Кіріспе
1964 жылғы Дмитрий Шостаковичтің струнный квартеті
Дмитрий Шостаковичтің А-бемоль мажордағы 10-шы струнный квартеті, Op. 118, 1964 жылдың 9-20 шілдесі аралығында жазылған. Алғаш рет Мәскеуде Бетховен квартеті орындаған, және ол Шостаковичтің жақын досы, композитор Миечислав (Моисей) Вайнбергке арналған. Бұл квартет оның бұрынғы Сталин дәуіріндегі квартеттеріндегі белгісіз көңіл-күйді дамытады, сонымен қатар оның кейінгі туындыларындағы қаталдық пен эмоционалдық алшақтықты болжайды деп сипатталады. Квартет симфониялар сияқты ірі көлемді шығармаларға қарағанда камералық музыкаға басымдық берген оның соңғы кезеңін көрсетеді. Музыка зерттеушісі Ричард Тарускиннің сөзіне сәйкес, ол струнный квартет жанрына көп уақыт арнаған алғашқы орыс композиторы болды.
И. Анданте
Бірінші бөлім соната-рондо түрінде және жұмсақ динамиканы қолданады. Жеке скрипкадағы төрт ноталық мотивпен басталатын бөлім негізінен E минорында, A-бемоль мажорының негізгі тональдығынан бір минорлық алтыншы интервалда жазылған. Бұл E миноры/A-бемоль мажоры диалогы квартет бойына қайталанады. Екі тоналдықтағы тақырыптар жеке-жеке, содан кейін бір уақытта естіледі, ал кейін A-бемольде қайта жаңғыртылады. Бөлім көлемі біртіндеп азаятын morendoмен аяқталады. Типик орындалуы шамамен 5 минутқа созылады. Пассакалия тақырыбы дамытылады, бас партиясымен де, бас партиясысыз да орындалады, сонымен қатар бөлім бойына қосымша такттар мен уақыт өлшемдері енгізіледі. Онда сонымен қатар оның төртінші квартетінің «гимн мотивіне» жасалған өзіндік сілтеме де бар. 1964 жылы Шостакович былай деп жазды: [Вайнберг] тоғыз квартет жазды және соңғысы мені озып кетті, себебі сол кезде менде сегіз ғана квартет болған. Сондықтан мен Вайнбергті қуып жетемін және одан озамын деп өзіме міндет қойдым, енді мен осы міндетті орындадым. Струнный квартет дәстүрлі төрт бөлімнен тұрады, ол оның алтыншы квартетінен кейін (1956 жылы жазылған) жазылған жалғыз квартеті. Бұл оны сол кездегі Шостаковичтің басқа квартеттерінен ерекшелендіреді, олар дәстүрден ауытқып, әртүрлі бөлім құрылымдарын қолданды. Квартеттің құрылымы, әсіресе тыныш, салыстырмалы түрде жұмсақ кіріспесі мен жылдам, қарқынды екінші бөлімінің үйлесімі оның онінші симфониясына ұқсайды. Шостаковичтің сол кездегі кейбір шығармалары Коммунистік партия тарапынан сынға ұшырады. Оның «Катерина Измайлова» операсы – 1936 жылы коммунистік үкімет тарапынан тыйым салынған «Мценск ауданының Леди Макбеті» операсының 1962 жылғы жаңа өңделісі. Осы даудың салдарынан опера премьерасы ешқандай жарнамасыз өтті. Сол сияқты, оның 13-ші симфониясы Баби-Яр қырғынының еврей құрбандарына деген жанашырлығы үшін цензураланды. Сонымен қатар, Анатолий Дмитриев фортепиано төрт қолға арналған аранжировка жасады. Мысалы, Бородин квартеті, Бетховен квартеті, екеуі де осы шығарманың бірнеше жазбаларын шығарды, сондай-ақ 1998 жылы оны жазған Фитцуильям квартеті. Рудольф Баршайдың струнный оркестрге арналған аранжировкасының да бірнеше жазбалары жасалды, оның ішінде 2017 жылы Дмитрий Яблонский жетекшілігімен Киев Виртуоздары және 2015 жылы Грэм Росс жетекшілігімен Дмитрий Ансамблі.
[Weinberg] wrote nine quartets and with the last of them overtook me, since at the time I only had eight. I therefore set myself the challenge of catching up and overtaking Weinberg, which I have now done. The string quartet is written in the traditional four movements, his only quartet composed after his Sixth Quartet, composed in 1956, to do so. This makes it unlike Shostakovich's other quartets at the time, which deviated from tradition by using a variety of movement structures. The structure of the quartet, particularly its combination of calm, relatively quiet introduction and fast, urgent second movement resembles his Tenth Symphony. Some of Shostakovich's works at the time had been subject to condemnation by the Communist Party. His opera Katerina Izmailova was a 1962 revision of Lady Macbeth of the Mtsensk District, which had been banned by the Communist government in 1936. Because of this controversy, it premiered with no publicity. Similarly, his Thirteenth Symphony was censored for its sympathy to the Jewish survivors of the Babi Yar massacres. Additionally, Anatoli Dmitriev arranged a reduction for piano four hands. such as the Borodin Quartet, the Beethoven Quartet, both of whom have released multiple recordings of the work, and the Fitzwilliam Quartet, who recorded it in 1998. Several recordings have also been made of Rudolf Barshai's arrangement for string orchestra, including by the Kiev Virtuosi, conducted by Dmitry Yablonsky in 2017 and the Dmitri Ensemble, conducted by Graham Ross, in 2015.