Кіріспе

Альпілік шаңғы спортындағы жарыс

Құрама – альпілік шаңғы спортындағы жарыс түрі. Жарыс форматы соңғы 30 жылда өзгерді. Дәстүрлі құрама жарысы екі күндік іс-шара болып табылады, оған бір рет таудан сырға түсу және екі рет слалом кіреді; әр түрден жарыс бөлек күні өткізіледі. Жеңімпаз – ең жылдам жиынтық уақыт көрсеткен шаңғышы. 1990 жылға дейін құрама жарысында орынды анықтау үшін күрделі ұпайлар жүйесі қолданылды. Содан бері, «супер құрама» (жылдамдықпен таудан сырға түсу) немесе «Альпілік құрама» (жылдамдықпен супер-G) деп аталатын өзгертілген нұсқасы қолданылады. Бұл жарыс екі кезеңнен тұрады: бірінші – бір рет жылдамдықпен жарыс, содан кейін бір рет ғана слалом, екі кезең де бір күні өткізіледі.

Тарих

1931 жылы өткен соңғы Альпілік шаңғы әлем чемпионатында комбинированный жарыс болған жоқ, бірақ 1932 жылы ол бағдарламаға қосылды. Альпілік шаңғы спорты Қысқы Олимпиада бағдарламасына 1936 жылға дейін енгізілмеді, ал ол кезде комбинированный – жалғыз жарыс түрі болды. 1948 жылғы келесі Олимпиадада комбинированный, таудан сырға түсу және слаломмен бірге үш медальді жарыстың бірі болды. Комбинированныйда екі реттен өткізілген слаломмен бірге жалғыз таудан сырға түсу жарысының нәтижелері есепке алынды. Ал келесі күні қалыпты слалом (екі жүгіру) өтті. 1950 жылы әлем чемпионатында гигант слаломның енгізілуімен комбинированный жарыс Олимпиада бағдарламасынан төрт онжылдыққа жоғалып, 1988 жылы ғана қайта енгізілді. 1948 жылдан 1980 жылға дейін Қысқы Олимпиада ойындары әлем чемпионаты ретінде де өткізілді, соның нәтижесінде екі жиын медаль табысталды. Комбинированныйдағы әлем чемпионы таудан сырға түсу, гигант слалом және слалом жарыстарының нәтижелері бойынша анықталды. Комбинированный жарысының үш үздік қатысушысына FIS әлем чемпионатының медальдары табысталды, бірақ BBC Олимпиада медальдарын бермеді. Осы үш жарыстың нәтижелерін қағазға түсіру арқылы есептеу әдісі 1954 жылдан 1980 жылға дейін қолданылды; 1950 немесе 1952 жылдары комбинированный үшін FIS медальдары табысталмады. 1982 жылы әлем чемпионатында және 2024 жылы Олимпиадада комбинированный жарыс үшін жеке таудан сырға түсу және слалом жарыстары қосылды. Әлем чемпионаты 1931 жылдан 1939 жылға дейін жыл сайын өткізілді, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылып, 1948 жылғы Олимпиадада екі жылда бір рет, жұп жылдары өткізіле бастады, бұл 1982 жылға дейін жалғасты. 1984 жылғы Олимпиада өткізілмеді, ал 1985 жылдан бастап әлем чемпионаттары тақ жылдары өткізіледі. (1995 жылғы жарыс Испанияның оңтүстік-шығысында қардың жетіспеуіне байланысты 1996 жылға шегерілді.) Қысқы Олимпиада және әлем чемпионатында комбинированный жарысының слалом және таудан сырға түсу бөлімдері, қалыпты жарыстардан бөлек, қысқарақ және көбінесе аз талапты трассаларда өткізіледі. Әлем кубогында дәстүрлі комбинированный жарыстар «қағаз жарыстар» болып саналды, онда шаңғышылардың бөлек жоспарланған таудан сырға түсу және слалом жарыстарының уақыттары екі күн бойы бір орында қосылып есептелді. 2005 жылы FIS осы «есептелген» комбинированный жарыстарын бір күндік супер комбинированный жарыстарымен алмастыра бастады, мұның нәтижесінде қатысушылардың саны артуы күтілуде.

Соңғы өзгерістер

Өңделген нұсқасы, суперкомбинат немесе Альпілік комбайнда жылдамдықпен жүгіру (төмен құлау немесе супер G) және тек бір слалом кезеңі болады, екі кезең де бір күні өткізіледі. Слалом трассалары әдетте алғашқы қатысушылардан кейін баяулайтындықтан, суперкомбинаттағы немесе Альпілік комбайндағы соңғы өзгерістерде жылдамдықпен жүгіруде ең жылдам көрсеткен қатысушылар слалом кезеңін бірінші болып бастайды. Бұл слалом кезеңін кері ретпен бастаудың бұрынғы қағидасын өзгерту, дәстүрлі екі кезеңді слаломның екінші кезеңіндегідей.

Әлем кубогы

Бірінші суперкомбинация 2005 жылы 14 қаңтарда Швейцарияның Венген қаласында өткен Әлем кубогы жарысы болды; жеңімпаз – Австрияның Бенджамин Райх. Жаңа форматтағы әйелдер арасындағы алғашқы жарыс алты аптадан кейін Италияның Сан-Сикарио қаласында өтті, 27 ақпанда хорват Яника Костелич жеңіске жетті. 2006 жылғы Әлем кубогы күнтізбесіне үш суперкомбинация және ерлер арасында бір дәстүрлі комбинация жарысы енді, ал әйелдер екі суперкомбинацияда жарысып, дәстүрлі комбинация жарысына қатыспады. Костелич әйелдер арасындағы Әлем кубогының алғашқы үш суперкомбинациясын жеңіп алды. 2007 жылғы маусымнан бастап FIS комбинация жарыстарының жеңімпаздарына бесінші санат чемпионының «кристалл глобусын» беруді бастады; 2007 жылғы маусымда әр жыныс үшін бес комбинация жарысы өткізілді. Жоспарланған он комбинацияның тоғызы жаңа суперкомбинация форматында өтті, жалғыз ерекшелік – Австрияның Кицбюхелі, ол дәстүрлі екі кезеңді форматты (К) сақтап қалды, бірақ «қағаз жарыс» ретінде өткізілді. Суперкомбинацияға көшу күтілгендей, слалом шеберлерінен үлкен наразылық тудырды, ең белсенді сыншысы – Ивица Костелич болды. Тіпті бір слалом кезегін қысқартқаннан кейін де, көптеген жылдамдық шаңғышылары техникалық жарыскерлердің суперкомбинацияда басымдыққа ие екенін санайды.

Әлем чемпионаттары мен қысқы Олимпиада ойындары

Суперкомбинация форматы 2007 жылы Швецияның Аре қаласында өткен әлем чемпионатына және 2010 жылы Канаданың Уистлер қаласында өткен қысқы Олимпиада ойындарына енгізілді.