Кіріспе

Еуропалық Одақта (ЕО) жаңартылатын энергияның дамуын Еуропалық Комиссияның 2023 жылғы Жаңартылатын Энергия Директивасының жаңа редакциясы ынталандырып отыр. Бұл редакция 2030 жылға қарай ЕО-ның жаңартылатын энергияны пайдалану жөніндегі міндетті мақсатын бұрынғы 32%-бен салыстырғанда кемінде 42,5%-ға дейін көтеріп, жаңартылатын энергияның үлесін арттыруды көздейді. 2023 жылдың 20 қарашасынан бастап барлық ЕО елдерінде қолданысқа енген бұл директива, 2030 жылға дейін парниктік газдар шығарындыларын кемінде 55%-ға төмендету және 2050 жылға қарай климаттық бейтараптылыққа қол жеткізу сияқты кең ауқымды климаттық мақсаттармен үйлеседі. Сонымен қатар, «Энергия 2020» стратегиясы өзінің мақсаттарын асырып орындап, 2020 жылы ЕО жаңартылатын энергияның 22,1%-ын қамтамасыз етті, бұл 20%-дық мақсаттан жоғары көрсеткіш. Атап айтқанда, Еуропада ағаш жаңартылатын энергияның басты көзі болып табылады, ол күн және жел энергиясынан айтарлықтай артық. 2020 жылы жаңартылатын энергия көздері жылу және салқындатудағы жалпы энергия тұтынудың 23,1%-ын құрады. Электр энергиясында жаңартылатын энергия көздері жалпы энергия тұтынудың 37,5%-ын қамтамасыз етті, оның ішінде жел энергиясы (36%) және су энергиясы (33%) көшбасшылықты қамтамасыз етсе, одан кейін күн энергиясы (14%), қатты биоотын (8%) және басқа да жаңартылатын энергия көздері (8%) орналасты. Көлік саласында жаңартылатын энергияның үлесі 10,2%-ға жетті. 2022 жылы Швеция ЕО елдері арасында көшбасшы болып, жалпы соңғы энергия тұтынуының шамамен үштен екі бөлігін (66,0%) жаңартылатын көздерден алды, одан кейін Финляндия (47,9%), Латвия (43,3%), Дания (41,6%) және Эстония (38,5%) орналасты. Керісінше, жаңартылатын энергияның ең төмен үлесін көрсеткен ЕО мүше елдеріне Ирландия (13,1%), Мальта (13,4%), Бельгия (13,8%) және Люксембург (14,4%) кірді. 27 елдің ішінде 17-сі ЕО-ның орташа көрсеткіші 23,0%-дан төмен. 2009 жылы қабылданған Жаңартылатын Энергия Директивасы, жеке мүше мемлекеттердің 2020 жылға қарай жаңартылатын энергияның жалпы 20%-дық мақсатын бөлісуіне қатысты құқықтық негізді белгілейді. Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды ынталандыру, ЕО-ның энергияға тәуелділігін азайту және жаһандық жылынумен күресу мақсатына жету үшін маңызды. Директивада әрбір мүше мемлекеттің бастапқы жағдайларын және әлеуетін ескере отырып, мақсаттар белгіленеді. |border=no

