Кіріспе
Австралиядағы регби одағының тарихы 1860 жылдардың соңына дейін жететін ұйымдастырылған жарыстармен байланысты. Дәстүрлі түрде, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд және АКТ сияқты Австралияның регби футболының негізгі орталықтарында танымал болғанымен, ол бүкіл елде ойналады. Австралиялық регбидегі басты жарыс – Супер Регби, ол Оңтүстік Тынық мұхиты аймағындағы көпұлттық жарыс. Австралия құрамында бес команда бар: Квинслендтің «Редс», Жаңа Оңтүстік Уэльстің «Уарратас», Австралия астанасының «Брамбис», Батыс Австралияның «Уэстерн Форс» және Викторияның «Мельбурн Ребелс». Қазіргі уақытта 2020 жылы Ұлттық Регби Чемпионаты таратылғаннан кейін Австралияда регби одағы бойынша жалпыұлттық отандық жарыс жоқ. Супер Регби деңгейінен төменгі жарыстар – Сиднейдегі «Шут Шилд», Брисбендегі «Квинсленд Премьер Регби», Канберрадағы АКТРУ Премьер-дивизиясы және Перттегі «Фортескю Премьер Грейд» сияқты дәстүрлі аймақтық жарыстар. Бұл қалалық жарыстар дәстүрлі түрде Австралиядағы спорттың ең жоғары деңгейдегі отандық жарысын құрайды. Регби Австралияның басқарушы органы 2018 жылы «Супер W» деп аталатын әйелдердің 15 таңдамалы командасынан жаңа жарысты бастады, онда АКТ, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Виктория және Батыс Австралия штаттарының/аумақтарының бес клубы өнер көрсетеді. Ерлер құрамасы – «Уоллабис», олар 1991 және 1999 жылдары Регби Әлем Чемпионатын екі рет жеңіп алды. Әйелдер құрамасы – «Уолларуз», 2010 жылы Әйелдер Регби Әлем Чемпионатында үшінші орынды иеленді. Регби одағында Нью-Саут Уэльсте (109 874), Батыс Австралияда (61 241) және Австралия астаналық аумағында (28 753) кез келген футбол түрінің матчқа қатысу бойынша рекорд тіркелген. Австралия көптеген Регби жетілік турнирлерінде де табысқа жетті, әйелдер жетілік командасы 2009 жылы Регби Әлем Кубогының жетілік түрінде бір рет жеңіске жетті, 2016 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медальді жеңіп алды және үш рет Әлемдік Регби Әйелдер Жетілік сериясын жеңді. Ал ерлер жетілік командасы Регби Әлем Кубогының жетілік түрінде екі рет күміс жүлдегер атанды.
Rugby union in Australia has a history of organised competition dating back to the late 1860s. Although traditionally most popular in Australia's rugby football strongholds of New South Wales, Queensland and the ACT, it is played throughout the nation. The principal competition in Australian rugby is Super Rugby, which is a multi national competition across the South Pacific. Australia enters five teams: the Reds of Queensland, the Waratahs of New South Wales, the Brumbies of the Australian Capital Territory, the Western Force of Western Australia and the Melbourne Rebels of Victoria. Currently there is no nationwide domestic competition for rugby union in Australia following the disbandment of the National Rugby Championship in 2020. Competitions below the level of Super Rugby are traditional capital city competitions, such as the Shute Shield of Sydney, Queensland Premier Rugby of Brisbane, the ACTRU Premier Division in Canberra, and Perth's Fortescue Premier Grade. These city based competitions have traditionally formed the highest level of domestic competition for the sport in Australia. The national governing body of Rugby Australia launched a new top level women's 15s competition known as Super W in 2018 featuring five clubs branded as state/territorial teams—the ACT, New South Wales, Queensland, Victoria and Western Australia. The men's national team are the Wallabies, who have won the Rugby World Cup twice, in 1991 and in 1999. The women's national team are the Wallaroos achieving a best result of third place in 2010 during the Women's Rugby World Cup. Rugby union holds the match attendance record of any football code in New South Wales (109,874), Western Australia (61,241) and the Australian Capital Territory (28,753). Australia has also achieved success in numerous Rugby Sevens tournaments with the women's sevens team winning the Rugby World Cup Sevens once in 2009, winning gold at the 2016 Olympics, and winning the World Rugby Women's Sevens Series three times. While the men's sevens team has been runners up twice in the Rugby World Cup Sevens.
