Кіріспе

Химиялық қосылыс
chembox
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 443633922
| Name = Diallyl disulfide
| ImageFile = 1,2 diallyldisulfane 200.svg
| ImageName = Diallyl disulfide
| ImageFileL1 = Diallyl disulfide from xtal 3D bs.png
| ImageFileR1 = Diallyl disulfide from xtal 3D sf.png
| ImageSizeR1 = 150
| PIN = 3 [(Prop 2 en 1 yl)disulfanyl]prop 1 ene
| OtherNames = Diallyl disulfide, Garlicin, 1,2 Diallyldisulfane (ұсынылмаған), 4,5 Dithia 1,7 octadiene
|Section1=
|Section2=Chembox қасиеттері
| Formula = C6H10S2
| Appearance = сары түсті, мөлдір сұйықтық, күшті сарымсақ иісімен
| MolarMass = 146.28 г/моль
| Density = 1.01 г/см³
| MeltingPt =
| BoilingPtC = 180
| Solubility = этанол мен майларда ериді. Диаллил трисульфиді және диаллил тетрасульфидімен бірге, сарымсақ майының негізгі құрамдастарының бірі болып табылады. Бұл сары түсті сұйықтық суда ерімейді және күшті сарымсақ иісіне ие. Ол аллициннің ыдырауы кезінде пайда болады, ал аллицин сарымсақ және аллиацея тұқымдасына жататын басқа да өсімдіктерді ұсақтағанда бөлінеді. Диаллил дисульфиді сарымсақтың көптеген пайдалы қасиеттерін иеленеді, бірақ ол сарымсаққа аллергия тудыратын аллерген болып табылады. Қатты сұйылтылғанда тағамға хоштандыру үшін қолданылады. Адам организмінде аллил метил сульфиді сияқты басқа да қосылыстарға ыдырайды.

Тарих

1844 жылы Теодор Вертхайм бумен айыру арқылы сарымсақтан өткір иісі бар затты бөліп алып, оны "аллил күкірті" деп атады. Бірақ, Фридрих Вильгельм Семмлер тек 1892 жылы диаллил дисульфидін дистилденген сарымсақ майының құрамындағы бір компонент ретінде анықтады. Диаллил дисульфидінің табиғи түйіндісі – аллицин 1944 жылы Честер Дж. Каваллито және Джон Хейс Бейли тарапынан ашылды. 1947 жылы А. Столл мен Э. Сибек аллициннің цистеин туындысы – аллииннен аллииназа ферментін пайдалану арқылы өндіріле алатынын анықтады.

Пайда болуы

Диаллил дисульфиді мен трисульфиді аллициннің ыдырауынан түзіледі, ал аллицин пияз тұқымдас өсімдіктердің, әсіресе сарымсақтың жасушалары бұзылғанда бөлінеді. Сарымсақ басқанды бумен айну кезінде диаллил дисульфидінің ең көп мөлшері алынады, онда диаллил дисульфидіне толы майдың құрамы шамамен 2 салмақ пайызын құрайды. Диаллил дисульфидін сарымсақ жапырақтарынан да бөліп алуға болады, бірақ олардың майлылығы айтарлықтай төмен, 0,06 салмақ пайызын құрайды.

Экстракция және бейнелеу

Өндірістік көлемде диаллил дисульфиді 40–60 °C температурада инертті газ атмосферасында натрий дисульфиді мен аллил бромиді немесе аллил хлоридінен өндіріледі; натрий дисульфиді натрий сульфидін күкіртпен әрекеттестіру арқылы орнында (in situ) түзіледі. Реакция экзотермиялық, және оның теориялық тиімділігі 88% шамасына тәжірибеде қол жеткізілген. Шағын мөлшерде оны сол бастапқы материалдардан синтездеуге болады, бірақ ауада және тетрабутиламоний бромидін катализатор ретінде қолдану арқылы. Сәйкес өнімділік 82%-дан төмен. Өнеркәсіптік синтезде де, өсімдіктерден бөліп алуда да басты мәселе – диаллил дисульфидті жоғары сульфидтерден (диаллил трисульфид (DATS) сияқты) бөлу. Олардың физикалық қасиеттері өте ұқсас болғандықтан, әдеттегі саудадағы өнімдерде тек 80% диаллил дисульфид болады. Алициннің диаллил дисульфиді мен трисульфидіне айнуы 37 °C-тан жоғары температурада ерекше жылдам жүзеге асады.

Физикалық сипаттамалары

Диаллил дисульфидінің күшті сарымсақ иісі болады. Бұл мөлдір, сары түсті сұйықтық, 138–139 °C-та қайнайды (әдеттегі 80% тазалық үшін) және тұтану температурасы 50 °C, тығыздығы шамамен 1,0 г/мл және 20 °C-та бу қысымы 1 мм сынқ тірегі. Ол полярлы емес; сондықтан диаллил дисульфиді суда ерімейді, бірақ майлар, липидтер және гексан немесе толуол сияқты полярлы емес еріткіштерде ериді. Диаллил дисульфиді қыздырылғанда ыдырайды және күрделі қоспа түзеді. Диаллил дисульфидінің көміртегі-күкірт байланысы, күкірт-күкірт байланысынан 16 ккал/моль-ға әлсіз (тиісінше 46 ккал/моль және 62 ккал/моль), сондықтан қыздырғанда диаллил дисульфиді аллилдитио радикалын (AllSS•) береді, ол диаллил дисульфидіндегі екі байланысқа қосылып, фрагментациядан және одан кейінгі реакциялардан көптеген органосерікті қосылыстар пайда болады, олардың көптеген түрлері дистилленген сарымсақ майында шамалы мөлшерде кездеседі. Катализатордың қатысуымен диаллил дисульфиді алкил галоидтарымен бірігіп, 1-алкилтио-3-аллилтио-1-пропен және 1,3-ди(алкилтио)пропен түзеді.

