Кіріспе
Комбинированный приемник и передатчик
Аматорлық радио ретрансляторы – әлсіз немесе төмен деңгейдегі аматорлық радио сигналын қабылдап, оны жоғары деңгейде немесе жоғары қуатта қайта тарататын электрондық құрылғы. Осылайша сигналдың бұзылусыз ұзақ қашықтыққа таралуы қамтамасыз етіледі. Көптеген ретрансляторлар төбелерге немесе биік ғимараттарға орналастырылады, себебі олардың биік орналасуы таралу аймағын кеңейтеді, бұл кейде радио көкжиегі немесе "із" деп аталады. Аматорлық радио ретрансляторлары принцип бойынша қоғамдық қауіпсіздік қызметтері (полиция, өрт сөндіру қызметі және т.б.), кәсіпорындар, үкімет, әскери және басқа да ұйымдар қолданатын құрылғыларға ұқсас. Аматорлық радио ретрансляторлары аматорлық радио жиіліктерінде жұмыс істеуге бейімделген коммерциялық ретрансляциялық жүйелерді де пайдалануы мүмкін, бірақ көбінесе олар түрлі көздерден алынған қабылдағыштар, таратушылар, контроллерлер, қуат көздері, антенналар және басқа да компоненттерден құрастырылады.
Кіріспе
Әуесқойлық радиода қайталаушылар әдетте жеке хоббишілер немесе әуесқойлық радио операторларының жергілікті топтарымен қамтамасыз етіледі және күтіледі. Көптеген қайталаушылар басқа әуесқой радио операторларына ашық қолжетімді, және әдетте бір пайдаланушы немесе топ үшін қашықтан басқарылатын базалық станция ретінде пайдаланылмайды. Кейбір аймақтарда кең ауқымды желі құру үшін бірнеше қайталаушылар біріктіріледі, мысалы, тәуелсіз қайталаушылар қауымдастығы ұсынған жүйе, ол Батыс Мичиганның көп бөлігін қамтиды, немесе Батыс Интерти желісі жүйесі ("WINsystem"), қазір Калифорнияның көп бөлігін және Гавайиді қоса алғанда, тағы 17 штатты, сондай-ақ Австралия, Канада, Ұлыбритания және Жапония сияқты төрт елдің бөліктерін қамтиды.
Жиіліктері
Қайталаушылар негізінен VHF 6 метрлік (50–54 МГц), 2 метрлік (144–148 МГц), 1,25 метрлік (11/4 метрлік) (220–225 МГц) және UHF 70 сантиметрлік (420–450 МГц) жолақтарда кездеседі, бірақ 28 МГц-тен жоғары кез келген жиілік жұбында қолданылуы мүмкін. Кейбір аймақтарда ретранслятор үшін 33 сантиметр (902–928 МГц) және 23 сантиметр (1,24–1,3 ГГц) де қолданылады. Ескеріңіз, әр елде әртүрлі ережелер бар; мысалы, АҚШ-та екі метрлік жолақ 144–148 МГц, ал Ұлыбританияда (және Еуропаның көп бөлігінде) 144–146 МГц. Қайталаушы жиіліктерінің жиынтығы "қайталаушы жұптар" деп аталады, ал радио әуесқойлары қауымдастығында көбінесе екі жиіліктің айырмашылығы үшін белгілі бір стандарттарға сәйкес келеді, бұл офсет деп аталады. АҚШ-тың екі метрлік жолағында стандартты офсет 600 кГц (0,6 МГц) құрайды, бірақ кейде ерекше офсеттер де қолданылады. Қолданылатын нақты жиілік жұбын жергілікті жиілік координациялық кеңес белгілейді. Кристаллмен басқарылатын радиолар заманында бұл жұптар радиоға енгізілетін қабылдау (шығару) жиілігінің соңғы бөлігі және жіберілетін (кіріс) жиіліктің соңғы бөлігі арқылы анықталды. Осылайша, "үш төрт тоғыз төрт" (34/94) дегеніміз, радио әуесқойлары 146,34 МГц жиілігінде хабар жіберіп, 146,94 МГц жиілігінде тыңдайды (ал қайталаушы керісінше, 146,34 МГц жиілігінде тыңдап, 146,94 МГц жиілігінде хабар жібереді). Көптеген қайталаушылар бар аймақтарда жүйелер арасындағы кедергілерді болдырмау үшін "кері офсеттер" (яғни 94/34) жиі қолданылады. 