Кіріспе
Тіндерді кесу үшін лазердің медициналық қолданысы
Лазерлік хирургия – скальпель қолданудың орнына лазерді (жарық шоғын) пайдаланатын хирургияның бір түрі. Хирургиялық лазерлердің түрлеріне көмірқышқыл газы, аргон, Nd:YAG лазері және калий титанил фосфаты жатады. Жұмсақ тіндерге жасалатын лазерлік хирургия адамдарда (жалпы хирургия, нейрохирургия, КҚБ, стоматология, ортодонтия, ауыз және жақ-бет хирургиясы) және ветеринариялық хирургия салаларында кеңінен қолданылады. Лазерлердің жұмсақ тіндер хирургиясындағы негізгі қолданысы – кесу, абляциялау, булану және қан тоқтату. Жұмсақ тіндер хирургиясында әртүрлі лазерлік толқын ұзындықтары қолданылады. Лазердің әртүрлі толқын ұзындығы мен құрылғы параметрлері (импульстің ұзақтығы және қуаты сияқты) тіндерге әртүрлі әсер етеді. Жұмсақ тіндер хирургиясында жиі қолданылатын лазерлердің түрлеріне эрбий, диодты және CO2 лазерлері жатады. Эрбий лазерлері кесуге өте жақсы, бірақ қан тоқтатуды минималды түрде қамтамасыз етеді. Диодты лазерлер (қызыл ұшы) қан тоқтатуда өте тиімді, бірақ кесу жылдамдығы төмен. CO2 лазерлері кесу және қан тоқтату екеуіне де тиімді. Лазерлік хирургия көз ауруларын емдеуде жиі қолданылады. Қолданылатын әдістерге алыс және жақын көруді түзетуге арналған LASIK және фоторефрактивтік кератектомия жатады, бұл процедура эксимер лазерін пайдаланып кішкентай мөлшерде тінді алып, мүйіз қабығының пішінін өзгертеді.
Жабдық
Хирургиялық лазерлік жүйелер, кейде "лазерлік скальпельдер" деп аталады, толқын ұзындығымен ғана емес, сонымен қатар жарық беру жүйесімен – икемді талшықпен немесе буынды қолмен, әрі басқа да факторлармен ерекшеленеді. 2010 жылға дейін CO2 лазерлері жұмсақ тіндерді хирургиялық түрде кесуде ең көп қолданылатын лазерлер болды.
Дерматология және пластикалық хирургия
Эрбий, бояғыш, Q-ауыстырғыш лазерлер және CO2 сияқты лазерлердің спектрі терінің әртүрлі жағдайларын емдеу үшін қолданылады, оның ішінде жаралар, тамырлық және пигментті зақымдар, сондай-ақ фотожасарту үшін. Дерматологиядағы лазерлік хирургия көбінесе тері бетін айналып өтеді. Дерматологиялық мәселелерді лазерлік хирургиялық емдеудің қағидасы SPTL (селективті фототермолиз) негізінде құрылған. Лазер сәулесі теріге лазер сәулесін сіңіретін хромофорға кездескенше еніп өтеді. Лазер сәулесі сіңірілгеннен кейін, мақсатталған тінді коагуляцияға және некрозға түсіретін жылу пайда болады, нәтижесінде лазерлік хирургия арқылы қажетсіз тіндер алынып тасталады. Лазерлік қайта жаңарту – лазер арқылы материалдың ковалентті байланыстарын бұзу әдісі, бұл әдісті 1990 жылдары CO2 лазерлерін пайдалана отырып, эстетикалық пластикалық хирург Томас Л. Робертс III ойлап тапқан. Лазерлер лазерлік көмекпен липектомияда да қолданылады.
Көздің хирургиясы
Рефракциялық қателерді емдеу үшін лазерлік хирургияның әртүрлі түрлері қолданылады. LASIK операциясында мүйіз қабығында пышақпен қақпақ кесіледі, ал астыңғы қабаттары лазер сәулесімен қайта пішімделеді. IntraLASIK – қақпақты лазермен кесудің бір түрі. Фоторефрактивтік кератектомияда (PRK, LASEK) мүйіз қабығы алдымен қақпақ кесілмей қайта пішімделеді. Лазерлік термокеропластикада мүйіз қабығында концентрлі күйдірулер жасалады, бұл оның қисықтығын арттырып, жақын көруді жақсартады. ReLEx SMILE – лазерлік көруді түзету технологиясының ең соңғы жетістігі. SMILE операциясында ZEISS VisuMax фемтосекундтық лазері кішкентай тілік жасауға және мүйіз қабығының ішінде есептелген шағын линзалық тінді (немесе линзикул) құруға қолданылады. Лазерлер рефракциялық емес жағдайларды емдеу үшін де қолданылады, мысалы, фототерапиялық кератектомия (PTK), онда мүйіз қабығынан тұмандылық және беткі бұзылыстар алынып тасталады, сондай-ақ лазерлік коагуляция, онда лазер көздің қан тамырларын қайнату үшін қолданылады, осылайша түрлі жағдайларды емдеуге болады. Лазерлер көкжарық қабығындағы жарықтарды жазып түзеуге де қолданылады.
Эндоваскулярлық хирургия
Лазерлік эндартеректомия – артериядағы атероматтық тақтаның толығымен кесіліп алынатын әдіс. Басқа қолданылуларына лазерлік көмекпен жасалатын ангиопластика және лазерлік көмекпен жасалатын қан тамырларының қосылуы (анастомозы) жатады.
