Кіріспе
Норвегиядағы электр энергетикасы секторы көбінесе су электр қуатына сүйенген. Жалпы электр өндірісінің маңызды үлесі ұлттық индустрияда қолданылады.
Өндіріс және тұтыну
2019 жылы орташа жылдық су электр қуатын өндіру 131 ТВт·сағ шамасында болды, бұл жалпы электр өндірісінің 95%-ын құрады. 2011 жылы өндірілген жалпы қуат 128 ТВт·сағ болды, оның 122 ТВт·сағ су электр станцияларынан, 4795 ГВт·сағ жылу электр станцияларынан және 1283 ГВт·сағ желден алынған. Сол жылы жалпы тұтыну 114 ТВт·сағ құрады. 2016 жылы Норвегия үкіметі 2030 жылға дейінгі энергия саласындағы болашақ ниеттерін баяндайтын ақ парақ жариялады. Бұл хабарлама төрт негізгі мақсатты атап өтті: қуатпен жабдықтаудың қауіпсіздігін арттыру, жаңартылатын энергия көздерінің тиімділігін жақсарту, энергияны тиімдірек және экологиялық тұрғыдан жауапты ету, сондай-ақ салықтық жауапкершілік пен жаңартылатын технологиялар арқылы экономикалық даму мен құндылықты ынталандыру. 2004-2009 жылдарығы жылдық электр тұтыну бір тұрғынға шаққанда шамамен 26 27 МВт·сағ құрады, ал 2008 жылы Еуропалық Одақтың (EU15) орташа көрсеткіші 7,4 МВт·сағ болды. 2008 жылы Норвегияның жан басына шаққандағы электр тұтынуы EU15 орташа көрсеткішінен үш еседен астам болды. Жеке үйлерде электр қуатымен жабдықталу электр энергиясын тұтынуды ынталандырады, және ол еденді жылыту және ыстық су үшін ең көп қолданылатын энергия көзі болып табылады.
Бағасы
Кейбір жылдары нарықтағы электр энергиясының жоғары бағасы және қалыптыдан аз жауын-шашын электр жүйесін қуат тапшылығына осалдырақ етеді. Норвегиялық тұтынушылар осыны қыс айларында электр энергиясы үшін жоғары төлем жасау арқылы байқады, бірақ халықаралық тұрғыдан қарағанда бұл баға әлі де төмен. 2013-2015 жылдардың жылы қыстарында көп қар мен жаңбыр жауылуы бағаның күрт төмендеуіне әкелді, мысалы, 2015 жылы 1 кВт/сағ үшін 26,7 øre төленді. Басқа елдермен жаңа байланыстар электр қуатының деңгейін тұрақтандыруға және бағаның өзгеруін азайтуға мүмкіндік береді, бірақ бұл аймақтардың өзі қымбат болғандықтан, Норвегиядағы орташа баға көтерілуі мүмкін. Желіні күшейту бірнеше миллиард кронға түсуі мүмкін.
Су электр қуаты
Су электр қуаты – электр энергиясын өндірудің басты түрі. Норвегия тиімді және экологиялық таза гидроэлектр станцияларын дамытудағы ерекше білімімен танымал. Норвегияны негізінен су электр қуатымен қамтамасыз ету туралы ұсыныстар 1892 жылы бұрынғы премьер-министр Гуннар Кнутсеннің парламентке жолдаған хаты арқылы пайда болды. Су электр қуатының 90 пайызы мемлекеттік меншікте және муниципалитеттер мен округтер арасында бөліседі. 2015 жылы ел бойынша орнатылған су электр қуатының жалпы көлемі 33,8 ГВт құрады. Гидрологиялық сақтау электр станцияларының максималды жұмыс көлемі 85 ТВт·сағ, ал орташа маусымдық цикл 42 ТВт·сағ-ты құрайды. 2015 жылы су электр қуаты 144 ТВт·сағ өндіріп, ұлттық электр энергиясының сұранысының 95,8 пайызын қамтамасыз етті. Еуропалық нарықтарда ол су электр қуатын өндірушілердің ішінде ең ірісі болып табылады. Халықаралық Энергия агенттігінің мәліметінше, 2008 жылы Норвегия әлемдік су электр қуатының 4,3 пайызын өндірді және Қытай, Канада, Бразилия, АҚШ және Ресейден кейін сол жылы 6-шы орынға ие болды. Норвегияның электр энергиясының көп бөлігін су электр қуаты арқылы өндіруге мүмкіндік беретін себептердің бірі – оның табиғи ерекшелігі, көптеген тік жарлы аңғарлар мен өзендерге ие болуы. Климаттың өзгеруіне байланысты, аймақта қазірдің өзінде жауын-шашын мөлшері артып, болашақта одан да көп болуы күтілуде, бұл су электр қуатын өндіру мүмкіндігін одан әрі арттырады.