1970 жылдардың соңынан бастап синтезделген, микропроцессормен басқарылатын радиоларды пайдалану және стандартты жиілік офсеттерін кеңінен қабылдау қайталаушы жұптарын сипаттау тәсілін өзгертті. 1980 жылы радио әуесқойларына қайталаушының "22/82" жиілігінде екені айтылған болуы мүмкін, ал бүгінде оларға көбінесе "682 төмен" делінеді. 6 саны 146 МГц жиілігінің соңғы цифрын білдіреді, сондықтан дисплейде "146.82" (шығыс жиілігі) көрсетіледі, ал радио 146,22 МГц жиілігінде 600 кГц "төмен" жіберу үшін орнатылады. Қайталаушы жиілік жұбын сипаттаудың тағы бір жолы – қайталаушының шығыс жиілігін және офсет бағытын көрсету ("+" немесе "плюс" кіріс жиілігі шығыс жиілігінен жоғары болса, "−" немесе "минус" кіріс жиілігі төмен болса), сондай-ақ қайталаушы осы жолақ үшін стандартты офсетті пайдаланады деп есептеу. Мысалы, 2 метрлік қайталаушыны "147.36 плюс офсетімен" деп сипаттауға болады, яғни қайталаушы 147.36 МГц жиілігінде хабар жіберіп, шығыс жиілігінен 600 кГц жоғары, 147.96 МГц жиілігінде қабылдайды.
Қызметтер
Ретранслятор ұсынатын қызметтерге POTS/PSTN телефон желісіне автоматты қосылу мүмкіндігі кіруі мүмкін, бұл пайдаланушыларға пернетақтасы бар радиостанцияларынан телефон соғуға мүмкіндік береді. Мұндай кеңейтілген қызметтер ретрансляторды күтіп ұстайтын топтың немесе клубтың мүшелеріне ғана арналған болуы мүмкін. Көптеген әуесқой радио ретрансляторларында басқа радиосигналдардың кедергісінен туындаған кездейсоқ қосылуды (жұмыс істеуді) болдырмау үшін тондық кіруді басқару (CTCSS, сондай-ақ CG немесе PL тоны деп те аталады) жүзеге асырылады. Аз ғана саны DCS, DCG немесе DPL (Motorola тауарлық белгісі) деп аталатын цифрлық код жүйесін қолданады. Ұлыбританияда көптеген ретрансляторлар ретрансляторды ашу үшін 1750 Гц жиіліктің қысқа импульсына жауап береді. Көптеген қауымдастықтарда ретранслятор жергілікті әуесқой радио қауымдастығының бас қосылатын ортасына айналған, әсіресе "жол жүру уақытында" (таңғы немесе кешкі сағаттарда). Кешкі уақытта осы жүйелерде жергілікті қоғамдық желілерді естуге болады және көптеген ретрансляторларды ауа райы байқаушылары пайдаланады. Төтенше жағдайларда немесе апаттар кезінде ретранслятор басқаша байланыс құруға мүмкіндік болмайтын аймақтар арасында қажетті байланысты қамтамасыз етуге көмектеседі. Ұялы телефондар кең таралғанға дейін, қауымдастық ретрансляторларында "жол жүру уақытын" бақылау станциялары болуы жиі кездесетін, соның арқасында әуесқойлар ретранслятор арқылы жол-көлік оқиғалары туралы хабарды бақылау станциясына жеткізе алатын, ал ол оны жергілікті полиция органдарына телефон арқылы жіберетін. Автоматты қосылысы бар жүйелерде көптеген қоғамдық қауіпсіздік агенттіктерінің нөмірлері жылдам шалу нөмірлері ретінде бағдарламаланған (және әлі де солай).