Жаңартылатын энергия көздері туралы директивалар мен мақсаттар

2009 жылы жаңартылатын энергия көздері туралы директива барлық ЕО мүше мемлекеттері үшін міндетті мақсаттар белгіледі, оған сәйкес 2020 жылға қарай ЕО жаңартылатын энергия көздерінен 20% энергия және көлік секторында 10% жаңартылатын энергия алуға тиіс болды. 2014 жылы ЕО жаңартылатын көздерден энергияны өндіру үлесі 16%-ға жетті, ал тоғыз мүше мемлекет 2020 жылға қойған мақсаттарына қол жеткізді. 2018 жылы бұл көрсеткіш 18%-ға дейін өсті, 12 мемлекет 2020 жылға арналған мақсаттарын мерзімінен бұрын орындады. Жаңартылатын энергия көздері туралы директиваның 4-бабы мүше мемлекеттерге 2010 жылдың 30 маусымына дейін Ұлттық жаңартылатын энергия бойынша іс-қимыл жоспарларын ұсынуды талап етті. Комиссия жариялаған үлгіге сәйкес дайындалатын осы жоспарлар, әрбір мүше мемлекеттің соңғы энергия тұтынудағы жаңартылатын энергияның үлесіне қатысты заңдық міндеттемелі 2020 жылғы мақсатына қалай жететінін көрсететін егжей-тегжейлі жол карталарын қамтиды. Мүше мемлекеттер секторлық мақсаттарды, қолданатын технологиялар жиынтығын, олардың жолын және жаңартылатын энергияны дамыту кедергілерін жеңу үшін қолданатын шаралар мен реформаларды көрсетеді. Жоспарлар түпнұсқа тілінде алынғаннан кейін ЕО тарапынан жарияланады, бұл оларды қоғамдық бақылауға мүмкіндік береді. Комиссия олардың толықтығы мен сенімділігін бағалайды. Сонымен қатар, жоспарлар ағылшын тіліне аударылады. Нидерландының Энергия зерттеу орталығы Еуропалық қоршаған орта агенттігінің тапсырысымен қазірге дейін алынған есептердің сыртқы деректер базасын және сандық есебін жасады. 2014 жылы 2030 жылға дейінгі ЕО-ның энергия және климат мақсаттары туралы келіссөздер басталды. 2016 жылға қарай Орталық және Шығыс Еуропаның жеті мүше мемлекеті 2020 жылға қойған мақсаттарына қол жеткізсе (Еуропадағы он бір елдің ішінде), қалғандары трансформация процесін баяулатуға тырысуы мүмкін. 2014 жылы бекітілген Еуропаның жаңартылатын энергия көздерін пайдалану жөніндегі мақсаттар келісімінің негізгі бөліктері 2011 жылдың қазан айында Shell лоббисі ұсынғандай. Shell компаниясы Брюссельдегі лоббистердің ішінде алтыншы орында тұр және ЕО институттарын лоббилеуге жылына 4,25-4,5 млн евро жұмсайды. Келісімде мүше мемлекеттер үшін энергия тиімділігі немесе жаңартылатын энергия саласында міндетті мақсаттар жоқ. 2016 жылғы 30 қарашада Комиссия 2030 жылға қарай ЕО-дағы соңғы энергия тұтынудың кем дегенде 27% жаңартылатын көздерден келетінін қамтамасыз ету және ЕО-ның жаңартылатын энергия саласындағы әлемдік көшбасшылығын нығайту мақсатымен жаңартылатын энергия туралы директиваны жаңарту туралы ұсыныс енгізді. 2024 жылдың сәуірінде Ember ой-сараптама орталығы "Орталық және Шығыс Еуропаны күшейту" атты есеп жариялады. Есеп Орталық және Шығыс Еуропа елдеріндегі жаңартылатын энергияның жетістіктері мен әлеуетіне, әсіресе Үш теңіз бастамасына (3SI) қатысушы елдерге назар аударады. Есепке сәйкес, 2023 жылы жаңартылатын энергия алғаш рет көмірден асып, Үш теңіз елдеріндегі электр энергиясын өндірудің 39% құрады. Жел және күн энергиясының бағасының төмендеуі оларды аймақтағы электр энергиясының ең тиімді көзіне айналдырды. Жаңартылған Ұлттық энергия және климат жоспарлары (ҰЭКЖ) жоғары амбициялықты көрсетеді, ал кейбір елдер 2030 жылға арналған жаңартылатын электр энергиясы мақсаттарына қол жеткізді. Есептегі талдау 3SI елдері 2030 жылға дейін 200 ГВт күн энергиясын, 60 ГВт құрлықтағы жел энергиясын және 23 ГВт теңіздегі жел энергиясын орнатуға қабілетті екендігі көрсетіледі, бұл электр энергиясын өндіруде жаңартылатын энергияның үлесін 67%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, есепте теңіздегі жел энергиясы мақсаттарына жетудегі жетіспеушіліктер және кейбір аймақтардағы саясатты қолдаудың жетіспеуі сияқты қиындықтар да атап көрсетілді. Есеп Орталық және Шығыс Еуропа аймағының жаңартылатын энергия әлеуетін барынша пайдалану үшін қаржыландыруға басымдық беру, тәуекелді азайту стратегияларын іске асыру және шекарааралық инфрақұрылымды жақсарту сияқты шараларды ұсынады.