Жел қуаты
2019 жылдың соңында жел қуаты 2444 МВт-қа жетіп, 5,5 ТВт·сағат электр энергиясын өндірді, бұл 2019 жылы шамамен 780 МВт-қа (2,5 ТВт·сағат) өсімді көрсетті. 2021 жылы 64 жел электр стансасының жалпы орнатылған жел қуаты 4649 МВт-ты құрады, ал 2021 жылы құрлықтағы қуат 706 МВт-қа артты. 2021 жылы өндірілген электр энергиясы 11,8 ТВт·сағат немесе Норвегияның қажеттілігінің 8,5% болды.
Күн энергиясы
Күн энергиясына ұлттық қолдау 2008 жылдан бері қолданылып келеді. 2013 жылы Еуропалық фотоэлектрлік индустрия қауымдастығы Норвегияда бір тұрғынға шаққанда 0,02 ватт немесе 0,1 мегаватттан (МВт) кем фотоэлектрлік қуат орнатылғанын хабарлады. Бұл Финляндиядағыдан жүз есе аз (бір тұрғынға 2 ватт), Швециядағыдан екі жүз есе аз (бір тұрғынға 4 ватт) және Даниядағыдан бес мың есе аз (бір тұрғынға 98 ватт). Алайда, күн энергиясын пайдалану қарқыны жылдамдап өсуде; 2016 жылы орнатылған панельдердің қуаты 366%-ға өсті. Жақтаушылар Норвегияның күн энергиясын жинауға таңғаларлықтай жоғары мүмкіндігі бар екенін көрсетеді. Мысалы, Нарвик қаласының деректері бұл аймаққа Германияның оңтүстігіне шамамен бірдей мөлшерде күн сәулесі түсетінін көрсетеді. Дегенмен, бұл әлі күнге дейін көп мөлшерде күн энергиясын алатын аймақтың алатын күн энергиясының үштен бірінен сәл ғана жоғары (Австралиядан алынған сәулелену деректеріне сүйенсек). Күн энергиясы компанияларының қатарында Elkem Solar және NorSun бар. Renewable Energy Corporation REC Норвегия мен Сингапурда кеңсесі бар күн энергиясы компаниясы болды. Elkem Solar норвегиялық Elkem компаниясының бір бөлігі болды. Orkla Group 2011 жылдың қаңтарында оны 2 миллиард долларға Қытайдың China National Bluestar компаниясының Пекиндегі бас кеңсесіне сатты. NorSun – жеке меншік күн батареяларын өндіруші.
Көмірмен жұмыс істейтін электр энергиясы
Шпицберген аралында жылына 0,108 ТВт/сағ электр энергиясы және жылу екі көмірмен қыздырылатын электр стансасында өндіріледі. Көмір аралда өндіріледі, ал өндірілген көмірдің басым бөлігі (2/3) экспортталады.
Басқа түрлері
Норвегияда табиғи газды жағатын шамамен 3 энергетикалық станция бар, олардың қалай саналатынына байланысты: Монгстад 280 МВт жылу-электр станциясы, Карсте 420 МВт (қазір жабылды) және Тьелдбергодден 150 МВт (қолданылмайды). Гидроэнергия көбінесе арзан болғандықтан, олар сирек пайдаланылады. Statkraft Тофтеде осмос тәжірибелерін жүргізіп жатыр.
Экспорт/импорт
Норвегия 2004-2009 жылдары электр энергиясы өндірісінің 10%-на дейін импорттады. 2021 жылы экспорт 24,7 ТВт/сағ, ал импорт 7,6 ТВт/сағ құрады, оның көп бөлігі Швециядан. Норвегия мен Швецияның электр желілері 1630 км ұзындығындағы шекара арқылы ұзақ жылдардан бері байланысқан. 2009 жылы Норвегиядағы Неа өзені станциясы мен Швециядағы Ярпен (Индальселвен өзеніндегі Ярпстрёммен станциясы) арасындағы 1 ГВт 420 кВ жоғары кернеулі желі пайдалануға берілді. 1977 жылдан бастап Норвегия мен Данияның желілері 500 МВт қуаттылықпен Скагеррак арқылы біріктірілді, ал 2015 жылы қуаттылығы 1700 МВт-қа дейін артты. Норвегияның желісі 2008 жылдан бері 580 шақырымдық 700 МВт жоғары кернеулі тұрақты ток кабелі NorNed арқылы Солтүстік теңіз арқылы Нидерландымен байланысты. Одан сәл қысқа, бірақ 1400 мегаватт қуаттылығы екі есе жоғары NordLink HVDC теңіз асты кабелімен Солтүстік Германияға қосылу 2021 жылы іске қосылды, бұл 2021 жылдың соңында жабылған Брокдорф ядролық электр станциясының орнын толықтырып, Германияда жаңартылатын энергияның артығы болған кезде Норвегияның су электр энергиясын сақтауға көмектесті. Норвегиядан Ұлыбританияға дейінгі Солтүстік теңіз байланысы HVDC кабелі 2021 жылдың қазан айында ашылды, ал Норвегия саясатына байланысты Шотландия-Норвегия өзара байланысы NorthConnect тоқтатылды.