Аяқ және аяқ-қолдың операциясы
Лазерлер аяқ және тобық хирургиясында бірнеше ауруларды емдеу үшін қолданылады. Олар қатерлі және қатерсіз ісіктерді алып тастауға, бунақтарды емдеуге, жараларды және күйіктерді тазартуға, эпидермалық невустарды, көк резеңке көпіршікті невустарды және келоидтарды жоюға, сондай-ақ гипертрофиялық тырнақшаларды және татуировкаларды алып тастауға пайдаланылады. Көмірқышқыл газы лазері (CO2) хирургияда онихокриптозды (кіріккен тырнақтар), оникауксисті (қалың тырнақтар), оникагрипозды (мүйізді тырнақтар) және оникамикозды (тырнақ саңыры) емдеу үшін қолданылады.
Асқазан-ішек жолы
Пептикалық жара ауруы және тікеішек тамырларының кеңеюі лазерлік фотоабляция жасалады. Асқазанның, он екі елі ішектің және тоқ ішектің тамырлық ақауларының коагуляциясы. 4 см-ден кіші және лимфа түйіндері зақымдалмаған ерте асқазан қатерлі ісігін емдеу үшін лазерлер тиімді қолданылады. Лазерлер ауыз қуысы асты фиброзын емдеуде де пайдаланылады. Тікеішек қатерлі ісігінің кеңеюіне байланысты пайда болған кедергілерді жою үшін паллиативтік лазерлік терапия қолданылады. Арнаны қайта ашу арқылы науқас жұмсақ диетаға қайта оралуына және денедегі су мөлшерін сақтауына мүмкіндік беріледі. Озық колоректальды қатерлі ісіктерде кедергіні жеңілдету және қан кетуді тоқтату үшін аблативтік лазерлік терапия қолданылады. Лазерлік хирургия геморроидэктомияда қолданылады, бұл геморройды алып тастаудың салыстырмалы түрде танымал және инвазивті емес әдісі болып табылады. Көмірқышқыл газы және Nd:YAG лазерлерін пайдаланып, лазерлік көмекпен бауыр резекциясы жасалды. Бауыр ісіктерін таңдап фотобуландыру арқылы жоюға болады. Электрогидравликалық литотрипсиямен салыстырғанда эндоскопиялық лазерлік литотрипсия қауіпсіз әдіс болып табылады.
Ауыз және тіс хирургиясы
CO2 лазері ауыз және тіс хирургиясында барлық дерлік жұмсақ тіндерге жасалатын процедураларда қолданылады, мысалы, гингивектомия, вестибулопластика, френэктомия және оперкулектомия сияқты. CO2 10,600 нм толқын ұзындығы титаннан шағылыс табатын болғандықтан имплантаттардың маңында қауіпсіз, осылайша пародонтология саласында кеңінен қолданылуда. Лазер периодонтитпен күресте де тиімді болуы мүмкін.
Омыртқаның хирургиясы
Лазерлік омыртқа хирургиясы алғаш рет 1980 жылдары клиникалық қолданысқа енді және бастапқыда дискэктомияда бел дискі ауруларын емдеу үшін қолданылды, мұнда ісінген дискені қыздыру арқылы жүйкеге қысымды жеңілдету үшін жеткілікті мөлшерде тінді буландыруға және ауырсынды азайтуға болады деп есептелді. Осы уақыттан бері лазерлік омыртқа хирургиясы ең көп танымал минималды инвазивті омыртқа хирургиясының бір түріне айналды, бірақ оның тиімділігін диск декомпрессиясынан бөлек анықтау үшін бақыланатын клиникалық сынақтарда ешқашан зерттелген емес. Омыртқа хирургиясында лазерлерді қолдануға қатысты нақты деректер шектеулі, ал 2017 жылға дейін оның қауіпсіздігі мен тиімділігі толыққанды түсініксіз болды.
Кеуде хирургиясы
Кеуде хирургиясында хирургиялық лазерлер көбінесе өкпе метастаздарын және әртүрлі бастапқы орналасқан ісіктерді жою үшін қолданылады. Паренхиманы хирургиялық кесу, анатомиялық сегменттік резекциялар, кеуде қабырғасынан ісіктерді алып тастау және плевра париеталісін абразиялау – осы қолданылу аймақтарының арасында. Хирургиялық лазерлер енгізілгеннен бері хирургиялық жолмен алып тастауға болатын өкпе түйіндерінің саны айтарлықтай артты. Лазерлік хирургиямен салыстырғанда, хирургиялық тігістермен сегменттік немесе үшбұрышты резекциялар сияқты дәстүрлі хирургиялық әдістер көбінесе өкпе тінінің көп жоғалуына алып келеді, әсіресе көптеген өкпе түйіндері бар пациенттерде. Лазерлік хирургияның дәстүрлі әдістерге қарағанда тағы бір артықшылығы – ол операциядан кейінгі өкпе функциясын жақсартады және сәулелену немесе қызу арқылы жойылған материалды гистологиялық талдау мүмкіндігін ұсынады.
Қатты тіндер
Лазерлер стоматологияда сүйектер мен тістерді кесуге немесе жоюға қолданылады.
Басқа хирургиялық операция
CO2 лазері гинекологияда, урологияда, жалпы хирургияда, оториноларингологияда, ортопедияда және нейрохирургияда қолданылады.