Климат саясатына байланысты

Еуропалық Одақтың көптеген энергетикалық саясат ұсыныстарының негізінде әлемдік температураның өзгеруін өнеркәсіптік дәуірге дейінгі деңгейден 2 °C-тан аспау мақсаты тұр. Оның 0,8 °C-ы қазірдің өзінде орын алды, ал тағы 0,5–0,7 °C (барлық жылыну 1,3–1,5 °C-қа дейін) орын алуға тиіс. 2 °C «қатерлі жаһандық жылынуды» болдырмау үшін жоғары температуралық шек ретінде қарастырылады. Алайда, кейбір ғалымдар, мысалы, Манчестер университетінің механика, авиация және азаматтық инженерлік факультетінің профессоры, сондай-ақ Ұлыбританияның жетекші академиялық климатты зерттеу ұйымы – Тиндалл орталығының бұрынғы директоры Кевин Андерсон, ғылыммен сәйкес болу үшін «қауіпті» климаттық өзгерістердің шегі 1 °C болуы тиіс екенін айтты.

Қазақстан

Әлемдегі ең алғашқы су электр жобаларының бірі және Еуропадағы алғашқы су электр станциясы 1895 жылы Сибеник қаласының жанында Хорватияда салынған, шамамен 127 жыл бұрын. Осыдан бастап Хорватияның энергетикалық стратегиясы су электр қуатын өндіруге негізделген, және бүгінде Хорватияның электр қуатының жартысынан астамын осы су электр қуаты құрайды. Хорватиядағы басқа жаңартылатын энергия көздері – 109 МВт орнатылған қуаты бар күн энергиясы, сонымен қатар 2022 және 2023 жылдары желіге қосымша 350 МВт күн энергиясын өндіруге арналған қуатты қосу жоспарлануда, ал 2024 және 2025 жылдары тағы 330 МВт қосылады. Хорватия 2030 жылға арналған жаңартылатын энергия мақсаттарын 2025 жылы жоспардан бұрын орындауға үміттенеді. Қазірдің өзінде 109 МВт күн, 1400 МВт су электр қуаты және 671 МВт жел энергиясы пайдалануға берілген. Хорватия 2025 жылға дейін немесе 2025 жылы электр желісіне тағы 1500 МВт жаңартылатын энергияны қосуды жоспарлап отыр, бұл күн қуатын 770 МВт-қа дейін, су электр қуатын 1700 МВт-қа дейін және жел қуатын 1270 МВт-қа дейін арттырады. Хорватия Еуроодақтың жаңартылатын энергия мақсаттарына сай келеді, қазіргі уақытта Хорватия жаңартылатын энергияны пайдалану көрсеткіштері бойынша Еуроодақтың алдыңғы бес елінің қатарында. 2023 жылға қарай Хорватия қосымша 1500 МВт күн және жел қуатын орнатуға үміттенеді, бұл Хорватияның энергия жиынтығындағы жаңартылатын энергия үлесін 80%-дан астамға дейін арттырады, яғни 2050 жылға арналған жаңартылатын энергия стратегиясына жоспардан 20 жыл бұрын жетеді. Хорватия мақсатына жету үшін 2030 жылға арналған Ұлттық Энергия және Климат жоспарын жасады. Ұлттық саясат 2030 жылға қарай жаңартылатын энергияның үлесін 36,4%-ға жеткізуді көздейді, сондай-ақ энергия саласына, оның ішінде су электр қуаты, жел электр станциялары, күн энергиясын өндіру қондырғылары және сутегі энергиясына ірі инвестициялар салуды қарастырады. 2016 жылы жаңартылатын энергия Францияның жалпы ішкі электр энергиясын тұтынудың 19,6%-ын құрады, оның 12,2%-ы су электр қуаты, 4,3%-ы жел энергиясы, 1,7%-ы күн энергиясы және 1,4%-ы биоэнергия есебінен қамтамасыз етілді.

Германия

2014 жылы Германияда жалпы энергия тұтынымындағы жаңартылатын энергияның үлесі 1,4%-ға артып, 13,8%-ға жетті. 2004 жылы жаңартылатын энергия көздерінің үлесі тек 5,8% болды, бұл 2014 жылғы Нидерланды көрсеткішімен (5,5%) шамалас. 2016 жылы жаңартылатын көздерден алынған электр энергиясының таза үлесі шамамен 33,9% құрады. Алдыңғы жылмен салыстырғанда биомасса, күн және жел энергиясының өндірісі тиісінше +4,8%, 3,1% және 1,7%-ға өсті, ал қолайлы ауа райы болған кезде су энергиясының өндірісі 10,3%-ға төмендеді. 2016 жылы жел және күн энергиясы біріктіріліп, ядролық энергиядан көп энергия өндірді (төмендегі диаграмманы қараңыз). Ядролық энергияның өндірісі 7,7%-ға төмендеді, ал табиғи газ, қоңыр және тас көмірден электр энергиясын өндіру тиісінше +50,2%, 3,3% және 5,8%-ға өзгерді. 2023 жылдың сәуір айында Германия соңғы үш ядролық реакторын тоқтатты, ядролық энергия өндірісін толығымен дерлік тоқтатып қойды.

