Кіріспе

Колорадо штатының Боулдер қаласында орналасқан Колорадо Чатокуасы 1898 жылы құрылған. Миссисипи өзенінің батысындағы Чатокуа қозғалысының өркендеген кезеңі – 1920 жылдардан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан жалғыз Чатокуа орталығы осы. Қазіргі таңда АҚШ-та осындай үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан санаулы Чатокуа орталықтарының бірі және 2006 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі берілді.

1897 жыл

Техас-Колорадо Чаутаука қауымдастығы 1897 жылдың қыркүйек айында Техас штатының Остин қаласында тіркелді. Бұл ұйымның мақсаты Техас мектеп мұғалімдері үшін Колорадода кейін анықталатын жерде жазғы мектеп пен лекциялар циклын өткізу болды. Техастан гөрі салқын жазғы климат қажет еді.

1898 жыл

1898 жылдың ақпанында Техас-Колорадо шаутауква қауымдастығы мен Боулдер қаласы шаутаукваны Боулдер қаласының жанында орналастыру туралы келісімге келді, егер қала жеткілікті аумақ пен қажетті жабдықтармен қамтамасыз етсе. 1898 жылдың 5 сәуірінде қалалық облигация сайлауы өтті және жерді сатып алу және алғашқы ғимараттарды салу үшін қажетті облигациялар мен қаражат мақұлданды. 1898 жылдың 18 сәуірінде Боулдер қалалық кеңесі «Парктер жөніндегі комитет» құрды, бұл қалалық Парктер департаментінің алғашқы қадамы болды. Сәуір айының соңында Бачельдер ранчосы шаутауква үшін таңдалып, сатып алынды; қаладан оңтүстікке қарай шақырымдай жердегі аумақ Тексадо паркі деп аталды. 1898 жылдың 12 мамырында шаутауква аудиториясының құрылысы басталды, ал бір аптадан кейін асхананың құрылысы басталды. Екі ғимарат та 1898 жылдың 4 шілдесінде алғашқы шаутауква маусымын ашуға уақтылы аяқталды. Алайда, алғашқы маусымның ең үлкен екі көңілі толмауы – біріншіден, тұрғын үйлер әлі салынбаған, екіншіден, Боулдер қаласының орталығынан Тексадо паркіне электрлі трамвай желісі ашылуға уақтылы салынып үлкермеген. Бірінші маусымда Колорадо шаутауквасына келгендердің барлығы шатырларда орналасты. Олар Боулдер теміржол стансасынан шаутаукваға дейін шамамен 1,5 шақырымды жаяу немесе атпен жүріп, шаңды да, лайлы да болатын жолмен өтті. 1898 жылғы баға алты апталық маусым үшін 75 долларға тең болды, ол оқу ақысын, барлық лекциялар мен ойын-сауықтарға кіруді, тамақтану мен тұруды, сондай-ақ Техас штатының Форт-Уорт қаласынан 100 шақырым радиустағы кез келген жерден Боулдерге теміржол билетін қамтыды. Алғашқы жылғы алты апталық бағдарламада кемінде 94 баяндама оқылды, оның ішінде белгілі уағызшы Т. Девитт Талмидж, Кентукки штатының шешені Генри Уоттерсон, Колорадо мен Техас штаттарының губернаторлары, Боулдер қаласының мэрі және Колорадо университетінің президенті сөз сөйледі. Әртүрлі дін қызметкерлері де әр жексенбіде уағыз айтты. Канзас-Сити симфониялық оркестрі бүкіл маусым бойы тұрақты түрде болды және болашақта көп рет қайта оралды. Олар әр жексенбіде қасиетті концерттер орындады және қажет болған жағдайда күніне бірнеше рет қосымша музыка орындады. Сондай-ақ, әртүрлі музыкалық топтар, пианиношылар мен әншілер де өнер көрсетті. Виолончель, гитара, мандолина, фортепиано, ән салу және хор сияқты музыкалық сабақтар ұсынылды. Шаутаукваның колледждік бөлімі математика, химия, ботаника, физика, психология, білім беру, сондай-ақ ағылшын, латын, грек, француз және неміс тілдері мен әдебиетінен 51 түрлі курс ұсынды. Сол алғашқы маусымнан бастап Колорадо шаутауквасы да аудиторияда кинофильмдер көрсетті. 1898 жылдың 21 шілдесіндегі кешкі бағдарламада «Эдисонның нағыз проектоскобы, түсті диорамасы және соғыс графикасы, музыкамен, Испаниямен соғыстың көріністерін көрсетті». Басқа іс-шараларға есек және атпен жүру, жақын жердегі Флатирнс тауына саяхаттау, Боулдер-Фоллс пен Эльдорадо-Спрингс-ке дилижанспен саяхаттау және Уордқа дейінгі алыс жерлерге тау теміржолымен саяхаттау кірді. 1898 жылғы шаутауква маусымының іс-әрекеттері сол күннен бастап 1920 жылдарға дейін жалғасты және кеңейтілді, 1904 жылы басталған Колорадо университетінің жазғы сессиясы негізінен алмастырған колледждік бөлімнен басқа.

