Кіріспе
Италиялық қолданбалы физик Федерико Капассо (1949 жылы туған) – қолданбалы физик және Белл зертханаларындағы жұмысы кезінде кванттық каскадты лазерді ойлап тапқандардың бірі. Қазір Гарвард университетінде профессор болып жұмыс істейді.
Federico Capasso (born 1949) is an applied physicist and is one of the inventors of the quantum cascade laser during his work at Bell Laboratories. He is currently on the faculty of Harvard University.
Өмірбаян
Федерико Каппассо 1973 жылы Италияның Рим университетінен физика ғылымының докторы дәрежесін үздік дипломмен алды. 1976 жылы Римдегі Fondazione Ugo Bordoni ұйымында талшықты оптика саласында зерттеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін Bell Labs компаниясына қосылды. 1984 жылы ол техникалық қызметкерлердің ерекше мүшесі, ал 1997 жылы Bell Labs Fellow атағын алды. Ғылыми қызметімен қатар Капассо Bell Labs-те бірнеше басқарушылық лауазымдарды атқарды, соның ішінде кванттық құбылыстар және құрылғыларды зерттеу бөлімінің және жартылай өткізгіш физикасы зерттеу бөлімінің басшысы (1987–2000) және физикалық зерттеулер вице-президенті (2000–2002) қызметтерін атқарды. 2003 жылдың 1 қаңтарында Гарвард университетіне оқуға түсті. Ол және оның әріптестері жартылай өткізгіш құрылғылар саласына көптеген маңызды үлес қосты, жолақты құрылым инженериясы деп аталатын жаңа жобалау әдісін дамытты. Ол оны жаңа түрдегі төмен шулы кванттық ұңғымалардың лавиноид фотодиодтарын, гетерожүйелік транзисторларды, жад құрылғыларын және лазерлерді жасау үшін қолданды. Ол және оның әріптестері кванттық каскадты лазерді (QCL) ойлап тапты және жасады. Конвенциялық жартылай өткізгіш лазерлер, яғни диодты лазерлер жарық шығару үшін жартылай өткізгіштің жолақты саңырауына сүйенсе, QCL толқын ұзындығы кванттық ұңғымалардағы өткізгіштік жолақтың квантталған күйлері арасындағы энергия айырмасымен анықталады. 1971 жылы зерттеушілер осындай эмиссиялық процесті суперрешетте лазерлік күшейту үшін пайдалануға болатынын болжады. QCL толқын ұзындығын кванттық ұңғыманың қалыңдығын өзгерту арқылы орта инфрақызылдан алыс инфрақызылға дейінгі кең ауқымда реттеуге болады. QCL технологиясының жетілуі қазір коммерциялық қолдануда. QCL химиялық сезімдеу және спектроскопия үшін орта инфрақызыл сәулеленудің ең көп қолданылатын көзіне айналды және коммерциялық түрде қол жетімді. Олар 100°C-тан жоғары температурада жұмыс істейді және үздіксіз толқынмен бірнеше ваттқа дейін қуат шығарады. Капассоның кванттық электроникадағы қазіргі зерттеулері өте жоғары қуатты үздіксіз толқындық QCL-дерді, кванттық ұңғымалардағы үлкен оптикалық сызықтық еместерге негізделген жаңа жарық көздерін жобалаумен, сондай-ақ жиілік айырмасы арқылы терахерц сәулеленуін шығаруға арналған кеңінен реттелетін көздермен және плазмоникамен байланысты. Ол және оның Гарвардтағы тобы жартылай өткізгіш лазерлердің жақын және алыс өрістерін жобалау үшін қолданған оптикалық антенналар мен плазмоникалық коллиматорлардың жаңа класын көрсетті, олар арқылы өте жоғары интенсивті, субтолқындық өлшемдегі лазерлік нүктелерге, дивергенциясы айтарлықтай төмендетілген лазер сәулелеріне және көп сәулелі лазерлерге қол жеткізілді. Оның тобы, оптикалық нано-антенналардың оптикалық жұқа массивтерінен тұратын плазмоникалық интерфейстердің ғасырлар бойы қалыптасқан шағылысу және сыну заңдарын кеңейтуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Олар метабеттерге негізделген "жатық оптиканың" негізін құрайды. Федерико Капассо Казимир күштері деп аталатын кванттық электродинамикалық күштерді зерттеуге үлкен үлес қосты. Ол Казимир эффектін (вакуумдағы металл беттерінің арасындағы тартылыс, оның нөлдік энергиясына байланысты) микроэлектромеханикалық жүйелердің (МЭМЖ) қозғалысын басқару үшін пайдаланды. Ол жаңа құрылғыларды (Казимир итергіштері мен осцилляторларын) жасады, МЭМ технологиясының масштабына шектеулер қойды және оның әріптестері Джереми Мундей мен Адриан Парсегианмен бірге алғашқы рет репульсивті Казимир күшін өлшеді.
