал қайғыға толы Хендерсон сегіз жылдан кейін қайтыс болды. Хендерсонның өсиеті сол заманда көп дау тудырды, себебі ол барлық құлдарын босатуды және қалағандарға Либерияға жол ақысын төлеп жіберуді талап етті. Ал қалғандары үшін босатылған құлдарға арналған аяқ киім мен киім тігу фабрикасы салынуға тиіс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін 25 жыл өткен соң плантация жерінде қала салынып, оған Данблан деген ат қойылды. Оның отбасы өсиетке қарсы шықты; 12 жыл соттасудан және Луизиана Жоғарғы Сотына шағымданудан кейін, өсиет заңдық бұрыстылыққа байланысты күштен шығарылды.

Пьер Адольф Рост (1797-1868)

Пьер Адольф Рост, 1845 жылдан 1853 жылға дейін Луизиана Жоғарғы сотының судьясы, 1839 жылы Хендерсон мүлкінен плантацияны сатып алды. Ол әйелі Луиза Одиль Дестреханмен бірге сол кезде танымал болған грек тіршілігі стилінде үйді қайта жаңартуға кірісті. Есіктер мен терезелер грек стиліндегі әшекейлермен безенді, қасбеттің ағаш бағаналары сылатылған кірпішпен қапталды, ал артқы галерея кіреберіс вестибюлі жасау үшін жабылды. Сонымен қатар, артқы галереядан алынып тасталған бұрамалы баспалдақтар орталық залға қайта орнатылды; ал сыртқы жағынан штукатурка тасқа ұқсату үшін ойылып жасалды. Америка Азамат соғысы басталғанда Рост Америка Конфедерациялық Штаттарына қызметін ұсынды және Испаниядағы C. S. A. дипломатиялық өкілі болып тағайындалды, онда ол соғыстың көп бөлігінде отбасымен бірге болды. 1865 жылы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін плантацияны Бостандық бюросы (Freedmen's Bureau) басып алды және Рост-Хом колониясы құрылды. Жоспарға сәйкес, босатылғандарға жалақы немесе егістіктің бір бөлігі үшін жұмыс істеуден басқа медициналық және білім беру көмегі көрсетілді. Рост-Хом колониясы Луизианада құрылғандардың ішіндегі ең сәттісі болды және Бюроға пайда әкелді. Сондай-ақ 1865 жылы Пьер Рост президент Эндрю Джонсонның кешірімімен Еуропадан оралып, өзінің меншігін қайтаруды талап етті. Колония Ростқа жалға төлеп, тағы бір жыл өмір сүрді, соңғы колонист 1866 жылдың желтоқсанында кетіп қалды. Пьер Рост 1868 жылы қайтыс болды, ал оның әйелі мен ұлы Эмиль Рост Дестрехан плантациясында тұруын жалғастырды. Эмиль Рост 1910 жылы плантацияны Destrehan Planting and Manufacturing Company компаниясына сатты, осымен 123 жылдық отбасылық меншік аяқталды.

Американдық мұнай компаниясы

1914 жылы Америка мұнай компаниясының алдындағы мекеме – Мексика мұнай компаниясы бұл жерді сатып алып, мұнай өңдеу зауытын салды. Компания үйдің маңындағы қосалқы ғимараттарды бұзып, қызметкерлерге тұрғын үйлер салды. Ал үйдің өзі түрлі мақсаттарда қолданылды, оның ішінде клуб ретінде де пайдаланылды. 1959 жылы American Oil мұнай өңдеу зауытын бұзып, осы жерді тастап кетті; ал келесі 12 жылдың ішінде Дестрехан плантациясы үйі тез құлдырап кетті. Көне аңыз бойынша, қақпай Жан Лафитте осы үйде қорлық сақтапты деген сеніммен, қазына іздеушілер қабырғаларда үлкен тесіктер жасады. Вандалдар ғимараттан итальяндық мәрмәрдан жасалған пештерді, кипарис жақтауларын, испан стиліндегі керамикалық плиткаларды және шыны терезелерді алып кетті. Әйқын болғаны, жергілікті шериф плантацияның 1840 жылдардағы бастапқы темір қақпаларын және Наполеон Бонапарттың отбасыға сыйға бергені айтылатын мәрмәр ваннаны ұрлауға жол бермеді.

Өзен жолының тарихи қоғамы

1971 жылы American Oil үйді және жер учаскесін коммерциялық емес ұйым – River Road Historical Society-ге сыйға берді. Мұнай компаниясы 1990 жылы өрт сөндіру жүйесі мен жаңа шатыр орнатуға қаржы бөлді, сондай-ақ қоршаған жердің қосымша учаскесін де сыйға берді.