Италия

2014 жылы Италияның электр энергиясын тұтынуының 38,2%-ы жаңартылатын көздерден түсті (2005 жылы бұл көрсеткіш 15,4% болған), бұл елдің жалпы энергия тұтынуының 16,2%-ын құрады (2005 жылы 5,3%). Италиядағы күн энергиясын өндіру 2014 жылы жалпы электр тұтынуының шамамен 9%-ын құрады, бұл Италияны күн энергиясынан ең көп үлес қосқан ел етіп белгіледі. Литвада жел, күн, геотермальдық энергия, коммуналдық қалдықтар және биомасса сияқты көптеген пайдаланылмаған жаңартылатын энергия көздері бар. Литвадағы бір адамға шаққандағы биомасса мөлшері Еуропалық Одақтағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болып табылады және 2020 жылы Литва биоотын өндірісі үшін қолжетімді биомасса көлемі бойынша ЕО-да бірінші орынға шығады деп күтілуде. 2020 жылға жоспарланған биоотын өндірісі бір адамға шаққанда 0,25 тоннаны құрайды.

Португалия

2010 жылы Португалиядағы жылдық электр энергия тұтынымының 50%-дан астамы жаңартылатын энергия көздерінен алынды. Ең маңызды энергия өндіру көздері – су электр станциялары (30%) және жел энергиясы (18%) болды, ал қалғаны биоэнергия (5%) және фотоэлектрлік күн энергиясы (0,5%) құрады. 2001 жылы Португалия үкіметі жаңа энергия саясаты құралын іске қосты – E4 бағдарламасы (Энергия тиімділігі және жергілікті энергиялар), ол энергия ұсынысы мен сұранысына жүйелі және кешенді көзқараспен қарауға бағытталған көптеген әртүрлі шаралардан тұрады. Энергия тиімділігін және жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды ынталандыру арқылы бағдарлама Португалия экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, елдің әлеуметтік инфрақұрылымын жаңғыртуға, сонымен қатар газ шығарындыларын, әсіресе климаттың өзгеруіне себепші CO2 шығарындыларын азайту арқылы қоршаған ортаны сақтауға көмектеседі. Нәтижесінде, 2005-2010 жылдар аралығындағы бес жыл ішінде жаңартылатын көздерден энергия өндіру 28%-ға өсті. 2014 жылдың қаңтар айында Португалияның ай сайынғы қажетті электр энергиясының 91%-ы жаңартылатын көздерден өндірілді, бірақ нақты көрсеткіш 78%-ды құрады, себебі 14%-ы экспортталды. Португалияда өндірілген жаңартылатын энергия 2016 жылы жалпы өндірілген энергияның 55,5%-ын құраса, 2017 жылы 41,8%-ға төмендеді, себебі 2017 жылы құрғақшылық болды, ол су электр станцияларының жұмысына күшті әсер етті. 2017 жылы Португалияда өндірілген жаңартылатын энергияның көздері: жел энергиясы – жалпы көлемнің 21,6% (2016 жылы 20,7%-дан жоғары), су энергиясы – 13,3% (2016 жылы 28,1%-дан төмен), биоэнергия – 5,1% (2016 жылғы көрсеткішпен бірдей), күн энергиясы – 1,6% (2016 жылы 1,4%-дан жоғары), геотермальдық энергия – 0,4% (2016 жылы 0,3%-дан жоғары) және Азор аралдарындағы толқын энергиясының шағын үлесі. Азор аралдарында өндірілетін энергияның 24%-ы геотермальдық энергияны құрайды. Португалияда әлемдегі екінші ірі фотоэлектр станциясы орналасқан, ол 2008 жылдың желтоқсанында құрылысын аяқтады. Амарелеха фотоэлектр станциясы деп аталатын бұл кешен 250 гектар аумақты алып жатыр. 46 мегаватттық күн электр станциясы 30 000 үйді электрмен қамтамасыз етеді және жылына 89 400 тоннадан астам жылыжай газдарының шығарындыларын азайтады. 2007 жылдың қаңтарынан бері жұмыс істеп келе жатқан Серпа күн электр станциясы 11 МВт орнатылған қуатқа ие, 60 гектар аумақты алып жатыр, 8 000 үйге жеткілікті энергия өндіреді және жылына 30 000 тоннадан астам жылыжай газдарының шығарындыларын азайтады. Бұл күн энергиясы парктерінің арақашықтығы шамамен 30 км. 1999 жылы Азор аралдарындағы Пико аралында әлемдегі алғашқы толқын электр станцияларының бірі – Central de Ondas do Pico жұмыс істей бастады. Оның қуаты 400 кВт құрайды.