Марапаттар мен құрметтер
Оның құрметтеріне Ұлттық ғылым академиясының, Америка өнер және ғылым академиясының, Еуропа ғылым академиясының және Франклин институтының құрметті мүшелігі кіреді. Ол сондай-ақ 1995 жылы жартылай өткізгіштің «энергиялық тізбегі» арқылы қатты дене электроникасы мен оптоэлектроникаға қосқан үлесі үшін Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды. 2004 жылы ол кванттық каскадты лазердегі пионерлік жұмысы үшін Chisesi Tomassoni сыйлығын алды. 2005 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаты Фрэнк Вилчек (MIT) және Антон Зейлингермен (Вена университеті) бірге кванттық каскадты лазерлер туралы зерттеулері үшін Король Фейсал халықаралық ғылым сыйлығын алды. Бұл мақалада ол «әлемдегі ең шығармашылық және ықпалды физиктердің бірі» деп аталды. 2004 жылы ол Американдық физикалық қоғамның атынан лазерлік ғылымдағы Артур Л. Шаулоу сыйлығын алды, бұл сыйлық NEC корпорациясымен «кванттық каскадты лазерді ойлап табуға және көрсетуге қосқан үлесі және оның физикасын түсіндіруі үшін» берілді. SPIE халықаралық оптика және фотоника қоғамы Капассоны 2013 жылы SPIE алтын медалімен марапаттады – қоғамның ең жоғары наградасы. Сонымен қатар, әлемдегі ең ірі техникалық кәсіби ұйым IEEE (Электр және электроника инженерлері институты) Капассоны 2004 жылғы IEEE Эдисон медаліне ие етіп, «гетероструктуралық құрылғылар мен материалдарға жасаған жоғары шығармашылық және ықпалды үлесі үшін» деген атау берді. Ол сондай-ақ Франклин институтының Джон Прайс Ветрилл медалі, Американың оптикалық қоғамының Р. В. Вуд сыйлығы, IEEE лазерлері және электрооптика қоғамының ғылыми жетістіктері үшін В. Стрейфер сыйлығы, Материалдар зерттеу қоғамы медалі, оптоэлектроникадағы Ранк сыйлығы (Ұлыбритания), Физика институтының Дадделл медалі мен сыйлығы (Ұлыбритания), лазерлік ғылым және кванттық оптика үшін Уиллис Лэмб медалі, Америка ғылымдарын ілгерілету қауымдастығының Ньюкомб Кливленд сыйлығы, 1995 жылы Моет Хеннесси Луи Виттон «Леонардо да Винчи» сыйлығы (Франция), Велькер ескерткіш медалі (Германия), Нью-Йорк ғылым академиясының сыйлығы, IEEE Дэвид Сарнофф сыйлығы электроника саласында және Мичиган университетінің Гофф сыйлығын алды. 2010 жылы ол қолданбалы лазерлік технологияны зерттеу үшін Бертольд Лейбингер Зкунфтспрейз және қолданбалы физика бойынша Джулиус Спрингер сыйлығын алды. 2011 жылы ол материал ғылымдағы өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Еуропалық материалдар зерттеу қоғамының Ян Цохральский медалімен марапатталды. 2016 жылы оған «нақты электрондық және оптикалық ерекшеліктері бар жаңа материалдардың кванттық дизайнындағы пионерлік жұмысы, нәтижесінде түбегейлі жаңа лазер класы – кванттық каскадты лазер пайда болды; фотоника ғылымы мен технологиясының алдыңғы шебіндегі плазмоника және метаматериалдарға қосқан үлкен үлесі үшін» Қолданбалы фотоника бойынша Балзан сыйлығы табысталды. 2019 жылы ол кванттық каскадты лазерді ойлап тапқаны үшін Италия Ұлттық ғылым академиясынан Матеуччи медалімен марапатталды. Ол Америка физикалық қоғамының, Физика институтының (Ұлыбритания), Америка оптика қоғамының, Америка ғылымдарын ілгерілету қауымдастығының, IEEE және SPIE мүшесі. Ол Швецияның Лунд университетінен, Францияның Дидро университетінен (Париж VII), Италияның Болонья университетінен және Италияның Торвергата университетінен (Рим II) құрметті докторлық дәрежесін алды. 2021 жылы Капассо оптика физикасына, кванттық электроникаға және нанофотоникаға қосқан үлесі үшін Американың Оптика қоғамынан Фредерик Айвс медалі / Джарус В. Куинн сыйлығын алды.