19 ғасыр
Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында регби ойналғаны туралы мәліметтер 1840 жылдарға дейін жетеді. Кейбір қоныс аударушылар 1845 жылы Регби мектебінде ресми түрде кодификацияланғанға дейін ойынның ертерек түрлерімен таныс болған болуы мүмкін. Регби Виктория колониясына 1850 жылдары келді. Австралиялық ережелердің негізін қалаушы Том Уиллз регби мектебінде оқыған және 1858 жылы ережелерді келісімге келтіруге дейін Мельбурн мектептеріне енгізуге тырысқан. Регбидің түрлі нұсқалары Ярраның оңтүстігіндегі клубтарда ойналды, мүмкін, Оңтүстік Ярра 1858 жылдан бастап ойнаған. 1860 жылы Дж. Б. Томпсон «Регби ережесін» (Виктория және Итон ережелерімен бірге) «Виктория крикетшісінің нұсқаулығында» кеңінен таралған басылымда жариялады. Регби кодексі 1860 жылдардың басында Сиднейдегі мектептерге енгізілді. Сидней мектептерінен ойынмен таныс ойыншылар, сондай-ақ Англиядан және басқа жерлерден келгендердің көбеюі Сиднейде ұйымдастырылған клубтық футболдың пайда болуына әкелді. 1860 жылдары Сидней университетінде регби ойындары өткізілді. Австралиядағы алғашқы регби клубы 1864 жылы Сидней университетінде құрылды. 1869 жылы Ньюингтон колледжі Австралиядағы алғашқы регби ойнаған мектеп болды. Бірінші клуб құрылғаннан кейін он жыл өткен соң, Сиднейдегі Оксфорд қонақ үйінде өткен жиналыстың нәтижесінде Оңтүстік регби одағы құрылды. Сиднейдегі жарыс құрылды, ол Англия регби штаб-пәтерінен Твикенхэмде басқарылды. Бірінші жарыс 1875 жылы Сиднейде 6 командамен басталды. Оңтүстік Мельбурнның көрнекті футбол клубтары, соның ішінде Альберт Парк және Оңтүстік Мельбурн 1860 және 1870 жылдары регби ережелерін ынталы түрде қолдады, бірақ бұл колониядағы ықпалды клубтардың қолдауына ие болмады. Квинсленд колониясында регби ойындарының алғашқы тіркелген деректері 1876 жылға жатады. Сол жылы Оңтүстік регби одағы Жаңа Зеландияға алғашқы турнесін жасады, жеті матчтың төртеуінде жеңіске жетті. 1883 жылдың 2 қарашасында «Эксчейндж» қонақ үйінде өткен жиналыстан кейін «Солтүстік регби одағы» Квинслендтегі регби ұйымы ретінде құрылды. Жаңа орган құрылғаннан кейін бірнеше көрнекті гимназиялар Мельбурн ережелеріне қарсы регбиді қабылдады. Келесі жылы Жаңа Зеландиялық команда Австралияға барды және Квинслендте алғашқы клубтық жарыс өтті. 1888 жылы Викторияда Мельбурн регби одағы құрылды. 1892 жылы Австралиядағы регби ұйымдары өз атауларынан «Оңтүстік» және «Солтүстік» сөздерін алып тастап, тиісінше «Жаңа Оңтүстік Уэльс» және «Квинсленд» деп атады. Сол жылы алғашқы Британдық және Ирландиялық арыстандардың туры өтті. Еуропадағы ресми органдар санкцияламағанмен, 21 ойыншыдан тұратын құрама Австралия мен Жаңа Зеландияға барды. 1899 жылы Австралияның ұлттық құрамасы алғашқы матчын өткізді, ал Госпиталь кубогы Квинслендте жыл сайынғы жарысқа айналды.
