Кіріспе

Таиландтағы энергия Таиландтың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы энергия өндіру, сақтау, импорттау және экспорттау және пайдалануды білдіреді. Таиландтың энергия ресурстары аз және тозуда. Ел мұнайдың көп бөлігін және табиғи газ мен көмірдің едәуір мөлшерін импорттайды. Оның энергия тұтынуы 2007 жылдан 2017 жылға дейін орташа 3,3%-ға өсті. Жаңартылатын энергия көздері тек жақында ғана энергияны жеткілікті мөлшерде өндіре бастады. 2023 жылы табиғи газ энергия өндірудің ең жоғары қуаттылығын құрады, одан кейін көмір және лигнит, негізінен Таиланд шығанағында 13 табиғи газ өндіру қондырғысының елеулі болуымен. 2023 жылдың қаңтар-қараша айларында энергия импорты мен экспортының құны шамамен 1,89 триллион тай батқа жетті. Сол жылы энергия тұтыну шамамен екі миллион баррельге жуық коммерциялық бастапқы энергияға тең болды, негізінен мұнай өнімдері мен табиғи газдан. Таиланд үкіметі табиғи жанар-жағармайларға тәуелділікті азайту үшін жаңартылатын энергияны белсенді түрде қолданады және жыл сайын жаңартылатын энергия көздерін пайдаланудың өсуіне куә болды. Жарияланған сандар арасында біршама айырмашылық бар: Энергетика министрлігінің мәліметтері бойынша, 2013 жылы елдің негізгі энергия тұтынуы 75,2 млн. тонна мұнай эквиваленті (шамамен 875 ТВт/сағ) болды. BP-нің мәліметтері бойынша, 2013 жылы бастапқы энергия тұтыну 118,3 млн. тэк. теңгені құрады, ал 2018 жылы 133 млн. тэк. теңгені құрады. Таиландтың энергия саясаты 1) энергия тұтыну тиімділігін арттыру, 2) ішкі энергия өндірісін арттыру, 3) жеке сектордың энергетика саласындағы рөлін арттыру, 4) энергия бағасын белгілеудегі нарықтық механизмдердің рөлін арттырумен сипатталады. Бұл саясат 1990 жылдан бері, үкіметтердегі түрлі өзгерістерге қарамастан, тұрақты болып келеді. Өнеркәсіпті либерализациялау мен жекешелендірудің қарқыны мен түрі өте даулы болды.

Шолу

Тайланд өзінің тұтынуының үштен бір бөлігін мұнаймен қамтамасыз етеді. Бұл Оңтүстік-Шығыс Азиядағы мұнайдың екінші ірі импортері. Таиланд табиғи газ өндіруші болып табылады, 1981 жылы күніне 2000 баррель (84 000 АҚШ галлоны) өндіруді бастаған кезде, кем дегенде 0,2 триллион текше метр қоры бар. 2013 жылы күнделікті өндіріс 459 000 баррельге дейін өсті. Мұнайдың дәлелденген қоры 0,3 миллиард баррель деп бағаланады, бұл оның өндірісіне қатысты қордың (R / P) 1,8 пайызын береді. Бұл оның мұнайдың іс жүзінде толғандығын білдіреді. Тұтыну: Таиландтың тұтынуы 2018 жылы 65,8 млн. тонна теңгені құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 2,2%-ға жоғары. Таиланд шығанағындағы Эраван газ кен орны Таиландтың газ өндірісінің шамамен 20% -ын қамтамасыз етеді. Бұл кен орнының қуаты күніне шамамен 25 миллион м3 болады деп күтілуде.

Ядролық

Таиландта ядролық электр станциялары жоқ. Бұрын ядролық технологияны қолдана отырып, 2025 жылға қарай бес гигаватт электр қуатын өндіру жоспарланған болатын, бірақ Фукусима апатынан кейін бұл жоспар 2 ГВт-қа дейін қысқартылды. Фукусима туралы естеліктер жоғалып бара жатқанда, ядролық энергияға деген қызығушылық қайта жанданып келеді. АСЕАН-ның жеті елінің, соның ішінде Таиландтың Ресейдің ядролық энергия жөніндегі мемлекеттік агенттігі Росатоммен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. EGAT Қытай, Жапония және Оңтүстік Кореямен ядролық энергия өндіру технологиясы бойынша жұмыс істейді және ядролық электр станциялары жобаларына арналған 100 маманды жіберді. ЕГАТ 2036 жылға қарай елдің электр қуатының 5 пайызын ядролық энергиядан өндіруді жоспарлап отыр.