1899 жыл

Электрлі көше темір жолы Боулдер қаласынан Техадо паркіне дейін 1899 жылдың сәуір айының соңында басталып, 1899 жылдың 24 маусымында, Колорадо Чаутауквасының екінші маусымы ашылғанға дейін он күн бұрын аяқталды. Вагондар сағат 6:30-дан 23:00-ге дейін әр 15 минут сайын қатынайтын, ал бағасы бес цент болды. Алғашқы коттедждер 1899 жылдың көктемінде салынды. Екінші маусым ашылғанда 30-40 коттедж қолжетімді болды, ал қалған қатысушылар әлі де шатырларда тұрды. Кейінгі жылдары қосымша коттедждер салынуын жалғастырды, бірақ кейбіреулері 1916 жылға дейін шатырларда тұрды. Шаутауква қозғалысының ең танымал тұлғасы Уильям Дженнингс Брайан алғаш рет 1899 жылдың 12 шілдесінде Техас Колорадо Чаутауквасында пайда болды, бұл Шаутауква аудиториясын толыстырды, ал жақын маңдағы төбелерге мыңдаған адам жиналды. Барлық қатысушылардың саны шамамен 13 000 адамды құрады.

1900 жыл

Академиялық зал 1900 жылдың маусым айында салынды. 1900 жылы салынған коттедждердің ішінде Әйелдердің Христиандық қанағаттылық одағының коттеджі де болды, ол мүшелеріне түн сайын 50 центтен бөлме ұсынды. Шаутауква лекцияларының алғашқы күндерінде тыйым салу мәселесі, әйелдердің сайлау құқығы, популист саясаты және өзін-өзі жетілдіру туралы христиандық үгіл жалғасып келді. Республикалық және Демократиялық спикерлер өздерінің президенттік кандидаттары Уильям МакКинли мен Уильям Дженнингс Брайан үшін үгіт сөздерін сөйлеуге шақырылды. Джонатан П. Долливер 1900 жылдың 20 тамызында, ал келесі аптада Чэмп Кларк сөз сөйледі. Бұл тәжірибе сәтті деп есептелмеді, ал партиялық сайлау жылындағы ашық үгіт сөздері 1932 жылға дейін қайта орын алмады. 1900 жылдың 20 желтоқсанында Техас-Колорадо Шаутауквасы Колорадо Шаутауквасы ретінде қайта ұйымдастырылды, директорлар кеңесі толығымен жергілікті адамдардан құралды. Жерге құқық Боулдер қаласында қалды, бірақ Колорадо Шаутауква қауымдастығы Шаутаукваны ұзақ мерзімді жалға алу шарты бойынша басқарды, ол кейін бірнеше рет жаңартылды. Қаржылық тапшылықтарға байланысты жасалған қайта ұйымдастыру кеңейту және тарылту әсерін тигізді. Техас штатынан басқа штаттардан келушілерді көбірек қызықтыруға назар аударылды, бірақ сонымен бірге Колорадо Шаутауквасы Боулдердің жеке кәсіпорнына айналды. Келесі жылдары осы шараға қала тұрғындары көбірек қатысты. Боулдер тұрғындары Шаутауква бағдарламаларын басқаруға тікелей қатысты.