АҚШ ретрансляторды үйлестіру
Федералды байланыс комиссиясы қайталаушыларды үйлестіруді талап етпейді, сондай-ақ FCC әуесқойлық радио жиіліктері үшін жиілік үйлестіруді реттемейді, сертификаттамайды және басқаша реттемейді. Әуесқойлық радио қайталаушы координаторлары немесе үйлестіру топтары – барлығы дерлік еріктілер, және Федералды байланыс комиссиясы әуесқойлық радио қызметін реттейтін кез келген аймақта заңдық құқықтарымен юрисдикциялық немесе аймақтық бақылауды өз мойнына ала алмайды. АҚШ Федералды ережелер жинағының 47 CFR, 97-тарауы, әуесқойлық радио қызметін реттейтін заңдар, жиілік координаторының анықтамасын нақты көрсетеді. Қайталаушыны немесе жиілікті үйлестірудің мақсаты – басқа бекітілген байланыс жүйелеріне зиян келтіретін кедергілерді азайту. Қайталаушыны немесе жиілікті басқа бекітілген байланыс жүйелерімен үйлестіру – жақсы инженерлік шешім және әуесқойлық тәжірибе.
Ұлыбританияның қайталаушылары
Ұлыбританияда қайталаушылар үшін жиіліктерді бөлуді Ұлыбритания радио қоғамының Жаңа Технологияларды Келістіру Комитеті (ETCC) жүзеге асырады және байланыс саласындағы реттеуші орган – Ofcom лицензиялайды. Әрбір қайталаушыға белгілі бір радио әуесқой шақыру таңбасына (бұл адам әдетте "қайталаушыны күтуші" деп аталады) NOV (өзгерту туралы хабарлама) лицензиясы беріледі, осылайша лицензиялау органының осы қайталаушы үшін бір байланыс нүктесі болуы қамтамасыз етіледі. Ұлыбританиядағы әрбір қайталаушыны әдетте жергілікті радио әуесқойларынан құралған қайталаушылар тобы қолдайды, олар әрқайсысы қайталаушының техникалық қызметін ұйымдастыруға, жерді жалға алуға, электр энергиясына және басқа шығындарға жылына 10-15 фунт стерлинг төлейді. Қайталаушылар тобы басқа ұйымдардан орталықтан қаржыландырылмайды. Мұндай топтардың қатарында Орталық Шотландия FM тобы және Шотландия Шекаралары қайталаушылар тобы бар.
Қайталаушы жабдық
Ең қарапайым ретранслятор бір жиіліктегі FM қабылдағыштан және басқа жиіліктідегі FM таратушыдан тұрады, әдетте бір радио жиілік диапазонында, олар бір-бірімен байланыстырылған. Қабылдағыш сигналды қабылдағанда, таратушы іске қосылып, естілгенді қайта таратуға мүмкіндік береді. Ретрансляторды іске қосу үшін ретранслятор контроллері қажет. Ретранслятор контроллері аппараттық шешім немесе бағдарламалық қамтамасызда іске асырылуы мүмкін. Ретрансляторлар көбінесе тым ұзақ созылатын сигналдың қайта таралуын тоқтату үшін таймермен жабдықталған. Төтенше жағдайларда байланысқа баса назар аударатын топтар пайдаланатын ретрансляторлар әдетте әрбір хабарды 30 секундқа дейін шектейді, ал басқалары үш минутқа немесе одан да көп уақытқа рұқсат етеді. Таймер әрбір хабардан кейін қысқа үзілістен кейін қайта іске қосылады, сонымен қатар көптеген жүйелерде таймердің қайта орнатылғанын білдіретін сигнал немесе қысқа дыбыс шығарылады.
Әдеттегі қайталаушылар
Әдеттегі ретрансляторлар, сондай-ақ бір жолақты немесе бірдей жолақты ретрансляторлар деп аталады, сигналдарды бір жиілік диапазонында қайта таратады және олар сигналдарды тек белгілі бір модуляция схемасын қолдана отырып қайталайды, көбінесе FM. Стандартты ретрансляторларға екі антенна қолдану қажет (бір бергіш үшін, екіншісі қабылдағыш үшін) немесе бір антенна арқылы берілетін және қабылданатын сигналдарды бөліп тұру үшін дуплексерді пайдалану қажет. Дуплексер – ретранслятордың жоғары қуатты таратушысының (шығыс жиілігінде) ретранслятор қабылдағышындағы (кіріс жиілігінде) пайдаланушы сигналдарын басып қалмауына кедеріс жасайтын құрылғы. Диплексер екі түрлі жиіліктегі екі таратушыға бір антеннаны пайдалануға мүмкіндік береді және 2 метрлік бір ретранслятор мен 440 МГц-дік екінші ретранслятор бір манара мен бір антеннаны бөлісетін жағдайларда жиі қолданылады. Көптеген ретрансляторлар басқару арнасындағы дыбыстық сигналдар арқылы қашықтан басқарылады.