Чуан Лекпай үкіметі

Құан Лекпайдың кейінгі үкіметі (1992 1995, 1997 2001) Анандтың саясатын жалғастырды, Савит Бходивихок өнеркәсіп реформасында жетекші рөлді атқарды. Реформаларды EGAT, Метрополитен электр энергиясы басқармасы (MEA) және провинциялық электр энергиясы басқармасы (PEA) кәсіподақтарының мүшелері қатты шабуылдады. Нәтижесінде, Чуаның өкілеттігі кезінде өнеркәсіптік құрылымда немесе меншік құқығында елеулі өзгерістер болған жоқ.

Тазарту және құбырлар

2001 жылдың қыркүйегінде Ұлттық энергетикалық саясат басқармасы мемлекеттік мұнай-газ компаниясы PTT-нің ішінара листингін мақұлдады. PTT Тайланд қор биржасына (SET) тіркелгеннен кейін нарықтық капитализация бойынша ең ірі компанияға айналды. PTT 2003 жылы Иракқа шабуылдан кейін әлемдік мұнай бағасының өсуінен көп пайда көрді, ал оның акцияларының бағасының өсуі SET-ті өрлеуге итермеледі. Алайда, Таксинге қарсы пікір білдірушілер ПТТ-ның биікке көтерілуі Таксиннің манипуляциясына байланысты деп мәлімдеді.

Электр энергиясын өндіру және беру

Чуан сияқты Таксин Таиландтың электр энергиясын өндіруші органды (EGAT) жекешелендіруге бірнеше рет тырысты. Жекешелендірудің мақсаттарының бірі - IPO-дан 42 миллиард бат жинап, қаражатты үш жаңа табиғи газбен жұмыс істейтін электр станцияларына инвестициялау. 2004 жылдың басында жұмыскерлердің жаппай наразылық акциялары EGAT басқарушысын отставкаға кетуге мәжбүр етті, осылайша мемлекеттік кәсіпорынның жоспарланған жекешелендіруін кейінге қалдырды. Губернатор Крисри Карнасута қызметкерлермен жұмыс істеп, олардың жекешелендіруге қатысты мәселелерін шешті, ал 2004 жылдың желтоқсанына қарай қызметкерлердің шамамен 80% жекешелендіруді қолдады. Мемлекеттік кәсіпорынның жұмысы қалыпты жағдайға оралған кезде, EGAT штаб-пәтеріндегі тұрақты наразылық сахналары мен шатырлар алынып тасталды. 2005 жылдың ақпан айында өткен парламенттік сайлауда "Махачон" партиясы (мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруге ресми түрде қарсы шыққан жалғыз партия) екі орынға ғана ие болғаннан кейін, EGAT-ті жекешелендіру процесі қайта басталды. Агенттік 2005 жылы маусымда корпоративке айналды, оны Таиландтың электр энергиясын өндіруші органынан EGAT PLC-ге айналдырды. Алайда EGAT-ті жекешелендіру бірнеше үкіметтік емес ұйымдар мен кейбір кәсіподақ мүшелері Таиландтың қор биржасына (SET) жоспарланған тізімге енгізілгенге дейін бірнеше күн қалғанда Жоғарғы Сотқа өтініш бергеннен кейін кенеттен кейінге қалдырылды. 2006 жылғы 23 наурызда Жоғарғы әкімшілік сот EGAT PLC-ті жекешелендіруге қарсы шешім қабылдады, ол мүдделер қақтығысы, қоғамдық тыңдаудың бұзылуы және иелiктен шығару құқығының сақталуын келтірді. Сотта PTT және Shin Corporation (ЕГАТ-тың екі бизнес серіктесі) басқармаларының мүшесі Olarn Chaipravat EGAT-ті жекешелендіруге құқықтық дайындыққа қатысқан комитетте болды. Сот EGAT тізіміне енгізілген қоғамдық тыңдаудың төрағасы Паринья Нуталайдың бейтараптығына күмән келтірді, өйткені ол табиғи ресурстар және қоршаған орта вице-министрі болды. Сонымен қатар, ол EGAT қызметкерлеріне өз пікірлерін білдіруге жеткіліксіз мүмкіндіктер берілді деп шешті. Қызметкерлер үшін тек бір ғана қоғамдық тыңдау өткізілді, оған 1057 адам қатысты. Сонымен қатар, EGAT PLC электр станциялары мен электр желілерін салу үшін мемлекеттік жерлерді иемденуге құқылы болды, бұл құқық мемлекетке ғана берілген. Екі жарлық күшін жойды: біреуі EGAT-тің мемлекеттік кәсіпорын мәртебесін бұзуды бұйырды, ал екіншісі EGAT PLC-тің жаңа жарғысы ретінде қызмет етті. Одақ басшылары мен Таксинге қарсы наразылық білдіргендер үкімді құттықтады және басқа да жекешелендірілген мемлекеттік кәсіпорындарды, мысалы, PTT Exploration and Production (PTTEP) және Thai Airways International (екеуі де 1992 жылы жекешелендірілген), PTT PCL, TOT PCL, MCOT PCL, Thailand Post Co Ltd және CAT Telecom PCL-ді мемлекет меншігіне беруді талап етті. EGAT сияқты, PTT де жекешелендірілгеннен кейін жерді иемдену құқығын сақтады. Алайда, бұл EGAT жекешелендіруінің күшін жоюдың бір себебі болды. Қаржы министрі Танонг Бидайя PTT-нің тізілімнен шығарылуы мен мемлекет меншігінен айыруы үкіметті шетелдік мекемелерден үлкен мөлшерде қарыз алуға мәжбүр етуі мүмкін екенін атап өтті. Кейбір сыншылар PTT-нің SET-ке енгізілуін, бұл аз адамның пайдасына мемлекеттік активтердің үлкен көлемде берілуін білдіреді деп сынға алды. Үкімет бастапқыда 100 000-нан астам алғашқы инвесторларды қабылдағанымен, бөлшек инвесторларға сатылатын акциялар саясаткерлерге, банктердің басым клиенттеріне және журналистерге арналған деп хабарланған, бұл көптеген бөлшек инвесторларды ұзақ кезек күтіп, үйлеріне бос қолмен оралды. Мысалы, PTT-ді бақылайтын өнеркәсіп министрі және TRT партиясының бас хатшысы Сурья Джуенгрунгрангкиттің немересі жеке инвесторларға бөлінген PTT акцияларының ең көп санынан 22 есе көп акция сатып алғаны туралы хабарланды. EGAT-ті жекешелендірудің ұзақ уақытқа созылған себебі ретінде осы жағдайдың қайталануы туралы қорқыныш жиі келтірілді. Жекешелендіруді кейінге қалдырудың тағы бір негізгі аргументі - жекешелендіру тәуелсіз энергетикалық реттеуші орган құрудың алдында жүргізілген. Халықаралық тәжірибеде мемлекеттік бақылаусыз монополиялық коммуналдық қызметтерді жекешелендірудің сәтті үлгілері жоқ. Қысымға ұшыраған Таксин үкіметі электр энергиясын уақытша реттеуші орган құрды, бірақ кейбіреулер оны электр энергиясын реттеуші органға сәйкес келуді мәжбүрлеу, айыппұл салу немесе төлемдерді өтеусіз жазалау билігі жоқ деп айыптады. EGAT қызметкерлерінің жұмыспен қамтылу қауіпсіздігіне қатыс�...