1900-жылдан 1940-жылға дейін
Австралия алғашқы тестілік матчын 1903 жылы Сиднейдегі крикет алаңында 30 000 көрерменнің алдында Жаңа Зеландияға қарсы өткізді. 1907 жылы Австралия тағы да Жаңа Зеландиямен, 1903 жылғы матч өткен орталықта ойнады, көрермендер саны 50 000-ға жетті. Австралия регбиі кәсіби деңгейге көтерілгенге дейін бұл көрсеткіш қайтадан асылмады. 1904 және 1908 жылдары Ұлыбритания аралдарының командасы Австралияға келді, ал 1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Австралия командасы Англияны жеңіп, регбиден алтын медальді жеңіп алды. Сол жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс регби лигасы NSWRU-дан бөлініп шықты, ал 1909 жылы Квинсленд регби лигасы QRU-дан бөлінді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Австралиядағы регбидің болашағын анықтайтын маңызды оқиға болды. Регби жарыстары тоқтап қалды, себебі регбишілердің көп бөлігі Австралия императорлық күштеріне қатысуға тіркелді. Регбишілердің әскери қызметке шақырылуы соншалықты жылдам және кең ауқымды болды, 1915 жылы Сиднейдегі газеттердің бірі былай деп хабарлады: "Жаңа Оңтүстік Уэльс регби одағының хатшысы В. В. Хилл мырза дайындаған мәліметтерге сәйкес, 220 бірінші лига ойыншысының 197-сі, яғни 90 пайызы әскери қызметте". Соғысқа ойыншыларын жоғалтқаннан әлсіреген Квинсленд регби одағы 1919 жылы таратылды. Одақ тек 1928 жылы қайта құрылды, содан кейін Брисбен клубтары мен Ұлы мемлекеттік мектептер регби кодын ойнауға қайта оралды. 1931 жылы Жаңа Зеландияның губернаторы, 1-ші виконт Бледисло Чарльз Батурст Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы жарыс үшін Бледисло кубогы деп аталатын спорттық жүлде сыйлады. Алғашқы матч сол жылы Эден-паркте өтті, бірақ жарыстың ресми басталуы сол матч пен 1932 жылы Жаңа Зеландияның Австралияға жасаған туры арасында даулы болды. 1940 жылдардың соңына дейін Австралия құрамасының басқаруын, барлық турларды қоса алғанда, аға одақ болған Жаңа Оңтүстік Уэльс жүзеге асырды. 1945 жылы Сиднейде өткен конференцияда Ұлттық регби футбол одағы құрылды, ол бастапқыда тек кеңес беруші рөл атқарды, ал 1949 жылы ресми түрде құрылып, Халықаралық регби футбол кеңесіне (IRFB) Австралия атынан қосылды. Көрініп тұрғанындай, Австралия регбиі 1980 жылдарға дейін тоқтап тұрған күйде болды.
Уалабилер
Уаллабилер – Австралияның ұлттық регби құрамасы. Австралия әлем чемпионатын екі рет жеңіп алды: 1991 жылы Англияда Англияға қарсы және 1999 жылы Уэльсте Францияға қарсы. Команда дәстүрлі түрде Австралияның спорт түстері саналатын жасыл және алтын түстерде ойнайды. Австралия 1899 жылдан бері халықаралық матчтар өткізіп келеді, 24 маусымда Британ аралдарының құрамасымен ойын өткізіп, оларды 13:3 есебімен жеңген. Уаллабилер Оңтүстік жарты шардағы маңызды халықаралық жарыста қатысады. 1996 жылдан 2011 жылға дейін бұл «Үш Ұлт» турнирі болды, онда Жаңа Зеландияның «All Blacks» және Оңтүстік Африканың «Springboks» құрамалары да бақ сынасты. 2012 жылдан бастап турнир «Регби Чемпионаты» деп аталды және Аргентинаның «Pumas» құрамасы да қатысады. Жаңа Зеландияның «All Blacks» құрамасымен бәсекелестік Австралиядағы регбидің ең басты дербиі саналады және командалар жыл сайын Бледисло Кубогы үшін күреседі. Бледисло матчындағы ең көп көрермен Сиднейде 109 874 адамды құрады.
Қаңқалы құстар
Әйелдер командасы, Уоллароос 1994 жылдан бері халықаралық регби ойнап келеді және төрт рет Әйелдер регби әлем чемпионатына қатысты. Олардың ең жақсы нәтижесі – 2010 жылы үшінші орын.