Крос-байланысты қайталаушылар
Крос-байланысты репитер (кейде реплексор деп те аталады) – бір жиілік диапазонындағы белгілі бір режимді басқа жиілік диапазонындағы белгілі бір режимге қайта тарататын репитер. Бұл техника репитер жүйесін кішкентай және аз күрделі етуге мүмкіндік береді. Әртүрлі жиілік диапазондарында сигналдарды қайталау, бір антеннаны бір уақытта тарату және қабылдау үшін қарапайым сүзгілерді пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл бір диапазонда қайталау үшін қажетті бөлінуді қамтамасыз ету үшін күрделі дуплекстерді пайдалану қажеттілігін жояды. Кейбір екі диапазонды радиостанциялар кросс-байланысты репитерлеуге қабілетті.
Әуесқойлық теледидар ретрансляторлары
Әуесқойлық теледидар (ATV) ретрансляторларын әуесқой радио операторлары толық қозғалыстағы бейнелерді тарату үшін пайдаланады. ATV ретрансляторлары қолданатын жиіліктер елдерге қарай өзгереді, бірақ АҚШ-та әдеттегі конфигурация – 33 немесе 23 см жиілік диапазонында кіріс және 421,25 МГц немесе кейде 426,25 МГц (70 см жиілік диапазонында) шығысы бар кросс-байндалық жүйе. Бұл шығыс жиіліктері стандартты кабельдік теледидардың 57 және 58 арналарымен сәйкес келеді, яғни кабельдік теледидарға дайын аналогты NTSC теледидары бар кез келген адам оларды қосымша жабдықсыз-ақ баптауға болады. Сонымен қатар, цифрлық бейне сигналдарын қайта таратуға арналған цифрлық әуесқойлық теледидар ретрансляторлары да бар. Цифрлық ATV үшін көбінесе DVB-S модуляциясы қолданылады, себебі ол тар жолақты қажет етеді және жоғары төзімділікке ие. Қазіргі уақытта осы DATV ретрансляторлары Еуропада кеңінен таралған, бұл DVB-S жабдықтарының қолжетімділігімен байланысты.
Спутниктік ретрансляторлар
Сонымен қатар, әуесқой радио спутниктері нақты мақсатта – ғарыштағы әуесқой қайталағыш ретінде жұмыс істеу үшін ұшырылды. Әлемдік әуесқой спутниктік ұйым AMSAT көптеген әуесқой спутниктерін жобалайды және құрастырады, олар OSCAR деп те белгілі. Әлемнің көптеген университеттері бортында радиолюбительдік жабдықтары бар бірнеше спутниктерді жобалап, жасады. Сондай-ақ, эксперименттер үшін бірнеше OSCAR спутниктері құрылды. Мысалы, NASA және AMSAT SuitSat-ты ұшыруды үйлестірді, ол – тасталған ресейлік ғарыш костюмінен, радиолюбительдік жабдықтармен жабдықталған, төмен құнмен жасалған эксперименттік спутник жасауға жасалған әрекет болды. Спутниктегі қайталағыштар кез келген типте болуы мүмкін; басты ерекшелік – олардың Жерде емес, Жер төңірегінде орбитада болуы. OSCAR спутниктерінің ең көп таралған үш түрі – сызықтық транспондерлер, жолақтық FM қайталағыштары және дигипитерлер (олар паксаттар деп те аталады).
Сызықтық транспондерлер
Әуесқойлық транспондерлік ретрансляторлар көбінесе әуесқойлық спутниктерде қолданылады. Әдетте 20-800 кГц ені бар белгілі бір жиілік жолағы бір жолақтан екінші жолаққа қайта таратылады. Транспондерлер режимге тәуелді емес және әдетте демодуляция жасалмайды. Транспондердің өткізу қабілетінен тар жолақты сигналдар қайта таратылады; алайда, техникалық себептерге байланысты SSB және CW режимдерінен басқа режимдерді пайдалануға кеңес берілмейді. Транспондерлер инверсиялық немесе инверсиялық емес болуы мүмкін. Инверсиялық транспондердің мысалы – 70 см-ден 2 метрге дейінгі транспондер, ол 432.000 МГц-ден 432.100 МГц-ге дейінгі жиіліктерді қабылдайды және жолақтың ішіндегі жиілік диапазонын инверсиялау арқылы 146.000 МГц-ден 146.100 МГц-ге дейінгі жиіліктерде береді. Мысалы, егер 432.001 МГц жиілігінде сигнал қабылданса, онда ол 146.099 МГц жиілігінде таратылады. Кірісте жоғарғы бүйірлік топ модуляциясы қолданылған дауыс сигналдары шығыста LSB модуляциясына, ал керісінше, LSB модуляциясы қолданылған сигналдар жоғарғы бүйірлік топ модуляциясына әкеледі.