Қолданбалар

Темір хлориді немесе мыс хлориді катализаторының, немесе 120 °C температурадағы сұйық күкірттің қатысуында диаллил дисульфиді жоғары диаллил полисульфидтерін (полисульфандарды) синтездеу үшін алдынғы зат ретінде қолданылуы мүмкін. Ауыл шаруашылығында диаллил дисульфиді және оған қатысты диаллил полисульфидтері қоршаған ортаға зиянсыз нематицидтер ретінде тиімді әрекет етеді.

Иіс және дәм

Диаллил дисульфидінің жағымсыз иісі уақытша рецепторлық потенциалдың катиондық каналы, А1 мүшесі (TRPA1) арқылы сезіледі. Бұл иондық канал адамдар мен жануарлар ғана емес, тіпті саңырауқұлақтарда да бұрыннан бар еді. Осылайша, Alliaceae тұқымдас өсімдіктер эволюцияның бастапқы кезеңдерінде жыртқыштардан қорғану үшін диаллил дисульфидті TRPA1 арқылы қорғау механизмін дамытқан болуы мүмкін.

Улану және удан арылу

Диаллил дисульфиді жасушаларды заласыздандырудың тиімді құралы болып табылады. Ол электрофильді токсиндерді жасушада байланыстыратын глютатион S трансфераза (GST) ферментінің өндірісін айтарлықтай арттырады. Сарымсақ, мысалы, in vitro жағдайында бауыр жасушаларының заласыздандыру функциясын қолдайды және жүйке жасушаларын тотығу стресінен қорғайды. Заласыздандыру әсері қабыну белгілерін алдын алуға көмектеседі. Бұл фактіні егештерде жүргізілген зерттеуде растады, онда диаллил дисульфидін ұзақ мерзімді қолдану олардың ішек жасушаларының улануын қорғады. Аталған зерттеу сондай-ақ сарымсақ майының жоғары дозаларының кейбір қосымша әсерлері диаллил дисульфидімен байланысты емес екенін көрсетті. Бауырдағы заласыздандыру белсенділігін қолдау арқылы диаллил дисульфиді, мысалы, цианидті заласыздандыру сияқты, химиотерапия кезінде бауырды қорғауға мүмкіндік береді.

Микробқа қарсы әсері

Аллия тұқымдас өсімдіктердің жасушаларының жойылған кезде органосерілі қосылыстарды бөліп шығаруы зор маңызға ие, себебі бұл қосылыстардың микробқа қарсы, инсектицидтік және личицидтік қасиеттері бар. Атап айтқанда, сарымсақ майының саңырауқұлақтар мен бактериялардың өсуін тежеуіне диаллил дисульфид негізгі себеп болып табылады. Ол Helicobacter pylori асқазан жарасын қоздыратын бактерияға қарсы да әсер етеді, бірақ аллицинге қарағанда тиімділігі төмен. Микробқа қарсы әсеріне байланысты, диаллил дисульфид, тобрамицинмен бірге, хирургиялық операциялар алдында органдарды (мысалы, ішек-қарынды) таңдап деконтаминациялауға қолданылатын препараттардың құрамына енгізіледі. Клиникалық зерттеу көрсеткендей, мұндай препараттар жүрек клапандары операциясы кезінде эндотоксимияның алдын алады.

Ішек қатерлі ісігіне қарсы қорғаныс

Сарымсақ қуық-ішек қатерлі ісігінің алдын алуға көмектеседі, және бірнеше зерттеулер диаллил дисульфидтің осы әрекетке жауапты негізгі компонент екенін көрсетті. Бұл әсер дозаға байланысты, мысықтарда жүргізілген тәжірибелерде көрсетілгендей. Диаллил дисульфид қатерлі жасушаларға, қалыпты жасушаларға қарағанда әлдеқайда күшті әсер етеді. Сонымен қатар, ол реактивті оттегі түрілері сияқты бірнеше заттардың күшті және дозаға байланысты жиналуына себеп болады, бұл ферменттерді белсендіріп, қатерлі жасушаларды жоюға әкеледі.

Жүрек- қан тамырлары ауруларынан қорғау

Сарымсақ жүрек-қан тамырлары ауруларының дамуын болдырмауы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер бар. Атеросклероз немесе жүрек ишемиялық ауруы сияқты кейбір аурулардың себебі окислик стресс болуы мүмкін. Бұл стресс диаллил дисульфидтің жасушаның залалсыздануына көмектесуі және басқа да механизмдер арқылы азаяды. Егешқұйрықтарда ауыз арқылы қабылдағандағы орташа өлімдік доза (LD50) дене салмағының 260 мг/кг құрайды, ал тері арқылы қабылдағанда – 3,6 г/кг. Мысықтардың терісіне 5 г/кг жоғары дозада тигізгенде гемолитикалық анемия салдарынан өлімге әкеледі. Диаллил дисульфидті газ хроматографиясы арқылы ауада немесе қанда оңай анықтауға болады.