Испания

Испанияның жалпы мақсаты – 2010 жылға қарай электр энергиясының 30 пайызын жаңартылатын энергия көздерінен өндіру, оның жартысы жел энергиясынан. 2006 жылы жалпы электр энергиясының 20 пайызы жаңартылатын энергия көздерінен өндірілді, ал 2009 жылдың қаңтар айында жаңартылатын энергия көздерінен өндірілген электр энергиясының жалпы сұранысы 34,8 пайызға жетті. Испанияның кейбір аймақтары жаңартылатын энергия технологияларын пайдалануда Еуропа көшбасшысы болып табылады және бірнеше жыл ішінде 100 пайыз жаңартылатын энергия өндіруге қол жеткізуді жоспарлап отыр. Кастилия-Леон және Галисия аймақтары осы мақсатқа ең жақын. 2006 жылы олар жалпы электр энергиясына деген сұранысының 70 пайызын жаңартылатын энергия көздерінен қамтамасыз етті. Ядролық энергияны пайдалану арқылы Испанияның екі автономды аймағы 2006 жылы электр энергиясына деген сұранысын CO2 шығарылымсыз қанағаттандыруға қол жеткізді: Экстремадура және Кастилия-Ла-Манча. 2005 жылы Испания әлемдегі бірінші ел болып жаңа ғимараттарға фотоэлектрлік электр энергиясын орнатуды міндеттеді, ал әлемдегі екінші (Израильден кейін) күн сәулесімен қыздырылатын су жүйелерін орнатуды талап етті.

Энергия қауымдастығы елдері

Сонымен қатар Энергетикалық қауымдастықтың келісуші тараптары – Албания, Босния және Герцеговина, Косово*, Солтүстік Македония, Молдова, Черногория, Сербия және Украина 2012 жылдың қыркүйегінен бастап 2009/28/ЕҚ директивасын іске асырып келеді. Келісуші тараптардың үлестері Еуроодақтың әдістемесіне сәйкес есептелді және Еуроодақтың мүше мемлекеттеріне қойылған мақсаттармен бірдей амбициялық деңгейді көрсетеді. Келісуші тараптарда жаңартылатын энергияның үлесі бойынша 2020 жылға белгіленген мақсаттар төмендегідей: Албания – 38%, Босния және Герцеговина – 40%, Косово* – 25%, Солтүстік Македония – 28%, Молдова – 17%, Черногория – 33%, Сербия – 27% және Украина – 11%. 2009/28/ЕҚ директивасын жүзеге асыру және Ұлттық жаңартылатын энергия жөніндегі іс-қимыл жоспарын (ҰЖЭЖЖ) қабылдау мерзімі 2014 жылғы 1 қаңтарға белгіленді. 2012/03/MC EnC шешімі және міндетті мақсаттарды қабылдау арқылы келісуші тараптар барлық ынтымақтастық механизмдеріне қатыса алады. Бұл, ең алдымен, мақсатқа жету үшін жаңартылатын энергияны статистикалық түрде беру, электр энергиясының физикалық ағынына тәуелсіз жүзеге асырылатынын білдіреді. Сонымен қатар, шешімде Еуроодақтың бастапқы мақсаттарын сақтауды қамтамасыз ету үшін келісуші тараптар мен Еуроодақтың мүше мемлекеттері арасындағы статистикалық трансферттер мен бірлескен қолдау схемаларына қатысты бірқатар түзетулер енгізілген.