Сақтау және жіберу жүйелері
Репетерлердің тағы бір класы сигналды қабылдағанда бірден, әртүрлі жиілікте қайта жібермейді. Олардың орнына, сигналды қабылдап, қысқа ғана уақыттан кейін сол жиілікте қайта тарату арқылы "сақтау және жіберу" принципімен жұмыс істейді. Мұндай жүйелер елдің реттеуші органы берген анықтамаға байланысты заңды түрде "репетерлер" деп жіктелмеуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та FCC репетерді "бір уақытта басқа арнада немесе арналарда басқа бір радио әуесқой станциясының хабарларын қайта таратушы радио әуесқой станциясы" деп анықтайды (CFR 47 97.205(b)). "Сақтау және жіберу" жүйелері бір уақытта қайта жібермейді де, басқа арнаны қолданбайды. Сондықтан, олар дәстүрлі репетерлерге қарағанда басқа ережелер бойынша жұмыс істеуі тиіс.
Симплекс ретрансляторы
Симплексті ретранслятор деп аталатын жүйенің бір түрі бір ғана трансивер және қысқа мерзімді дауыс жазу құрылғысын пайдаланады. Бұл құрылғы қабылдағыш ұстағанды қысқа уақытқа (әдетте 30 секунд немесе одан кем) жазып алып, содан кейін жазбаны сол жиіліктегі таратушы арқылы қайта ойнатады. Мұндай ретрансляторды көбінесе "қайталамашы" деп атайды.
Дигипитер
Әуесқойлық пакеттік радиода қолданылатын қайталаушының тағы бір түрі – "дигипитер" (DIGItal rePEATER үшін). Дигипитерлер көбінесе пакеттік радио, Автоматты пакеттік есеп беру жүйесі (APRS) және D-STAR цифрлық деректер режимі сияқты қызметтер мен режимдерде қолданылады. Сонымен қатар, DMR, P25 және NXDN сияқты коммерциялық цифрлық режимдер де қолданылады. Кейбір режимдер толық дуплексті және интернетке қосылған.
SSTV қайталаушысы
SSTV ретрансляторы – баяу сканерлеу теледидар сигналдарын қайта таратуға арналған әуесқой радио ретрансляциялық станция. Типик SSTV ретрансляторы HF немесе VHF трансиверімен және SSTV сигналдарын демодуляциялау/модуляциялау үшін дыбыс картасы бар компьютермен жабдықталған. Әуесқой радио операторлары SSTV ретрансляторларын сурет алмасу үшін пайдаланады. Егер екі станса бір-бірін қабылдай алмаса, олар ретранслятор арқылы байланыса алады. SSTV ретрансляторларының бір түрі станса 1750 Гц жиілікті тон жіберу арқылы қосылады. Ретранслятор өзінің қосылғанын растау үшін Морзе кодымен «K» әрпін жібереді, содан кейін станса 10 секунд ішінде сурет жіберуді бастауы керек. Қабылданғаннан кейін, алынған сурет ретранслятордың жұмыс жиілігінде таратылады. Тағы бір түрі SSTV тік синхронизация сигналы (VIS коды) арқылы іске қосылады. Қолданылатын бағдарламалық қамтамасы (мысалы, MMSSTV, JVComm32, MSCAN) бойынша, SSTV ретрансляторы әдетте кең таралған SSTV режимдерінде жұмыс істейді.
