Кіріспе

Жак Ив Кустоның 1964 жылғы "Күнсіз әлем" атты француз деректі фильмі. Бұл фильм Кустоның 1956 жылғы "Тыныш әлемнен" кейін "Үздік деректі фильм" номинациясы бойынша академиялық сыйлықты жеңіп алған екінші фильмі болды.

Мазмұны

Фильм континенттік шельфтің екінші станциясы, немесе "Коншельф-2" туралы баяндайды. Бұл – теңіз түбінде адамдардың өмір сүріп, жұмыс істейтін ортаны құруға жасалған алғашқы әрекет. Онда шамамен алты океанаут 30 күн бойы Судан жағалауындағы Қызыл теңіздің 10 метр тереңдігінде, жұлдыз балық пішіндес үйдің ішінде тұрды. Теңіз астындағы өмірді зерттеу экспериментінің құрамында тағы екі құрылым болды: бірі – ғылыми фантастикадағы ұшатын дискіге ұқсас болғандықтан "су асты дискісі" деп аталған екі адамға арналған шағын суасты қайығы, екіншісі – екі океанаут бір апта бойы 30 метр тереңдікте тұрған кішкентай "терең кабина". Теңіз асты колониясы ауа, су, тағам, энергия және өмір үшін қажеттінің бәрімен үлкен қолдау тобы арқылы қамтамасыз етілді. Теңіз түбіндегі жұмысшылар теңіз түбінде жұмыс істеудің мүмкіндігін анықтау мақсатында бірқатар тәжірибелер жүргізіп, үнемі медициналық тексерулерден өтті. Француздық мұнай-химия өнеркәсібінің қаржылық қолдауымен жүзеге асырылған "Коншельф-2" эксперименті бастапқыда су асты мекендерін базалық станция ретінде пайдаланудың тиімділігін көрсетуге бағытталған. Бірақ, соңында Кусто мұндай тәсілден бас тартып, күшін табиғатты қорғауға жұмсады. Фильмдегі лирикалық және драматикалық су асты көріністері теңізді қорғау дәуірінің басталуына үлкен үлес қосты, сонымен қатар спорттық суға шомылуды да кеңінен таныстырды. Есте қаларлық эпизодтар: балықтармен ойнаған адамдар, су асты шахмат ойыны және "су асты дискісінің" 300 метр тереңдікке сүңгіп, жаңа және бірегей тіршілік формаларымен кездесуі.

Қабылдау

Бұл деректі фильм халықаралық кинотеатрларда кеңінен көрсетілді және 37-ші «Оскар» сыйлығында «Үздік деректі фильм» номинациясын жеңіп алды. Бұл Кустоның 1956 жылғы «Тыныш әлем» фильмінен кейінгі екінші «Оскар» жүлдесі болды, сондай-ақ ол көптеген басқа да наградаларға ие болды. Фильмге жазылған пікірлердің басым бөлігі өте жағымды болды, алайда кейбір сын-ескертпелер «кадрларды жасау» туралы айыптауларға байланысты туды. Әсіресе, «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы Босли Кроутер екі ең драматикалық көріністің шынайылығына күмән келтірді. Ол 1964 жылғы шолуында былай деп жазды: «Кеше кеңес алған мұхит зерттеушілері терең теңіз үңгірінің жоғарғы бөлігінде «көпіршік» немесе ауа қалтасы болуының ықтималы жоқ екенін айтты. Егер мұндай болса, онда сол көпіршіктегі атмосфера зиянды болар еді, – деді олар. Бұл метан немесе батпақ газы болуы мүмкін. Ал ондағы қысым адамға шыдай алмайтын деңгейде болар еді». Бұл жағдай Кроутердің фильмнің тереңдікте түсірілгені туралы мәлімдемесінен туындады, бірақ бұл мәселе фильмде нақты көрсетілмеген. Оның тағы бір шағымы – су асты құрылыстарының бірінің терезесінен жасалған ұзақ сақна, оның Кроутер аквариумда ғана түсірілуі мүмкін екенін айтты. Кусто бұған қатты ашуланып, ұлы Филипппен бірге арқандар мен кішкентай су асты моторлы көліктерді пайдаланып, осы сақнаны қалай түсіргенін көрсетті.

Сақтау

Академия киноархиві 2010 жылы «Күнсіз әлем» фильмін сақтап қалды.