Биомасса

Биомасса – өсімдіктер мен жануарлардан алынған материал, мысалы, бидай сабақтары, аула қалдықтары, жүгері көкөштері, тыңайтқыш, ағаш немесе кәріз сулары. 2017 жылы қатты биомасса ЕО-дағы биоэнергияның басты түрі болды, биоэнергия өндірісінің 70% құрады. 2016 жылы биоэнергия Еуропалық Одақтағы жаңартылатын энергияның жетекші көзі болды, жалпы энергия тұтынудың 59,2% құрады, оның көп бөлігі жылыту және салқындатуға (74,6%), содан кейін электр энергиясын өндіруге (13,4%) және биоотынға (12,0%) жұмсалды. Биомасса жылу және электр энергиясын өндіру үшін жандырылады, көбінесе пеллет отыны түрінде. Көптеген мемлекеттерде ағаш жаңартылатын энергияның ең маңызды көзі болып табылады, мысалы, Латвияда (29%), Финляндияда (24%), Швецияда (20%), Литвада (17%) және Данияда (15%). Еуропалық Одақ биомассаны жаңартылатын энергия мақсаттарына есептеу үшін тұрақтылық критерийлерін белгіледі. ЕО мұнай мен табиғи газға қарағанда ағаш энергиясын пайдалануға ынталандыру үшін субсидиялайды.

Ағаш пеллеттері Скандинавия, Шығыс Еуропа, Балтық елдері және АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы орманнан алынған ұнтақталған ағаштардан жасалады. Кейбір орман аумақтары табиғи қорғалатын аймақтарға жатады, мысалы, Солтүстік Румыниядағылар. 2011 жылы Еуропалық Одақтағы жел қуатының орнатылған қуаты 93 957 мегаваттқа (МВт) жетті, бұл ЕО-ның электр қуатының 6,3%-ын қамтамасыз етуге жеткілікті. 2011 жылы жалпы 9 616 МВт жел қуаты орнатылды, бұл жаңа қуат сыйымдылығының 21,4%-ын құрады. Еуропалық Одақтағы жел энергетикасы индустриясы соңғы 17 жылда (1995-2011 жылдар) орташа жылдық өсімді 15,6% көрсетті. 2009 жылғы Еуропалық қоршаған ортаны қорғау агенттігінің «Еуропаның құрлықтағы және теңіздегі жел энергиясының әлеуеті» атты есебі жел энергиясының Еуропаны бірнеше есе қуаттандыруға мүмкіндігін растады. Есепте 2020 жылы жел энергиясының әлеуеті Еуропадағы электр энергиясына деген сұраныстан үш есе жоғары екендігі, ал 2030 жылға қарай жеті есеге дейін артатыны айтылған. 2009 жылғы деректерге сүйенген EWEA есебі 2020 жылға қарай Еуропада 230 гигаватт (ГВт) жел қуаты орнатылатынын болжады, оның 190 ГВт құрлықта, ал 40 ГВт теңізде орналасады. Бұл Еуропаның электр энергиясының 14-17%-ын өндіруге мүмкіндік береді, жылына 333 миллион тоннадан астам шығарындылардың алдын алады және отын шығындарынан жылына 28 миллиард евро үнемдеуге көмектеседі. 2018 жылы жел энергиясы ЕО-ның электр энергиясына деген сұранысының 14%-ын қамтамасыз ететін электр энергиясын өндірді. Даниядағы жел энергиясының үлесі Еуропада ең жоғары (41%), одан кейін Ирландия (28%) және Португалия (24%) келеді. Германия, Испания және Ұлыбритания тиісінше 21%, 19% және 18% көрсеткіштерді көрсетті. 2018 жылы ЕО-дағы электр энергиясын тұтынудың жалпы көлемі 2 645 ТВт·сағатты құрады, оның ішінде құрлықтағы желдің үлесі 309 ТВт·сағат (12%), ал теңіздегі желдің үлесі 53 ТВт·сағат (2%) болды, жел энергиясының жалпы үлесі 362 ТВт·сағатқа (14%) жетті. Энергияның көзі құрлықтағы жел қуатының жалпы сыйымдылығы 160 ГВт және теңіздегі жел қуатының жалпы сыйымдылығы 18,5 ГВт, орташа сыйымдылық коэффициенті 24% құрайды.