Австралия А
"Австралия А" командасы – болашақ "Уаллаби" құрамасына дайындалып жатқан ойыншылардан құралған команда. Олар кешіп келген командалармен ойындар өткізеді, сондай-ақ Тынық мұхит елдерінің кубогында да бақ сынасады.
Жетілік
Австралияда жетіліктен құралған табысты команда бар, ол Әлемдік регби жетілігі сериясында, Регби әлем кубогы жетілігінде және Достастық ойындарында бақ сынасады. Олар Гонконг жетілігі турнирін бес рет жеңіп алған, сондай-ақ жетілік әлем сериясының барлық кезеңдеріне қатысатын "негізгі команда" мәртебесіне ие. Ел 2006–2007 жылдардан бері әр маусымда жетілік әлем сериясының бір кезеңін қабылдап келеді. 2007 жылдан 2011 жылға дейін Аделаида жетілігі сол қалада наурыз немесе сәуір айында өткізілді. 2011–12 маусымынан бастап Австралия кезеңі Голд-Костқа көшіріліп, Голд-Кост жетілігі деп аталды. Бұған қоса, турнир қараша айына ауыстырылып, әр маусымның бірінші турнирі болды. Турнир 2012–13 маусымынан бастап қазан айына ауыстырылды, бірақ 2014–15 жылдарға дейін маусымды ашатын турнир болып қала берді. 2015–16 сериясынан бері бұл іс-шара Сиднейде өткізіліп, қазір серия кестесінде төртінші орында тұр.
Әйелдер жетілігі
Әйелдер жетілігінен құралған команда 2009 жылы алғашқы Әйелдер Әлем Кубогы – жетілігінде чемпион атанды. Олар 2012–13 жылғы тұңғыш маусымнан бері Дүниежүзілік Регби Әйелдер Жетілігі Сериясының тұрақты қатысушылары болып табылады және 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өткен алғашқы Олимпиадалық жетілік турнирінде алтын медальді жеңіп алды.
Жас деңгейі бойынша өкілдік ету
Австралияда 21 жасқа дейінгі, 20 жасқа дейінгі, 19 жасқа дейінгі командалар мен мектеп құрамасы да бар.
Регби әлем чемпионаты
Австралия 1987 жылы Жаңа Зеландиямен бірлесіп тұңғыш регби әлем чемпионатының ұйымдастырушысы болды. 2003 жылы ол екінші рет жарысқа төңкерілді. Австралия 1991 және 1999 жылдары екі рет жеңіске жетті.
Үш ұлттың регби чемпионаты
Три Нациялар сериясы – 1996 жылдан 2011 жылға дейін Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка арасында жыл сайын өткізілетін турнир болатын. 2012 жылы Аргентинаның қосылуымен бұл жарыс Регби Чемпионаты деп аталды.
Бледислоэ тостағаны
Бледисло кубогы – 1947 жылы Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы лорд Бледислоның Жаңа Зеландия мен Австралия арасындағы қарсыластықты құрметтеу үшін таныстырған кубок. Кубок жыл сайынғы тест матчтары сериясының жеңімпазына табыс етіледі. Регби әлем чемпионатындағы матчтар бұл жарысқа қатыспайды.
Жыл соңындағы сынақтар
Австралиялық регби командасы жыл сайын басқа командалармен сынақ сериясын өткізеді, өз елінде қонақ командаларды қабылдап немесе шетелге гастрольдік сапарға шығады.
Регбидің Австралиядағы ішкі қатысуы
Австралия 1980-ші жылдары әлемдегі ең үздік командалардың біріне айналғанда, команданың көп бөлігі NSW Waratahs және Queensland Reds командаларынан құралған еді. ACT Brumbies 1990-шы жылдары тағы бір күшті провинцияға айналып, 1996 жылы Super 12 турниріне Waratahs және Reds командаларымен бірге қосылды, сонда Жаңа Зеландия мен Оңтүстік Африканың үздік регби провинцияларына қарсы ойын ойнады. 2006 жылы турнир Super 14 болып кеңейгенде, Перт қаласындағы Western Force қосылды, ал 2011 жылы Super Rugby болып өзгергенде Melbourne Rebels командасы қосылды. Ойынның негізгі орталықтары әлі де Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд штаттарында, онда регби футболы – бастапқыда регби одағы, кейін регби лигасы – 1880-ші жылдардан бері басым спорт түрі болып табылады. Регби сол шамамен уақытта басқа қалалар мен аймақтарға да енгізілді, бірақ оңтүстік штаттарда Мельбурн ережелері (қазіргі австралиялық футбол) көбірек танымал болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін регби лигасы Сидней мен Брисбенде көбірек танымал болғаннан кейін регби одағының ұлттық деңгейдегі беделі көптеген жылдар бойы төмендеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ойын біртіндеп кеңейді және 1970-ші жылдарға қарай регби одағы елдің көп бөлігінде қайта құрылды, алайда регби лигасы NSW, Виктория және Квинсленд штаттарында әлдеқайда басым спорт түрі болып табылады.
