Кіріспе

Микроскопияда теріс бояу – диагностикалық микроскопияда жиі қолданылатын, жұқа үлгіні оптикалық көріне алмайтын сұйықтықпен контрастты көрсету әдісі. Бұл техникада фон боялады, ал нақты үлгіге қол тигізілмейді, соның арқасында ол көрінеді. Бұл оң бояудан өзгеше, онда нақты үлгінің өзі боялады.

Жарық өрістік микроскопия

Жарық өрісті микроскопия үшін теріс бояу әдетте нигрозин және Үндістан сиясы сияқты қара сия сұйықтығын қолдану арқылы жасалады. Мысалы, шыныға жағылған ылғал бактериялық культурасы сияқты үлгі, теріс бояумен араластырылып, кептіріледі. Микроскоппен қарағанда бактерия жасушалары, және мүмкін олардың споралары, қара фонда ақшыл көрінеді. Теріс бояуды жеткізу үшін су өткізбейтін қарапайым маркер қаламын пайдаланатын балама әдіс әзірленді.

Трансмиссиялық электронды микроскопия

Трансмиссиялық электронды микроскопияда электрондарға қатысты мөлдірлік атомдық санға, яғни протондар санына байланысты. Кейбір қолайлы теріс бояуларға аммоний молибдаты, уранил ацетаты, уранил форматы, фосфотунгстикалық қышқыл, осмий тетроксиді, осмий феррицианиді және ауроглюкотионат жатады. Бұл бояулар электрондарды күшті шашырату қабілетіне және биологиялық материалға жақсы сіңірілуіне байланысты таңдалған. Теріс бояуға болатын құрылымдар жарық микроскопымен зерттелетін құрылымдардан әлдеқайда кішідірек. Бұл әдіс вирустарды, бактерияларды, бактериялық талшықтарды, биологиялық мембраналық құрылымдарды және электрондарды аз шашырататын ақуыздарды немесе ақуыз жиынтықтарын қарау үшін қолданылады. Кейбір бояулар, мысалы осмий тетроксиді мен осмий феррицианиді, химиялық тұрғыдан өте активті. Күшті тотықтырғыштар ретінде олар липидтермен қанықпаған көміртегі-көміртегі байланыстары арқылы әрекеттесіп, липидтерді бір-бірімен байланыстырады, соның салдарынан биологиялық мембраналарды тіндік үлгілерде бекітеді және бір мезгілде бояйды. Электронды микроскопияда теріс бояуды таңдау өте маңызды болуы мүмкін. Ауруға шалған өсімдіктің жапырақтарынан алынған теріс боялған үлгілерді зерттеудің алғашқы кезеңінде бір бояумен тек шар тәрізді вирустар, ал екіншісімен тек таяқша тәрізді вирустар анықталды. Расталған қорытынды бойынша, бұл өсімдік екі түрлі вирустың бірдей жұқтыруына шалдыққан. Жұқпалы организмдерді жарық және электронды микроскоптарда теріс бояумен зерттеуге қатаң қауіпсіздік шаралары сақталмаса рұқсат етілмейді. Теріс бояу әдетте өте жеңіл дайындау әдісі болып табылады, сондықтан оператордың жұқтыру қаупін арттырмайды.

Басқа қолданбалар

Теріс бояуды қолданатын беріліс электронды микроскопиясы ламелді липосомалар (le), кері сфералық мицеллалар (M) және кері бұрышты HII цилиндрлік (H) фазалар сияқты сулы липидтік жиынтықтарды зерттеу және анықтау үшін де сәтті қолданылды (суретті қараңыз).