Халықаралық электр энергиясы биржалары

2020 жылы Таиланд 29,55 ТВт/сағ электр қуатын импорттады және 2,62 ТВт/сағ экспорттады. Импорттық балансы 26,93 ТВт-сағ. болғандықтан, ол АҚШ (47,3 ТВт-сағ.) және Италиядан (32,2 ТВт-сағ.) кейін электр энергиясын импорттаушылар арасында үшінші орында тұр. 2021 жылы Лаостағы 5,420 МВт қуаты бар сегіз электр станциясы Таиландқа өз өнімдерін экспорттауға міндеттенді. Олардың жетуі - су электр станциялары (3947 МВт), ал біреуі - көмірмен жұмыс істейтін (1473 МВт) зауыт. 2021 жылдың тамызында Тайландтың электр энергиясын өндіруші органы (EGAT), Тайландтың мемлекеттік электр компаниясы, ұзақ мерзімді сатып алу келісімшарты бойынша Лаостың су электр станцияларының қосымша 1200 МВт-ын импорттауды жоспарлап отыр, бұл сатып алулардың жалпы санын 10 200 МВт-қа жеткізеді.

Таиландтың 2015-2036 жылдар аралығындағы электр энергиясын дамыту жоспары

Таиландтың 2015-2036 жылдарға арналған электр энергиясын дамыту жоспарына сәйкес, ел 20 қосымша газбен жұмыс істейтін электр энергиясын өндіру станцияларын (17,728 МВт), тоғыз "таза көмір" электр станцияларын (7,390 МВт) және 14,206 МВт жаңартылатын энергияны, оның ішінде гидроэнергияны, салуды жоспарлап отыр, олардың көп бөлігі Лаос немесе Мьянмадан импортталады. Сонымен қатар екі атом электр стансасын салу жоспарда бар. Сыншылар электр қуатына деген қажеттілік тым жоғары деп айыптайды. Таиланд 15% резервтік маржаны жоспарлап отыр - бұл сұраныстың ең жоғары деңгейінде пайдаланылатын энергияның мөлшерінен артық. Алайда жоспарда кейбір жылдары резервтік маржалар 39% дейін жоғары болады. Бұған себеп Таиланд өзінің экономикалық өсуін үнемі асыра бағалап отырады, тарихи тұрғыдан алғанда ол үш пайызды құраса, төрт пайыздан асады деп есептейді. Олар адал емес қызметкерлерге өте пайдалы болуы мүмкін. Алайда, бір себеп - қажетті электр энергиясының негізгі жүктемесі.