Супер регби
Форматтың көптеген өзгерістерінен кейін Супер Регбиге қазір Австралияның бес командасы (Квинсленд Редс, Жаңа Оңтүстік Уэльс Уортакс, ACT Брамбис, Мельбурн Ребелс және Батыс Форс), сондай-ақ Жаңа Зеландияның 5 командасы және Тынық мұхиты аралдарының екі командасы қатысады. Ағымдағы чемпион – Жаңа Зеландияның "Крестоносцы" командасы. 1996 жылы кәсіби Супер Регби құрылғанға дейін Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс командаларынан өкілдік алған Океания-Африка жарыстарының бірнешеуі болды, мысалы, Квинсленд екі рет жеңіске жеткен Супер 10 турнирі. Одан бұрын Оңтүстік Тынық мұхиты чемпионаты, сондай-ақ Супер 6 деп белгілі болды. Штаттардың командалары 1800 жылдардың соңынан бері бір-бірімен ойын өткізіп келеді, алғаш рет Квинсленд Сиднейде Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы ойнаған. 2006 жылы Австралиялық провинциялық чемпионат (АПК) та өткізілді, онда Австралияның Супер 14 командалары бақ сынасты.
Ұлттық регби чемпионаты
2013 жылдың соңында Австралия регбиі (сол кезде Австралия регби одағы деп аталған) клубтық регби мен Супер Регби арасындағы қашықтықты қысқарту мақсатымен Ұлттық регби чемпионаты (NRC) деп аталатын жаңа отандық турнирді бастау жоспарларын жариялады. Алғашқыда 10 команда қатысуы күтілген.
Клубтық жарыстар
Австралиядағы әр ірі қала және көптеген ауылдық аймақтар клубтық регби жарыстарын қолдайды. Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтегі клубтық жарыстар ең көне және ең беделділері. NSWRU Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ең жоғары деңгей – Shute Shield жарысын өткізеді, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльс аймақтық чемпионатын ұйымдастырады, онда NSW аймақтарының құрама командалары бақталасады. Сол сияқты QRU Квинсленд Премьер-регби жарысын, Брисбендегі ең жоғары деңгейдегі клубтық жарысты, және Квинсленд аймақтық чемпионатын өткізеді, онда Квинслендтің ірі аймақтарының құрама командалары өзара жарысады. Басқа барлық штаттар да өздерінің әр түрлі деңгейдегі клубтық жарыстарын өткізеді, бірақ NSW және Квинсленд жарыстары тарихи тұрғыдан Супер Регбиден төменгі, ірі отандық жарыстар саналды және қазір NRC-ден төменгі негізгі деңгей болып табылады.
Теледидарлық қамту
Nine Network Австралия мен Оңтүстік жарты шардағы көптеген маңызды жарыстардың телеарнада көрсету құқығына ие және оларды Stan стриминг сервисі арқылы көрсетеді, сондай-ақ өзінің тегін эфирлік телеарналарында таңдамалы репортаждар ұсынады. Жаңа келісімнің алғашқы жылында Super Rugby ойындары 9Gem арнасында тұрақты түрде 120 000-нан астам көрерменді жинады, ал Stan Sport-қа 250 000-нан астам адам жазылды. Super Rugby AU финалында Квинсленд пен ACT командаларының ойынын барлық платформаларда 1,3 миллионнан астам адам тамашалады. Регби Австралия төрағасы Хамиш МакЛеннан бұл оқиғаны спорт үшін шешуші бетбұрыс деп бағалады. 2023 жылғы Super Rugby турнирінің бірінші турында 71 000 көрермен болды.