Қайталаушы желілер
Қайталаушылар біріктірілген қайталау жүйесі немесе біріктірілген қайталау желісін құру үшін біріктірілуі мүмкін. Мұндай жүйеде, бір ретранслятор сигнал қабылдап қосылғанда, желідегі барлық ретрансляторлар да іске қосылып, сол сигналды қайта таратады. Ретрансляторлар арасындағы байланыс, ең жоғары сенімділік үшін, радиоарқылы жасалады (әдетте, жарияланған тарату жиілігінен өзге жиілікте). Кейбір желілерде пайдаланушыға желідегі қосымша ретрансляторларды және байланыстарды қосуға немесе өшіруге мүмкіндік беретін функция бар. Бұл функция әдетте, желілік инфрақұрылымды басқару үшін DTMF тондары арқылы іске асырылады. Мұндай жүйе кең аумақты қамтиды, соның арқасында әуесқойлар бір-бірімен жүздеген шақырым (немесе бірнеше жүз километр) қашықтықта байланыса алады. Бұл жүйелер аймақтық немесе өңірлік байланыс үшін қолданылады, мысалы, Skywarn желілерінде, онда дауылды ауа-райын бақылаушылар қауіпті ауа-райы туралы хабарларды жібереді. Пайдаланушыға қай аймақта қай арнаны қолдану керектігін білу жеткілікті.
Дауыс беру жүйелері
Кең аумақты жақсырақ қамту үшін, ұқсас байланысты орнатуды дауыс беру қабылдағыш жүйесі деп аталатын арнайы құрылыммен де жасауға болады. Дауыс беру қабылдағыш жүйесінде бір жиілікте (пайдаланушылар таратуға қолданатын жиілікте) сигнал қабылдау үшін бірнеше спутниктік қабылдағыш орнатылады. Барлық спутниктік қабылдағыштар дауыс беру таңдау панеліне қосылады, ол ең жақсы сигналды (ең күштісін) анықтап, қабылдағыштар арасында ауысады, ал таңдау панелінің шығысы тікелей орталық қайталағыш жібергішке сигнал жібереді. Дұрыс реттелген дауыс беру жүйесі секундына бірнеше рет ауысып, әр буынға сәйкес әртүрлі спутниктік қабылдағышты қолдана отырып, көп буынды сөзді «құрастыра» алады. Мұндай жүйе әлдеқандай жағдайда орталық станцияны іске қоса алмайтын, бірақ орталық станциядан сигналды қабылдауда қиындық тудырмайтын аз қуатты ұялы радиостанциялар немесе қолға ұсталатын радиостанциялардың қамту аймағын кеңейту үшін қолданылуы мүмкін. Дауыс беру жүйесіне пайдаланушының ешқандай білімі немесе қосымша әрекеті қажет емес – жүйе қолмен ұсталатын құрылғылар үшін орташа қамтудан жақсырақ жұмыс істейтіндей болады.
Интернетке қосылу
Қайталаушылар VoIP (IP арқылы дауыс беру) технологияларын пайдаланып, Интернет арқылы да қосылуы мүмкін. VoIP байланыстары VHF/UHF радио толқындарымен жетіп келмейтін қашықтағы қайталаушыларды қосудың ыңғайлы жолы болып табылады. Танымал VoIP радио әуесқойлар желі протоколдарына D-STAR, Echolink, IRLP, WIRES және eQSO кіреді. Цифрлық мобильді радио (DMR), D-STAR, Fusion, P25 және NXDN жүйелерінің барлығында пайдаланушы радиосында кодек болады, ол кодталған аудиомен бірге пайдаланушы нөмірін және бағыт туралы ақпаратты жіберіп, қабылдайды, соның арқасында нақты бір пайдаланушымен немесе топпен байланысуға болады. DMR MARC және Brandmeister – осындай екі әлемдік желі. Мысалы, симплексті шлюз арқылы симплексті қайталаушыны Интернет желісі арқылы қайталаушылар желісіне қосуға болады.
Операциялық шарттар
Уақыттың бітуі – адам тым ұзақ сөйлегенде, ретранслятордың уақытты шектеу таймері (TOT) ретранслятордың таратуын тоқтатып қоятын жағдай. "Керчанкинг" – ретрансляторды анықтамастан, қысқа сигнал жіберіп тексеру. Көптеген елдерде мұндай іс-әрекет радио әуесқойлар ережесін бұзу болып саналады. "Kerchunk" термині сондай-ақ оператор оны өшіріп, қосқанда үлкен FM таратушының шығаратын дыбысына да қатысты қолданылады. "Lid" – нашар операторды (радио байланыс әдістерін) білдіреді, көбінесе басқа радио әуесқойлардан дұрыс емес оқыту немесе CB радиосы сияқты басқа байланыс түрлеріне ұшырау салдарынан туындайды.