ХХ ғасырдың басында

ХХ ғасырдың басында Колорадо Чаутаукваның өсімі мен дамуы жалғасты. Бір жарқын оқиға – 1904 жылдың күзінде Шотауква аудиториясында Джон Филип Соуза және оның оркестрінің өнер көрсетуі, бұл сол жылғы Чаутауква маусымы аяқталғаннан кейін болды. Колорадо Чаутауквасының алғашқы екі онжылдығында әр маусымда, яғни әр жазда, шамамен 40 толық кешкі музыкалық бағдарлама ұсынылды. Шекспир мен Ибсеннің шығармаларын оқу, сондай-ақ опералық ариялар Боулдердегі ХХ ғасырдың басындағы Чаутауква тәжірибесінің маңызды бөлігі болды. 1910 жылғы бағдарламада 4 шілдеде Чикаго опералық компаниясы ұсынған «үлкен операдан костюмді оқылымдар» болды. Белгілі дін қызметкері Билли Сандей 1909, 1924, 1925 және 1931 жылдары көп көрерменге сөз сөйледі. Басқа да дін қызметкерлері Чаутауква қатысушыларына «от пен күл» туралы уағыздарын жеткізді. Чаутауква дәстүріне сәйкес, барлық діни рәсімдер мен уағыздар діни ағымдарға бөлінбеген, бірақ фундаментализмнің күшеюі ХХ ғасырдың дамуымен бірге көптеген Чаутауква спикерлері арқылы өзінің ықпалын сезіндірді. Колорадо Чаутауквасының бастапқы кезеңдерінен бастап, әр жылы екі-үш көркем фильм көрсетілді. Бірақ 1918 жылғы маусымнан бастап, лекция оқып, ойын-сауық көрсеткендерге жұмсалатын шығындардың артуына байланысты, Колорадо Чаутауква қауымдастығы фильмдердің санын арттыруға шешім қабылдады. Қауымдастық тікелей эфирдегі өнер көрсетулерінің сапасын сақтауға ниеттенгенін мәлімдеді, бірақ мұндай іс-шаралар азаяды. Сондай-ақ, таңдалған фильмдер «экрандағы ең жақсы туындылар» болады және тек моральдық тұрғыдан жақсы, отбасылық көруге жарамды фильмдер ғана көрсетіледі деп уәде берді. Чаутауквада коммерциялық кинотеатрлармен бірінші көрсетілімге түскен фильмдер үшін бәсекелесуге жеткілікті қаржылық ресурстар болмағандықтан, екінші көрсетілімге түскен фильмдер таңдалды. 1918 жылғы Колорадо Чаутауква кинорепертуарына «Оливер Твист», «Көкқұс», «Күннөлді ферманың Ребеккасы» және «Уэйкфилд викарийі» сияқты фильмдер кірді. 1918 жылдан бастап кешкі бағдарламалардың шамамен жартысы көркем фильмдерден, ал қалған жартысы лекциялар мен тікелей өнерден тұрды. Бұл формула шамамен он жылға дейін сақталды, содан кейін фильмдер Чаутауква бағдарламаларының үнемі өсіп келе жатқан үлесін құрады.

ХХ ғасырдың ортасы

Ақырында екі дүниежүзілік соғыстың, бір Ұлы депрессияның және көптеген бәсекелес ойын-сауық мүмкіндіктерінің (әсіресе кино, радио, теледидар және автомобиль) дамуы Колорадо Чаутауквада өткізілетін шаралардың мәніне зор әсер етті. Қаржылық қиындықтар салдарынан ұсынылымдардың әртүрлілігі азайды. Колорадо Чаутауква Ассоциациясы бірнеше дәрістер мен музыкалық қойылымдарды ұйымдастыруын жалғастырды (соның ішінде SPEBSQSA және Sweet Adelines ұйымдарын ұсынушы топтардың жыл сайынғы өнер көрсетулері, олар 21-ші ғасырға дейін сақталып келеді), бірақ 1950-ші жылдарға қарай Чаутауквадағы шаралардың басым бөлігі аудиторияда көрсетілетін екінші рет шығарылған фильмдерден тұратын, олар нашар проекция және дыбыс жабдықтарымен ұсынылды. Колорадо Чаутауква тоқырау кезеңіне енді, алайда кейбір дәстүрлер сақталды, мысалы, дінсіз жазғы жексенбілік мектеп бағдарламасы. Боулдер қаласының құрылыс аймағы біртіндеп кеңейіп, 1940 жылдары Чаутауква жерінің шекарасына жетті. Чаутауква қаланың бір бөлігіне айналды, бірақ ол әлі де Боулдер тау паркінің шетінде орналасқан еді. Жылдар бойы көптеген коттедждер қыстауға дайындалып, жыл бойы пайдалануға бейімделді. Колорадо Чаутауква, ішінара, Боулдер тұрғындары үшін тұрғын үй ауданына айналды.