Күн сәулесінен тұратын энергия

Сипаттама: Күн энергиясын өндіруге арналған фотоэлектрлік модульдер электр энергиясын жасау үшін қолданылады. 2012 жылы Еуропада 17,2 ГВт фотоэлектрлік қуат желіге қосылды, бұл 2011 жылғы 22,4 ГВт-тан кем. Еуропа әлі де әлемдік фотоэлектрлік нарығының басым бөлігін құрады, 2012 жылы барлық жаңа қуаттың 55%-ы Еуропаға тиесілі болды. 2004 жылы Еуропадағы барлық қуаттың 79%-ы Германияда орналасқан, онда 794 МВтқ қуат орнатылған. Еуропалық комиссия Германия 2010 жылға қарай шамамен 4500 МВтқ қуат орната алады деп күткен. 2002 жылы әлемдегі фотоэлектрлік модульдердің өндірісі 550 МВт-тан асты, оның 50%-дан астамы ЕО-да өндірілді. 15 жыл ішінде тіпті Еуропадағы шағын елдердің өзінде отандық орналымдар осы көлемнен асып түсуі мүмкін.

Концентрацияланған күн энергиясы

Сипаттама: CSV энергиясы қолданылатын түріне қарай жылу немесе электр энергиясын өндіре алады. Концентрацияланған күн энергиясының (CSP) бір артықшылығы – күн сайын 24 сағат бойы энергиямен қамтамасыз ету үшін жылу энергиясын сақтау мүмкіндігі. 2015 жылы Сицилияда STEM деп аталатын CSP-нің жаңа түрінің алғашқы коммерциялық қолданылуы болады. Бұл Италиядағы, Еуропаның басқа бөліктеріндегі, Австралиядағы, Азиядағы, Солтүстік Африкадағы және Латын Америкасындағы кен орындары мен шалғайдағы елді мекендер үшін 24 сағаттық өндірістік деңгейде энергия өндіруге арналған желіден тыс қолданыстарға қатысты халықаралық деңгейде зор академиялық және коммерциялық қызығушылық тудырды. STEM CSP жүйелерінде жылу сақтау және жылу беру ортасы ретінде сұйытылған кремний құмын пайдаланады. Оны Салерно қаласындағы Magaldi Industries компаниясы әзірледі. 2012 жылдың соңына қарай Еуропалық Одақта, негізінен Испанияда, 2114 МВт қуат орнатылды. Испаниядағы Gemasolar компаниясы бірінші болып 24 сағат бойы электр қуатымен қамтамасыз етті.

Күн энергиясымен жылыту және салқындату

Сипаттама: Күнмен жылыту – бұл күн энергиясын кеңістік немесе суды жылыту үшін пайдалану. 2016 жылғы қазіргі уақытта Еуропалық Одақ орнатылған қуат бойынша Қытайдан кейін екінші орында тұр. 2010 жылы Еуропалық Одақтың барлық елдері австриялықтар сияқты күн энергиясын белсенді пайдаланса, Еуропаның орнатылған қуаты 91 ГВт-қа жетер еді (қазіргі 130 миллион м2, 1997 жылы жарияланған ақ кітапта 2010 жылға дейін 100 миллион м2 мақсатынан әлдеқайда асып түседі). 2008 жылы Еуропалық күн жылу технологиялық платформасы (ESTTP) аясында Еуропа бойынша кеңістік пен суды жылыту және салқындату үшін қажетті энергияның 50%-ын күн жылу энергиясымен қамтамасыз етуге қажетті зерттеу жұмыстары мен инфрақұрылымдар белгіленді. 2008 жылдың соңында жарияланған стратегиялық зерттеулер күндерлігін (СЗК) 100-ден астам сарапшы әзірледі, ол 2050 жылға дейін осы амбициялық мақсатқа жетуге мүмкіндік беретін технологиялық емес жағдайларды көрсететін жол картасын қамтиды. 2007 жылы ESTIF-тың ең төменгі мақсаты – 2020 жылға дейін 5,6 миллион тонна мұнайға баламалы күнмен жылыту өндіру. Көбірек амбициялық, бірақ іске асырылуға жарамды мақсат – жылына 73 миллион тонна мұнай өндіру (2020 жылға дейін). 2005 жылы әлем бойынша 88 ГВт жылу өндірілді. Еуропалық Одақта күнмен жылыту 686 000 тонна мұнайға тең болды.