ХХ ғасырдың аяғы

1970 жылдары Колорадо Чаутауква тарихында дағдарысқа тап болды. Келушілер саны мен кіріс азайды. Ғимараттар тозуға шалдықты. Чаутауква қауымдастығының 1941 жылғы жерді жалға алу шарты 1981 жылы аяқталуға тиіс еді. Боулдер қаласы Чаутауква жері үшін түрлі идеяларды қарастырды, оның ішінде осы орында жаңа конгресс орталығын салу үшін бұзуды да ойлады. 1974 жылы Daily Camera газетінің редакторы Лоренс Падок Чаутауква аудиториясын Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізу үшін өтінішті дайындады. 1978 жылы тізімге енгізілгеннен кейін қала бұзу жоспарынан бас тартып, қалпына келтіруге көшті. Аудиторияға тарихи ескерткіш мәртебесі берілуі, қазіргі Колорадо Чаутаукваның тарихындағы шешуші кезең болды. Колорадо Чаутауква 20-шы ғасырдың соңында өзінің бастапқы қағидаларына оралып, көбірек тікелей музыка мен бірнеше қосымша лекцияларды ұйымдастырды. Джаз және блюграсс концерттері ұйымдастырылды, олар халық арасында сәтті болды. Қонақ орындаушылардың арасында композитор-пианист Питер Катер, үнді американдық флейташы Р. Карлос Накай, Док Уотсон, Hot Rize, Джордж Уинстон, Билл Монро, Лайл Ловетт, Рэнди Ньюман, Бобби Макферрин, Брюс Кокберн, Сюзанна Вега, Бела Флек, Роджер МакГинн, Лудон Уэйнрайт III, Мишель Шок және Боулдер филармониялық оркестрі болды. Чаутаукваға ең үлкен пайдасы 1978 жылы Колорадо музыка фестивалінің келуі болды, оның құрамында Giora Bernstein басқаратын фестиваль оркестрі әр жазда ондаған қойылымдар ұйымдастырды. Колорадо музыка фестивалі 21-шы ғасырда да (соңғы жылдары Майкл Кристи басшылығымен) Чаутауквада жыл сайынғы жазғы шара болып қала береді, түрлі музыка жанрларын ұсынады, ең көп орындалатын композиторлар Моцарт, Стравинский және Бетховен. 20-шы ғасырдың соңындағы Чаутауква тыңдаушылары Хантер С. Томпсон, Ал Гор, Джесси Джексон, Колорадо губернаторы Рой Ромер және Колорадо конгрессмені Дэвид Скаггстың лекцияларын тыңдады. Саяси науқан сөздері 1996 жылғы маусымда 1932 жылдан бері алғаш рет Чаутаукваға қайта келді. Үйге арналған бейнежазбалардың бәсекелестігіне жауап ретінде 1995 жылы отбасылық фильмдердің көрсетілімі тоқтатылды. Алайда, Чаутауквадағы фильмдер дәстүрі 1986 жылы басталған және 21-шы ғасырда да жалғасып келе жатқан үнсіз фильмдер сериясымен жалғасады, оған Хэнк Трой және Фотоплэй музыкасының басқа да студенттері тікелей фортепианомен сүйемелдейді. 1979 жылы асхана жаңартылып, тамақтандыру қызметі жеке компанияға берілді. Бірінші рет Чаутауква асханасы танымал мейрамханаға айналды (қазір де солай) және Колорадо Чаутауква қауымдастығы үшін қаржылық шығын болмай қалды. Алайда, асхананың шарап пен сыра сатуға лицензиясы Чаутаукваның тыйым салу дәуіріндегі салттарынан айырмашылықты білдіреді. 1970-ші жылдардың басында қиын жағдайға түскен Колорадо Чаутауква Боулдер қауымының тұрақты бөлігіне айналып, тірі тарихтың бір бөлігіне айналды.

21 ғасыр

Қазіргі уақытта, жаз айларында Колорадо Чаутауквасы Чаутауква аудиториясында Колорадо музыка фестивалін (CMF) өткізеді. Фестиваль алты аптаға созылады және Колорадо музыка фестивалі оркестрін ұсынады. Фестиваль ұлттық және халықаралық музыканттардың қатысуымен жоспарланғандықтан, жақында Америка оркестрлері лигасы мен Ұлттық өнер қорынан мойынды алды. 2020 жылғы жазғы маусымда Колорадо музыка фестивалі COVID-19 жаһандық пандемиясының салдарынан онлайн концерттер сериясын ұйымдастырды.