Толқын қуаты

Сипаттама: Толқын энергиясы электр энергиясын өндіру үшін пайдаланылады. 2008 жылы әлемдегі алғашқы коммерциялық толқын фермасы Португалиядағы Повоа-де-Варзим қаласының жанындағы Агучадура толқын фермасында орналасқан. Үш Pelamis P 750 машинасы бар бұл ферманы Португалияның экономика министрі ресми түрде ашты. 2007 жылы 20 ақпанда Шотландия үкіметі төрт Pelamis машинасымен жұмыс істейтін Шотландиядағы толқын фермасын қаржыландыру туралы хабарлады. 4 миллион фунттан астам қаржы Шотландиядағы теңіз энергиясын дамытуға арналған 13 миллион фунттық қаржыландыру пакетінің бір бөлігі болып табылады. Ферма Оркни аралдарының жағажайындағы Еуропалық теңіз сынақ орталығында (EMEC) орналасқан және 3 МВт орнатылған қуатына ие.

Сутекті отын

Отын элементтері және сутегі бірлескен кәсіпорны (FCH JU) – Еуропада отын элементтері мен сутегі энергиясы технологиялары саласындағы ғылыми зерттеулерді, технологиялық дамуды және демонстрациялық шараларды қолдайтын мемлекеттік-жекеменшік серіктестік. Оның мақсаты – осы технологияларды нарыққа енгізуді үдету. HyFLEET:CUTE жобасы – өнеркәсіп, үкіметтік, академиялық және консалтингтік ұйымдардан құралған көптеген серіктестерді біріктіреді. Жоба аясында үш континенттегі 10 қалада 47 сутегімен жұмыс істейтін автобус тұрақты қоғамдық көлік қызметін атқаратын болады. HyFLEET:CUTE жобасының көптеген серіктестері бұрын сутегі көлігі жобаларына қатысқан, оның ішінде CUTE, ECTOS және STEP жобалары ең белгілілері.

Отынның құны

2010 жылы жаңартылатын энергия көздері импорттық отынға жұмсалатын 30 миллиард еуроны үнемдеді. 2010 жылы ЕО жаңартылатын энергияны 26 миллиард еуро көлемінде қолдады.

Күн сәулесінен жылу беру

Еуропалық Одақтағы күнмен жылыту (MWthermal) 2008 2009 2010 2011 2012 2013 ЕО жалпы сомасы 19.08 21.60 23.49 25.55 29.66 31.39 Көздері:

Биоотын

Биомай отынының тұтынылуы 2005 (ГВт/сағ) Биомай отынының тұтынылуы 2006 (ГВт/сағ) Биомай отынының тұтынылуы 2007 (ГВт/сағ) № Ел Барлығы Барлығы Биодизель Биоэтанол Барлығы Биодизель Биоэтанол 1 * 21 703 40 417 29 447 3 544 46 552 34 395 3 408 2 4 874 8 574 6 855 1 719 16 680 13 506 3 174 3 920 3 878 3 878 0 4 524 4 270 254 4 1 583 1 961 629 1 332 4 341 3 031 1 310 5 793 2 097 1 533 563 4 055 3 148 907 6 * 1 938 2 587 523 1 894 3 271 1 158 2 113 7 2 818 818 0 1 847 1 847 0 8 2 059 1 732 1 732 0 1 621 1 621 0 9 96 96 0 1 308 539 769 10 481 1 102 491 611 1 171 180 991 11 0 10 10 0 1 061 1 061 0 12 32 540 540 0 940 940 0 13 97 226 162 64 612 477 135 14 7 6 6 0 407 397 10 15 33 226 213 13 382 380 2 16 58 50 48 2 160 151 9 17 110 153 149 4 154 ж. м. 154 18 28 139 4 136 107 0 107 19 0 371 172 179 101 ж. м. 101 20 9 36 8 13 97 27 54 21 0 42 0 42 70 0 70 22 34 29 17 12 20 0 20 23 0 0 10 0 10 ж. т. ж. т. ж. т. 24 – 32 32 0 ж. м. ж. м. ж. м. 25 8 10 10 0 ж. м. ж. м. ж. м. 26 0 7 0 ж. м. ж. м. ж. м. 27 0 0 0 0 ж. м. ж. м. ж. м. 27 ЕО 34 796 65 148 47 380 10 138 89 482 67 154 13 563 *Жалпы Германиядағы өсімдік майы: 7309 ГВт/сағат (2006) және 2018 ГВт/сағат (2005) және Швециядағы биогаз: 225 ГВт/сағат (2006) және 160 ГВт/сағат (2005), ж. м. = қол жетімді емес